къару

кӀуачӀэ/гуащӀэ, къарыу/къару, лъэшыгъ/лъэщагъ, ЛЪЭКӀ(ы); GÜÇ, KUVVET; DERMAN, TAKAT, İKTİDAR

ЛЪЭКӀ(ы), кӀуачӀэ/гуащӀэ, лъэшыгъ(э)/лъэщыгъэ, къарыу/къару, (Абз. ЛЪЭКӀ);GÜÇ 1 ~

къару/къарыу, гуащӀэ/кӀуачӀэ, МОГУШЕСТВО, МОШЬ; İKTİDAR, DERMAN (güç, takat)

къарыу/къару, гуащӀэ/кӀуачӀэ, (Абз. КЪАРУ); İKTİDAR, DERMAN (güç, takat)

ЛЪЭКӀЫНЫГЪ(Э), кӀуачӀэ/гуащӀэ, къарыу/къару, (Абз. КЪАРУ), лъэшыгъ/лъэщыгъэ, лъэщагъ, СИЛА, МОШЬ, МОГУШЕСТВО; İKTİDAR1

АМАЛ/ӀЭМАЛ, ЛЪЭКӀ, къарыу/къару; İMKÂN, GÜÇ

Ӏэмал/АМАЛ, ЛЪЭКӀ, къарыу/къару; İMKÂN

Bu sonuç kitaptaki 7 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

къару I 1. сила, мощь (физическая) / Лъэщагъ, бланагъэ. Къару ин зыхэлъ цӀыху. 2. переносное войско / Дзэ, зауэным хуэгъэса цӀыху гупышхуэ. * Тырку сулътӀан Исхьэкъ къаруушхуэ и гъусэу Щам щӀыналъэм техьащ. Н. Ш. {И} къару дэхуэн 1) осилить что-л. 2) стерпеть что-л. {И} къару емыблэжын не жалеть своих сил. Къару ехьэлӀэн приложить силы к чему-л. {Зи} къару изыгъуэ = зи къару илъыгъуэ. {Зи} къару илъыгъуэ молодой, полный сил. {И} къару илъын быть в силе. {И} къару хунэсын быть в состоянии, мочь что-л. сделать. * И къару хунэсмэ а щӀалэм и ныбжьэгъум щхьэкӀэ имыщӀэн щыӀэтэкъым. фольк. Къаруи-псэруи къыхуэмынэн дойти до изнеможения. {И} къарум кӀэричын начать терять силу, слабеть. Къарум къихь къэмыгъанэу = {и} къарум къызэрихькӀэ. {И} къарум къищтэн справиться с чем-л., осилить что-л. {И} къарум къызэрихькӀэ изо всех сил. {И} къарур зэрыубыдын окрепнуть, возмужать. Къарур ухын обессилеть, изнемочь. Къарур щӀэкӀын обессилеть. * Председателым и къарур щӀэкӀауэ уанэгум ист. Ӏуащхь. Къарур щӀэткӀукӀын см. къарур щӀэкӀын. Къарур щӀэхын обессилить. * Абы и къарур узым щӀех, лъы къиубжьытхыу щӀедзэ. Ӏуащхь. Къару илъыгъуэ пора расцвета сил. II см. къарууфӀэ.

