дамыгъэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
КӀЫПХЪЭ, нэгъыш(э)/нагъыщэ, тхьабзэ/тхьэбзэ, ТАМЫГЪ(Э)/ ДАМЫГЪЭ, (Абз. ДАМЫГЪЭ); DAMGA
ГЪЭЛЪЭГЪУАЛЪ(Э), КЪЭГЪЭЛЪЭГЪУАЛЪ(Э), лъагъо/лъагъуэ, нэфалъ/нахуалъэ, гъэнэфалъ/гъэнахуалъэ, нэгъышъ(э)/нагъыщэ, ТАМЫГЪ(Э)/ДАМЫГЪЭ; GÖSTERGE, İŞARET
ДАМЫГЪЭ/ТАМЫГЪ(Э); İŞARET
ТАМЫГЪЭ/ДАМЫГЪЭ, НЭШАН/НЭЩЭНЭ, МИШЕНЬ; İŞARET, NİŞAN 1
ДАМЫГЪЭ/ТАМЫГЪ(Э) ТЕДЗЭН/тешӀэн/ тещӀэн/тегъэуцон/тегъэувэн → гъэнэфэн; İŞARETLEMEK
Bu sonuç kitaptaki 5 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: гъэнэфэн
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Шыр, былымыр кърацӀыхужын щхьэкӀэ, традзэ нэпкъыжьэщ.
рутавро, клеймо
Шым и куафэм дамыгъэ тедзэн.
2. Шым, Ӏэщышхуэм дамыгъэ зэрытращӀэ гъущӀ.
рутавро (орудие)
Дамыгъэтедзэр плъыжьу къэплъат.
3. нагъыщэ.
руметка (напр. на дороге)
Хъарбыз къыхахар хэмыгъуэщэжын папщӀэ, дамыгъэ тращӀащ.
4. ЗэрызэхагъэщхьэхукӀ.
рузнаки различия (значки, нашивки, погоны)
Ермоловым
+1 örnek
и дамэ сэмэгум телъ эполетым фӀэкӀа щӀакӀуэм нэгъуэщӀ дамыгъэ къыщӀэщыркъым.— Шортэн Аскэрбий
5. Орден, медаль сыт хуэдэхэр.
рунаграда (орден, медаль)
Bu maddedeki ifadeler (1)
дамыгъэ тедзэн
руставить клеймо на ком-чем-л.
Kitapta geçtiği hali
дамыгъэ 1. тавро, клеймо / Шыр, былымыр кърацӀыхужын щхьэкӀэ, традзэ нэпкъыжьэщ. Шым и куафэм дамыгъэ тедзэн. 2. устар. тавро (орудие) / Шым, Ӏэщышхуэм дамыгъэ зэрытращӀэ гъущӀ. Дамыгъэтедзэр плъыжьу къэплъат. 3. метка (напр. на дороге) / нагъыщэ. Хъарбыз къыхахар хэмыгъуэщэжын папщӀэ, дамыгъэ тращӀащ. 4. знаки различия (значки, нашивки, погоны) / ЗэрызэхагъэщхьэхукӀ. * {Ермоловым} и дамэ сэмэгум телъ эполетым фӀэкӀа щӀакӀуэм нэгъуэщӀ дамыгъэ къыщӀэщыркъым. Ш. А. 5. награда (орден, медаль) / Орден, медаль сыт хуэдэхэр. Дамыгъэ тедзэн ставить клеймо на ком-чем-л.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Лъэпкъ къэс унейуэ яӀэ с.ху. шым, былым нэгъуэщӀхэм ейм хэмыгъуэщэн папщӀэ традзэ нэпкъыжьэ.
ЛӀы хахуэ лъэпкъым къахэхъукӀмэ, И напщӀэ телъыр лъэпкъ дамыгъэт, Шыгъажэ ящӀрэ шы къатежмэ, Ехъуапсэ фӀэкӀи цӀыху мыфыгъуэт.— Дамыгъэ. «Дамыгъэ», 205
+2 örnek
Нэхъ бейхэм я къамэр инт, зэщӀэцӀууэу дыщэкӀэ лат, къамэм и щӀыбым тетт ар зейм и лъэпкъ дамыгъэр, и унэцӀэр; витӀ-жэмитӀ фӀэкӀа зимыӀэм я къамэр фӀыцӀэт, къамэкӀэр дыжьыным къыхэщӀыкӀауэ, нэхъ щӀалэ зыкъизыххэм якӀэрыщӀар къамэ къуаншэ цӀыкӀут, сэшхуэм ещхьыфэу.— Хъуэпсэгъуэ нур, 84
Ди щӀыпӀэм уихьэжмэ, Бгы щхъуантӀэ къэлъыхъу, Сэ си шым гъэ куэдкӀэ Дамыгъэу иӀар, Бгы нэӀум щистхъащи, УкӀуэжмэ къэгъуэт.— ЗэныбжьэгъуитӀ. «Шум и гъуэгу», 33
2. КъызэрыпцӀыхужын нагъыщэ.
Долэт иджыри зэрысымаджэт, итӀани абы дамыгъэ зытрищӀа пхъэбгъу цӀыкӀур Гъуумар къыӀэригъэхьат.— Хъуэпсэгъуэ нур, 287
+1 örnek
Щхьэж и самэ дамыгъэ тефщӀэ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 56
3. Дзэм, е нэгъуэщӀ ӀэнатӀэм пэрытым фащэ зэрахьэм тет зэрызэхагъэщхьэхукӀ нагъыщэ.
