зекӀуэ кӀуэн

зекӀуэ устар. набег (совеошаемый целью грабежа или из удальства) / ХъунщӀэн мурадкӀэ е лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу гъуэгуанэ кӀыхь зэрытеувэу щытам ироджэ. Ижь лъандэрэ зи гъащӀэр зекӀуэм, бэнэным хэмыкӀа адыгэхэм я дежкӀэ шыр ныбжьэгъу пэжу щытащ. Нарт. ЗекӀуэ кӀуэн (ежьэн) отправиться в поход, в набег. ЩӀалитӀым шу гъусэхэр зыщӀагъури зекӀуэ ежьащ. Ш. А. ЗекӀуэ кӀуа нартхэр къэту Хъымыщ и щхьэгъусэ испы гуащэ.. щӀалэ къилъхуащ. Нарт.

кӀуэн (макӀуэ) неперех. гл. 1. идти, ехать куда-л. / Лъэсу е зыгуэркӀэ зыщӀыпӀэ нэсын. Лъэсу кӀуэн. АвтобускӀэ къалэм кӀуэн. 2. идти, ходить (о механизме) / ЕкӀуэкӀын, лэжьэн (сыхьэтыр). Сыхьэтыр макӀуэр. 3. переносное пролегать (о дороге) / ЗыщӀыпӀэ нэсу гъуэгу иӀэн. Ди къуажэм асфалът гъуэгу макӀуэ. Гъэр кӀуащ см. гъэ. Жыхьэрмэм кӀуэн см. жыхьэрмэ. ЗекӀуэ кӀуэн см. зекӀуэ. {И} къарур кӀуэн см. къару. Махъуэр кӀуэн см. махуэ. {И} псэр хьэршым кӀуэн см. псэ. Улахуэр кӀуэн см. улахуэ. {И} фэр кӀуэн см. фэ. ХьэщӀапӀэ кӀуэн см. хьэщӀапӀэ.

ЗЕКӀУЭ (3). Къэхь-къэшх мурадкӀэ, лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу пасэм щыгъуэ ежьэу щыӀа хабзэ. Уи зекӀуэ гъуэгум пкӀэлъейуэ Си лъагъуныгъэр пхуездзынкъэ, Уей Бадинокъуэ, къеблагъэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 423. Сэтэнейуэ гуащэ, Уэри ей-ей, ГъащӀэр уи щӀэщыгъуэщ, Уэри ей-ей, Сэ си зекӀуэ Ӏуэхур, Уэри ей-ей, Лъагъуныгъэ хьэхукъым, Уэри ей-ей, Сэ зыщызгъэпсэхур, Уэри ей-ей, Аслъэныфэ чэлщи, Уэри ей-ей, Удхэм сахуеблагъэу, Уэри ей-ей, Уд дахагъэ хьэхум, Уэри ей-ей, Схуэдэ дамыхьэх. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 418. Хъыджэбзхэм гуауэр ягъэву ЗекӀуэм щыгувэм хуэусэт, ЗыгъэпсэхупӀи ямыӀэу ӀэщӀагъэу дахэр щыбагъуэт. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 411. ◊ ЗекӀуэ ежьэн (1). Еплъ зекӀуэ кӀуэн. Илъэсищи фӀэкӀ дэмыкӀыу, Жэщым мазэр къыщӀэмыкӀыу Шууэ щӀалэр зекӀуэ йожьэ – Иныжьыщхьэм йощэ. «Елбэздыкъуэ», 8. ЗекӀуэ кӀуапӀэ (1). ЗекӀуэ нэхъыбэрэ здэкӀуэ щӀыпӀэхэр. Псыжь Индылрэ я зэхуакур арат зекӀуэ кӀуапӀэр, бжьыхьэр къэсрэ гъавэр гуэным иракӀутэжамэ, нэхъыбэм ДонкӀэ ягъазэрэ губгъуэр къаущыхьу итт, къанэу губгъуэм щикӀуадэ Ӏэджэри къэхъурт, я кӀуэдыпӀэр псэ зыӀутым ямыщӀэу, арщхьэкӀэ къуажэпщыр лӀы зи къару илъыгъуэти, и унэм щӀэзагъэртэкъым, бжьыхьэхуегъэзэкӀ зэрыхъуу зигъэхьэзыру