КЪАРУ (165). 1. (106). Лъэщагъ, бланагъэ. ЩӀалэхэм я къарур, лӀыгъэр, Ӏэпщацагъэр хъджэбз щытхэм ирагъэлъагъун папщӀэ заукӀыжурэ ешат, арщхьэкӀэ увыӀэн ядэртэкъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 96. Хъуащ ди хэкур гъатхэ хадэ, И къарукӀи ар хэку уардэщ. Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 50. «Аллахьу акбар» жиӀэмэ, дэ къытщхьэщыт къару щыӀэу къокӀри, абы зыпэщӀэвмысэ. Кхъэлэгъунэ, 379. 2. (3). Дзэ, зауэным хуэгъэса цӀыху гупышхуэ. ЕкӀуалӀапӀэншэу ялъытэу А крепость иным щахъумэу Къарухэр куэдрэ флъэгъуами, Ар хэти ди гум къинащ. Березина. «Бгы лъапэхэм деж», 92. Иджыри [нэмыцэм] я къару зэхуахьэсу къыттеуэну аращ зэщэр. Нал къута, 256. ◊ Къару бгъэдэлъын (2). ЛъэкӀыныгъэ, зэфӀэкӀ иӀэн. Я лэжьыгъэм хъеру хэлъыр ФӀыт зылэжьым къыӀэрыхьэм, Хэт къарууэ сыт бгъэдэлъми Бейщ къыпэкӀуэр зыӀэрыхьэр. Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 62. Къазджэрий уасэкӀэ хъыджэбзыр и дэлъху нэхъыжьым къыӀихыфыну къару лъэпкъ бгъэдэлътэкъым, епхьэжьэнуи хъунутэкъым – хамэ къэралт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 667. Къару гъуэтын (2). Лъэщ хъун. Псори къызэхуэсыжу щхьэж и тӀысыпӀэм тӀысыжа нэужь, Кодоевыр къэтэджащ: - Фэ джэгум фыхэтыху, ди лъабжьэм заубгъуащ, ди лъапсэм къару игъуэтащ ди хьэщӀэ лъапӀэм и фӀыщӀэкӀэ, - жиӀэри шыхьауэ и шэнтым егъэувэлӀауэ щыт картэр иукъуэдийри псоми яригъэлъэгъуащ: - Мис: Мэздэгуи Мэлгъэбэги къиубыду ди хэкум къыхэхъуар… Лъапсэ, 89. Бэлацэ занщӀэу къару игъуэтыжащ [Бот сымэ зыхуигъазэу]: - Фыжэ, тӀысэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 275. Къару дэкӀын (3). ЛъэкӀын, хузэфӀэкӀын. [Алыджыкъуэ комендантым жреӀэ:] – Си къарум дэкӀынур сэ сощӀэж. МелыӀыч, 466. [Хьэрун Кулисум жреӀэ:] – Абы хуэдэр зи къару дэкӀыр Алыхьталэращ. Нэгъуху, 50. [И] къару емыблэжын (2). Зыщымысхьу зыгуэрым къару тегъэкӀуэдын. Приказ итт: Ди къару демыблэжу Чопракъ аузыр гъэбыда зэрыхъунум и ужь дивгъэт, жиӀэу. Нал къута, 297. Пылым лъэкӀыр дэ тлъэмыкӀми, уа си хыв, Къарум къихьым деблэжынкъым, уа си хыв. Хывым и уэрэд. «Батырыбжьэ», 80. Къару етын (3). ЗэфӀэкӀ бгъэдэлъхьэн. Къару естауэ усэр си гущӀэм Щотэджри, щхьэхуитыныгъэм щӀобэн, Сыпэмылъэщу си псэр яфыщӀу Дунейм нытохьэ сӀэщӀокӀри. Си стиххэм гъэру саӀыгъщ. «Шум и гъуэгу», 116. Къару илъыгъуэ (7). ЩӀалэ, къарууфӀэ. [Фэуаз:] Си щӀалэгъуэу, си къару илъыгъуэу Анка си адэм къищэхугъащ, шыфӀым я щылъхущ, лъхуэмэ къыщӀэхъуэм