Саримэ и нэгум щӀэтт Елдар, шы дахэм тесу, и Ӏэщхьэм командир дамыгъэхэр тедауэ, и цейри щхъуэрэ дахэу, и хъурыфэ пыӀэр дыщэплъу.— Хъуэпсэгъуэ нур, 313
+1 örnek
Дамыгъэ сыт имыӀэми, Къулыр зэрывоеннэр ӀупщӀт.— Нал къута, 238
4. Зыгуэрым и нэщэнэ. и щыхьэт.
ОрденитӀ и лӀыгъэм къыпэкӀуащи, бригадэм я бэракъым хиӀуауэ хэлъщ, лӀыгъэм и дамыгъэм дежкӀэ ар нэхъ къекӀуу къилъытати.— Лыгъэ, 413
Deyimler (2)
дамыгъэ тедзэн
КъэпцӀыхужын щхьэкӀэ нэпкъыжьэ зыгуэрым тегъэувэн.
[Долэт:] Догуэ, уи пхэм, подкулачникщ, жаӀэу дамыгъэ къытрадзэмэ, дауэ хъуну?— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 646
+1 örnek
Япэм Ӏэщым дамыгъэ традзэу щытамэ, иджы щхьэж и унэцӀэр къызэрыщӀидзэ хьэрфыр традзэу къаублащ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 504
дамыгъэ телъын
КъызэрацӀыхуж нэщэнэ гуэр иӀэн.
Иджыри Ӏэщэм е бгырыпхым, Ӏэлъын дыщэкӀыу зи ӀэщӀагъэм Дамыгъэ телъу сэ солъагъури, КъысфӀощӀ къысщахуэу сэри дагъэ.— Дамыгъэ. «Дамыгъэ», 205
Kitapta geçtiği hali
ДАМЫГЪЭ (18). 1. (9). Лъэпкъ къэс унейуэ яӀэ с.ху. шым, былым нэгъуэщӀхэм ейм хэмыгъуэщэн папщӀэ традзэ нэпкъыжьэ. ЛӀы хахуэ лъэпкъым къахэхъукӀмэ, И напщӀэ телъыр лъэпкъ дамыгъэт, Шыгъажэ ящӀрэ шы къатежмэ, Ехъуапсэ фӀэкӀи цӀыху мыфыгъуэт. Дамыгъэ. «Дамыгъэ», 205. Нэхъ бейхэм я къамэр инт, зэщӀэцӀууэу дыщэкӀэ лат, къамэм и щӀыбым тетт ар зейм и лъэпкъ дамыгъэр, и унэцӀэр; витӀ-жэмитӀ фӀэкӀа зимыӀэм я къамэр фӀыцӀэт, къамэкӀэр дыжьыным къыхэщӀыкӀауэ, нэхъ щӀалэ зыкъизыххэм якӀэрыщӀар къамэ къуаншэ цӀыкӀут, сэшхуэм ещхьыфэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 84. Ди щӀыпӀэм уихьэжмэ, Бгы щхъуантӀэ къэлъыхъу, Сэ си шым гъэ куэдкӀэ Дамыгъэу иӀар, Бгы нэӀум щистхъащи, УкӀуэжмэ къэгъуэт. ЗэныбжьэгъуитӀ. «Шум и гъуэгу», 33. 2. (2). КъызэрыпцӀыхужын нагъыщэ. Долэт иджыри зэрысымаджэт, итӀани абы дамыгъэ зытрищӀа пхъэбгъу цӀыкӀур Гъуумар къыӀэригъэхьат. Хъуэпсэгъуэ нур, 287. Щхьэж и самэ дамыгъэ тефщӀэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 56. 3. (5). Дзэм, е нэгъуэщӀ ӀэнатӀэм пэрытым фащэ зэрахьэм тет зэрызэхагъэщхьэхукӀ нагъыщэ. Саримэ и нэгум щӀэтт Елдар, шы дахэм тесу, и Ӏэщхьэм командир дамыгъэхэр тедауэ, и цейри щхъуэрэ дахэу, и хъурыфэ пыӀэр дыщэплъу. Хъуэпсэгъуэ нур, 313. Дамыгъэ сыт имыӀэми, Къулыр зэрывоеннэр ӀупщӀт. Нал къута, 238. 4. (1). зэхь. Зыгуэрым и нэщэнэ. и щыхьэт. ОрденитӀ и лӀыгъэм къыпэкӀуащи, бригадэм я бэракъым хиӀуауэ хэлъщ, лӀыгъэм и дамыгъэм дежкӀэ ар нэхъ къекӀуу къилъытати. Лыгъэ, 413. ◊ Дамыгъэ тедзэн (3). КъэпцӀыхужын щхьэкӀэ нэпкъыжьэ зыгуэрым тегъэувэн. [Долэт:] Догуэ, уи пхэм, подкулачникщ, жаӀэу дамыгъэ къытрадзэмэ, дауэ хъуну? Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 646. Япэм Ӏэщым дамыгъэ традзэу щытамэ, иджы щхьэж и унэцӀэр къызэрыщӀидзэ хьэрфыр традзэу къаублащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 504. Дамыгъэ телъын (1). КъызэрацӀыхуж нэщэнэ гуэр иӀэн. Иджыри Ӏэщэм е бгырыпхым, Ӏэлъын дыщэкӀыу зи ӀэщӀагъэм Дамыгъэ телъу сэ солъагъури, КъысфӀощӀ къысщахуэу сэри дагъэ. Дамыгъэ. «Дамыгъэ», 205.