щӀидзэрт, и нэгум зыгуэр зэрыщӀэлъыр ӀупщӀу. Лъапсэ, 30. ЗекӀуэ кӀуэн (5). Зыгуэр къэхункъэшхын мурадкӀэ, лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу зыгуэрым теуэну гъуэгу жыжьэ теувэн. «Си убых къэбышх» [Дэфэрэдж] жиӀэмэ, и лӀыр арат зи гугъу ищӀыр, къэбышхкӀэ абы уеджэнри тэмэмтэкъым, мычэму пщыр зекӀуэ кӀуэху ар и мыгъусэну Ӏэмал зимыӀэт, къыщыдэхуэм вэрт, пщӀэрт, мэкъу пиупщӀт, мэш къихырт, гуэдзыр Ӏуихыжырт, Ӏэщ игъэхъурт – Ӏэ дэхьеигъуэ имыӀэу унагъуэ Ӏуэхум и ужь итт. Лъапсэ, 29–30. Я гугъэт: цӀыхум зекӀуэ кӀуэн Имыдэм, лӀащи Ӏэмалыншэщ. Пасэрей хабзэ. «Вагъуэ махуэ», 362. Зэ дыгъэмыхъуэмкӀэ умыкӀуэм, ЗекӀуэ кӀуэфахэм уащымыщ. Дунейм и пӀалъэ. «Батырыбжьэ», 29. ЗекӀуэ къикӀыжын (1). ЗекӀуэ кӀуахэм къагъэзэжын, унэм къекӀуэлӀэжын. И щӀалэр зекӀуэ, мис, къикӀыжри Жьэгу пащхьэ мафӀэм деж тӀысащ, Зэм ӀэплӀэ хуещӀыр, зэм ӀуокӀыжыр, КъыфӀощӀыр зэми гузэсау. Анэм и пщӀыхьэпӀэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 24.

КӀУЭН (макӀуэ) лъэмыӀ. (1.667). 1. (1.595). ЗыщӀыпӀэ унэтӀын, нэсын. ПсынщӀэу ахэм [Ванярэ и ныбжьэгъумрэ] захуэпауэ ГуфӀэу тӀури станцым кӀуащ, Зы букети къащэхуауэ Марфэ папщӀэ зыдахьащ. «Бдзэжьеящэм ипхъу», 166. МакӀуэр, макӀуэр мафӀэгу псынщӀэр, Вагон къомым зашэщӀауэ. МылӀэжыныгъэм и мафӀэгум. «Дамыгъэ», 234. «Аргъуейри къадым деж кӀуэмэ, езым и зэранщ, пцӀанабзэу унащхьэм телъщ, шхыӀэн зытрипӀэмэ, зэфӀэкӀащ» - жаӀэу [цӀыхухэм]. Аргъуей, 388. 2. (8). Зэманым епхауэ зыгуэр екӀуэкӀын. А жэщ щӀыӀэр кӀыхьу макӀуэ, Бгы къуапэжьхэр мэхъур наӀуэ. «Тисей», 495. КӀуащ апхуэдэу Ӏэджэ гъащӀэу Мамырыгъи щӀым имыӀэу. Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 52. Зэманыр кӀуакъэ гу щызмыхуэу. И псы къиугъуэт гъатхэм дежи… «Щхьэлыкъуэ», 406. 3. (15). Лэжьэн, еджэн. МакӀуэ сыхьэтыр къимыгъазэу, Вагъуэм нэсыни хулъэмыкӀ. Ди бзэмрэ сэрэ. «Щхьэлыкъуэ», 374. Анэшхуэми ерагъыу и щхьэ зэрихьэф къудейти, зэрыкӀэлъыплъ щыӀэтэкъым, щымыхъужым аргуэру сабий садым иратыжащ, нэхъ иныӀуэ хъури школ кӀуэн щӀидзащ, ауэрэ анэ-адэ иӀэми, адэншэ-анэншэу къэхъуащ [Ботэх]. Лъапсэ, 66. «Сэ рабочэ класс сыхъуащ, накӀуэ заводым», [КӀурацэ] жиӀэу щхьэкӀэ, дэнэт. Щынэхужьыкъуэ, 12. 