хьэзаб телъын

телъын (телъщ) неперех. гл. лежать на поверхности чего-л. (о ком-чем-л.) / Зыгуэрым и щӀыӀум, и щыгум зыгуэр щыщылъын. Унащхьэм телъын. * ЩӀыӀэбжь хъуати япэ къеха жэпыр иджыри телът. КӀ. Т. Бэлыхь телъын см. бэлыхь. Гузэвэгъуэ телъын см. гузэвэгъуэ. Гум телъын см. гу II. Дыркъуэ телъын см. дыркъуэ. Набдзэ зытелъым я нэхъ дахэ см. набдзэ. И напщӀэм телъын см. напщӀэ. Темылъ телъхьэн оклеветать кого-л. * .. Къасымым хеитӀым {Мадинэрэ Зауррэ} и жьэм къихь фӀейхэр хужеӀэ, Ятемылъыхэр трилъхьэу, Бэлыхь хидзэнущи мэубэ. Къэб. п. и ант. УӀэгъэ телъын см. уӀэгъэ. Хьэзаб телъын см. хьэзаб. ЩӀыхуэ телъын см. щӀыхуэ.

хьэзаб мучение, мука, страдание / Бэлыхь, гугъуехь. Хьэзаб дэшэчын мучиться с кем-чем-л., над чем-л. Хьэзаб къытехуэн {на него} навалить мучения. Хьэзаб тегъэлъын = хьэзаб хэгъэтын. * Благъуэм псыр иубыдауэ жылэм хьэзаб ятригъэлът. Черк. фольк. Хьэзаб телъын мучиться, испытывать муки, страдать. Хьэзаб хэгъэтын ввергнуть кого-л. в муки; заставить кого-л. мучиться, страдать. Хьэзаб шэчын переносить муки, страдания. * Хьэзабыр хьэмбытӀу ешэч. (погов.)

ТЕЛЪЫН (телъщ) лъэмыӀ. (306). Зыгуэрым и щӀыӀум, щыгум зыгуэр щыщылъын. Дунейр псы уэрым икъутами, Лъэмыж темылъу къагъэнэн? Ӏэмал зимыӀэ. «Батырыбжьэ», 131. [Фэуаз:] Дэри зыдгъэхьэзырыху-сытыху, къуажэм дгъэкӀуам шищ уанэ телъу къашэри дежьащ. Анка, 381. Сэ бгым сахуэдэу хьэлъэ стелъми, Уэс стелъыр зыми езмыта. Сэ бгым сахуэдэу хьэлъэ стелъми… «Батырыбжьэ», 41. ◊ Бэлыхь телъын (11). Еплъ бэлыхь I. Гуэныхь телъын (2). Еплъ гуэныхь. Гузэвэгъуэ телъын (2). Еплъ гузэвэгъуэ. Дамэм телъу къэхьын (1). Еплъ дамэ. Дамыгъэ телъын (1). Еплъ дамыгъэ. Дыркъуэ телъын (2). Еплъ дыркъуэ. Къуэды телъын (1). Еплъ къуэды. Къулейсызыгъэ телъын (1). Еплъ къулейсызыгъэ. ЛӀэуэ телъын (2). Еплъ лӀэн. ЛӀэн-къэнэну телъын (1). Еплъ лӀэн-къэнэн. Нагъыщэ телъын (1). Еплъ нагъыщэ. НапщӀэм телъын (20). Еплъ напщӀэ II. Псэм еджэу телъын (1). Еплъ псэ. УӀэгъэ телъын (2). Еплъ уӀэгъэ. Хьэзаб телъын (6). Еплъ хьэзаб. Хьэлъэ телъын (1). Еплъ хьэлъэ II. Ӏэ телъын (8). Еплъ Ӏэ. ☐ Щхьэм имытмэ, лъэм бэлыхь телъщ (1). Еплъ щхьэ I.

ХЬЭЗАБ (6). Бэлыхь, гугъуехь. Лусанэ комсомол щӀалэр къыхихмэ, хьэзаб мыухыр къытехуэну и гугъэщ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 617. Тобэ Ӏистофрилэхь, дуней хьэзабыр мыбы я натӀэ щхьэ хъуа, жиӀэу Хьэбибэ и гур мэуз. Нал къута, 211. Езыми [Дисэ] и щхьэр иужэгъуауэ, «зэ мыгъуи сылӀащэрэт, мыбы хуэдэу сыкъанэ нэхърэ», жиӀэу Алыхьым йолъэӀу, дунейкӀэ кӀэ зимыӀэ хьэзабыр ахърэт хьэзабым къыпищэну. ГущӀэгъу, 423. ◊ Хьэзаб мыухыр (къы)техуэн (1). Гугъуехь мыухым хэтын. Лусанэ комсомол щӀалэр къыхихмэ, хьэзаб мыухыр къытехуэну и гугъэщ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 617. Хьэзаб тегъэлъын (3). Зыгуэр гугъу егъэхьын, лей ехын. Хьэж пщӀар дауи къабыл хъун, на, гущэ, апхуэдиз хьэзаб цӀыхум тебгъэлъу, - жиӀэу Думэсарэ Инус ешхыдэрт. Хъуэпсэгъуэ нур, 74-75. [Чачэ Лу жриӀэу:] Бэлшэвыч старшынэм хьэзабу стригъэлъар езгъэщӀэнущ къэрэхьэлъкъым. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 505. Абы [кърым хъаным] хьэзаб мащӀэ ттригъэлъа сытми? – жиӀэрт тхьэмадэм. Хъуэпсэгъуэ нур, 59. Хьэзаб телъын (6). Гугъу ехьын, куэд шэчын. Сэ уэ хьэзабу стебгъэлъари Уэ зытелъхьэжи гъэунэху. Си лъапсэр бгъэгъумэ уэ пфӀэфӀати… «Щхьэлыкъуэ», 400. Ауэ диӀэ къэралыщӀэм, Къэралыгъуэу фӀыгъуэ щӀыпӀэм Тыгъэ гуапэр бэм я фӀыщӀэу ӀэщӀагъэфӀкӀэ гу къылъатэ Итальянкэу зы фызабэм Гукъутэгъуэу телъщ хьэзабыр… Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 60-61. Ӏузизэ дуней нэху имылъагъужу хьэзабыр телъщ. Хъуэпсэгъуэ нур, 72. Хьэзаб шэчын (4). Еплъ хьэзаб телъын. [Дэфэрэдж Къэрэжь жриӀэу:] Уэ бгъэунэхъуа лӀы хъарзынэ къомыр тхьэм емылъэӀу уи гугъэ: «Я дэ ди тхьэу ди тхьэшхуэ, дунейкӀэ дэ тшэч хьэзабыр Къэрэжь ахърэткӀэ и фэм дэгъэкӀ», – жаӀэу? Лъапсэ, 104. Дуней хьэзабыр яшэчами, ЩӀым щӀэлъыр гугъэу я гур хощӀ… ЛӀари мэгупсысэ. «Дамыгъэ», 92. Мэжджыт кӀуэцӀым дэтым хьэжыр къащыхыхьэм, дуней хьэзабыр диным папщӀэ ишэчауэ, диным щхьэкӀэ и псэр итыну а фэр зытригъауэрт. Хъуэпсэгъуэ нур, 78.