дигъэунэнкӀэ хъунщ, жиӀэри. Анка, 382. Вэрокъуэ Нахъуэ и къару илъыгъуэт, и ныбжькӀэ лӀыку мыхъупауэ, къамылыфэт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 509. [Дисэ] И къуэ закъуэ мыгъуэри иӀэжатэмэ, и насыптэкъэ, къыхуищӀэшхуэ щымыӀэми, гущӀэгъу къыхуищӀынт, «си анэ» жиӀэнти, арщхьэкӀэ и къару илъыгъуэу, и дуней тетыгъуэу хьэм яшхам хуэдэу кӀуэдащ, илъэсым щӀегъу щагъэкӀуэда щӀыпӀэм «лӀащ» жаӀэу хъыбар къызэрикӀрэ. ГущӀэгъу, 421. [И] къару илъын (3). Къару иӀэн. Ӏуихужари зи къару илъ гуэру щытатэмэ зыгуэрт, и фэр пыкӀауэ, езыри зэкӀуэцӀыгъуэжауэ хьэдэм ещхьт. Хъуэпсэгъуэ нур, 165. [Хъадижэт ПӀытӀу жреӀэ:] Алыхьым сыкъелъагъу – сыуву бий схуэукӀынукъым. Си къару илъыжкъым. Щынэхужьыкъуэ, 17. [И] къару къикӀын (къызэрыкӀын) (2). Къэетэн, къэукъубиин. Псым апхуэдизкӀэ и къару къикӀати, Днепри, Дони, Кубани яхузэфӀэмыкӀар хузэфӀэкӀащ – бийр къимыгъакӀуэу къигъэувыӀащ. Нал къута, 232. ЩӀэпыр, прунжыр, бжьэхуц хужьыр ФӀэтелъыджэу къызэрыкӀыр, ЩӀэуфауэ Терек макӀуэ И къарухэр къызэрыкӀыу. Терек. «Партыр ди пашэу», 118. Къару къыхуэмынэн(жын) (7). Къарууншэ хъун, зыгуэр ищӀыну хулъэмыкӀыжын, Ӏеищэу езэшын. Парашютым илъэхъауэ Зауэу тӀури езэшат, Къару лъэпкъи къэмынауэ Зэбгъэдэлъу пыӀэжат. ПарашютитӀ. «Бгы лъапэхэм деж», 45. МуӀэзинми имылъэгъуауэ къыщыщӀэкӀым, Дуду и гур кӀуэдыпащ, езыри ешащи, къару къыхуэнэжакъым. ВитӀ, 414. [Ӏузизэ Чачэ жреӀэ:] Иджы сыщӀегъуэж щхьэкӀэ, нейӀэмал, къару зи цӀэ къысхуэнэжакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 71. Къаруи-псэруи къыхуэмынэн (1). Егъэлеуэ ешын. [Нурхьэлий Мусэ жреӀэ:] – Сешащ, си къуэш. Къаруи псэруи къысхуэнакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 187. Къаруи-псэруи къыхуэмынэжын (11). Еплъ къару къыхуэмынэн(жын). Къэрэлъашэ ешат Ӏейуэ, къаруи псэруи къыхуэмынэжауэ. Нэгъуху, 49. Пщыхьэщхьэ хъухукӀэ губгъуэм ита лӀыр, къаруи псэруи къыхуэмынэу, ешащ. Нал къута, 242. [Алыджыкъуэ:] Къаруи-псэруи къысхуэмынэжауэ, си нэри къыщхьэприпхъуэу хуежьащ: хыфӀэздзэу щхьэ семыжьэжрэ, си кӀэтӀийр зэпитхъмэ, мыбы сигъэшхынуми сыт къысхуищӀэжын, жысӀэу. МелыӀыч, 439. Къарум къихь къэмыгъанэу (1). ЛъэкӀ къэмыгъанэу. – Ди къарум къихь къэдгъэнакъым, - жиӀэрт Зулкъэрней, - ди щӀалэхэм зыхуей ягъуэтын щхьэкӀэ, ди дивизэр хуэщӀауэ фронтым кӀуэн папщӀэ. Щынэхужьыкъуэ, 45. Къарум къихьын (9). 