4. (6). Зыгуэр гъэкӀуэдын, кӀуэдын. КӀэзнэшейр зэрыделэр ялъагъумэ, кӀэзонэ ахъшэр здэкӀуар къахуэгъуэтынкъым, жиӀэрт [Астемыр]. Хъуэпсэгъуэ нур, 235. [Пыжьынэ Тамарэ жреӀэ:] «А делэжь, запискэ тӀэкӀу мыгъуэр зыщӀыпӀи кӀуакъым, Сэлимэ ӀэщӀэкӀыу, щӀыхьэ абы дежи адэкӀэ-мыдэкӀэ дэплъи, къэбгъуэтынщ», - жиӀэри, арщхьэкӀэ идакъым, щхьэусыгъуэ гуэр къигъуэтри зигъэкӀуэдыжащ. Лъапсэ, 23. Хъарзынэу кӀэпхъыжь цӀыкӀу бжей жыгышхуэм дэжей-къежэхыурэ пщӀий зэхуихьэсу къыщыхуэзэм, [къыдырым] жриӀащ: - КӀэпхъыжь цӀыкӀу, уи пщӀийр зыщӀыпӀи кӀуэнкъым. Кхъухь пхэнж, 497. 5. (5). ЗыщӀыпӀэ нэсу гъуэгу иӀэн. Налшык икӀыу Псыхуабэ кӀуэ гъуэгум и бгъум телефон пкъохэр бгъурытт, выгуи, шыгуи, шууи – мащӀэ тетт гъуэгум, ауэ хэт Лу зэлъэӀунур «сыздэшэ» жиӀэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 525. [Дадий и къуэм жреӀыж:] Уи адэм деж кӀуэ гъуэгур А угъурсызым къищӀащ [Ахьмэд]. «Адэ», 138. ◊ Ахърэтым кӀуэн (1). Еплъ ахърэт. Жэнэтым кӀуэн (7). Еплъ жэнэт. Зэпыту фыкӀуэ! (3). Еплъ зэпытын. ЗдэкӀуари здэжари ямыщӀэн (6). Бзэхын, напэзыпӀэкӀэ кӀуэдын. [КӀыщокъуэм:] Ди унэм щӀэс дзэр дымыщӀэххэу къызэрыкӀуам хуэдэу, я зыӀэти я дэкӀынри зыуэ, дымыщӀэххэу дэкӀыжащ, здэкӀуари здэжари дымыщӀэу. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 532. Налшык дзэ даша нэужь, Астемыри къуажэм дэбзэхыкӀащ, здэкӀуари здэжари ямыщӀэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 158. Езыри [Алий-бейм и кхъухьыр] псынщӀащэу зекӀуэрти екӀуэлӀапӀэ ямыгъуэтауэ хым тет кхъухьхэм ятеуэрти яхъунщӀэрт, исыр гъэру яубыдырт, илъыр зыӀэщӀалъхьэрти – бгъуэтым къащтэ, загъэбзэхыжырт, кхъухь яхъунщӀари толъкъуным щӀилъафэрт, здэкӀуари здэжари ямыщӀэу. Лъапсэ, 39-40. ЗдэкӀуэнри здэжэнри имыщӀэу (2). Ӏэнкун хъун, ищӀэнур имыщӀэу къэнэн. И щхьэ къудейр къехьэлъэкӀрэ хуземыхьэж хуэдэ, къыдырыр епэзэзэхыу Ӏуащхьэ бэлацэжь цӀыкум тетт, здэкӀуэнри здэжэнри имыщӀэу. Кхъухь пхэнж, 494. Лу здэкӀуэнури здэжэнури имыщӀэу щытт, мыбы [Жыраслъэн] псори ещӀэ икӀи илъэгъуащ, ауэ щыхъукӀэ зызумысыжмэ, нэхъыфӀщ, жиӀа е адэм папщӀэ псалъэ гуапэ зэрыжиӀар ара, сытми Лу и гур зыгуэру къэхъури псори къиӀуэтащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 595. ЗекӀуэ кӀуэн (5). Еплъ зекӀуэ. Ныжэбэ кӀуам (1). Еплъ ныжэбэ. УздэкӀуэм сыкъикӀыжащ (1). Зыгуэрым нэхърэ нэхъ бзаджэу къыщӀэкӀын. Ӏэдэм нэгъуэщӀ ищӀэн имыгъуэту арауэ пӀэрэ? АӀэ. Уэ уздэкӀуэм ар къикӀыжащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 508. Унажэ кӀуэн (1). Еплъ унажэ. ☐ ФӀыуэ узыгъашхэм деж бгъуэрэ кӀуэ (1). Еплъ фӀыуэ.