1. (8). ХузэфӀэкӀын. Уи пӀэм уитыну Ӏэмал иӀэкъым, уи къарум къихьыху, зыдэбунэтӀамкӀэ кӀуэ, укъелмэ, укъелащ, ухэкӀуадэмэ, Алыхь унафэщ. Лыгъэ, 412. [Алыджыкъуэ:] Сэри си къарум къихьынрэ къимыхьынрэ сымыщӀэу, цӀыхубз нащхъуэ нэкӀу хъурейм сыбгъэдохьэ. МелыӀыч, 438. Дисэ абы хуэдизкӀэ къэгубжьати, и къарум къимыхьын щымыӀэ и гугъэжт, арщхьэкӀэ, а къыпэувам зэрапэмылъэщыныр хьэкъкӀэ и фӀэщ хъуати, гуэгушыр Аралпым щыфӀишха махуэм хуэдэу занщӀэу зыкъытригъэхуащ, хьэтыркӀэ лъаӀуэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 138. 2. (1). Къэлэжьын. [Абу-Деруиш:] Сэ мэжджыт сощӀ, Алыхьу дыкъэзыгъэщӀам си къарум къимыхьа ахъшэкӀэ мэжджыт хуэпщӀмэ, къабыл ищӀынукъым. Кхъэлэгъунэ, 377. Къарум къызэрихькӀэ (7). Еплъ къарум къихь къэмыгъанэу. Дэфэрэдж псы Ӏуфэм Ӏусу япӀати, есыкӀэкӀэ Ӏэзэт, тӀэу-щэ и къару къызэрихькӀэ псыр щӀитхъури къызэплъэкӀащ, си ужьым иту зыгуэр къакӀуэу пӀэрэ жиӀэу, арщхьэкӀэ дэнэ – псэ зыӀут илъэгъуакъым. Лъапсэ, 53. Хьэр къыщызэпхъуэкӀым [Джэлил] и къарум къызэрихькӀэ еуӀущ хьэм и пэми, иуӀащ. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 476. [Алыджыкъуэ:] НапӀэзыпӀэм сэшхуэ пцӀанэр вууэ мывэм къытридзащ [цӀыхубзым], ар къэсщтэжыху, сэшхуапӀэри и къарум къызэрихькӀэ бжаблэм еуэри хьэлэчу зэхигъэлъалъэри къыхуидзыжащ. МелыӀыч, 445. [И] къарур къызэрыгъуэтыжын (1). Лъэрызехьэ хъужын. Аргуэру бийм и къарур къызэрогъуэтыж. Лыгъэ, 411. Къарур къихьэжын (2). КъарууфӀэ хъун. Хьэбас нэхъыфӀ зэрыхъужу и адэ къуэш зыпӀыжар шы ӀэжьэкӀэ къакӀуэри ишэжащ: «Уи ажал къэсауэ къыщӀэкӀынкъыми, сэ уи къару къихьэжыху, узмыгъашхэмэ, плъагъункъэ», - жиӀэри. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 532. МащӀэ-мащӀэурэ сымаджэр къэбэдзэуэжу хуежьащи, къыдэӀэпыкъу щымыӀэу пкӀэунэм къох, докӀуеиж. И къарур къихьэжащ. Нал къута, 244. Къарур ухын (2). Махэ хъун, къару къыхуэмынэжын. [Дивизэм и командирым:] Бийр хэдгъащӀэурэ и къарур едгъэухынщ, и дыгъужьыгъуэ къызэрыкӀам итхуэжынщи идукӀыхьынщ. Щынэхужьыкъуэ, 48. Псы уэру лъагъуэ пхызыхынум, Къарур жэхункӀэ имыух. СыкӀуэнт нэхъ псынщӀэу. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 10. Къару текӀуэдэн (1). Къару пӀэщӀихын, кӀуэщӀын. Лъэдакъэр лъыпсу теудами, Дзэр зэтескъузэу гъуэгу хызошыр, Къарууэ сиӀэр текӀуэдами. Тхылъым еджэм. «Мывэ хуабэ», 17. [И] къару нэсын (4). ЛъэкӀын. Къэбэрдей къудейр мыхъуу, дэнэ лъэныкъуэкӀи къэрэхьэлъкъым зыкъаӀэтат, Ӏэджэм я къару здынэсынур ящӀэртэкъым, ауэ гъуэгу зытетынур, здаунэтӀынур гупсэхуу ящӀэ хъуат. Хъуэпсэгъуэ нур, 223.