гъэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ГЪЭ, ИГЪУ(Э); MEVSİM, SENE, YIL
ИГЪУ(Э), ГЪЭ; MEVSİM
ИЛЪЭС, ГЪЭ; SENE, YIL
ГЪЭ, гъэмаф/гъэмахуэ;YAZ (~ mevsimi)
гъэмаф/гъэмахуэ, ГЪЭ; YAZ (~ mevsimi)
Bu sonuç kitaptaki 5 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. ЩӀым дыгъэм и хъуреягъыр къызэрикӀухьым хуэдиз зэман; илъэс.
ругод
Гъэ мин Ӏэджэ бгъэщӀэну сэ абыкӀэ сохъуахъуэ.— ПащӀэ Бэчмырзэ
2. Гъэмахуэ.
рулето
Бей-Булат.. гъэмрэ щӀымрэ зэлъигъэӀэсырт, зекӀуэ зэпыту.— Шортэн Аскэрбий
Bu maddedeki ifadeler (5)
гъэ ежьэ(жы)н
ручрезмерно запоздать с чем-л.
гъэ тегъэхьэн
гъатхэ техьэн
гъэр икӀащ (кӀуащ)
рупрошел год.
гъэрэ щӀырэ зэхэкӀын
рузимняя пора сменяется летней.
гъэ балыджэ
КӀасэу хъу балыджэ хужьышхуэ.
рубелая редька
Гъэ балыджэ щыхъур мазэ балыджэм и ужьщ.
Kitapta geçtiği hali
гъэ 1. год / ЩӀым дыгъэм и хъуреягъыр къызэрикӀухьым хуэдиз зэман; илъэс. * Гъэ мин Ӏэджэ бгъэщӀэну сэ абыкӀэ сохъуахъуэ. П. Б. 2. лето / Гъэмахуэ. * Бей-Булат.. гъэмрэ щӀымрэ зэлъигъэӀэсырт, зекӀуэ зэпыту. Ш. А. Гъэ ежьэ(жы)н чрезмерно запоздать с чем-л. Гъэ тегъэхьэн = гъатхэ техьэн. Гъэр икӀащ (кӀуащ) прошел год. Гъэрэ щӀырэ зэхэкӀын зимняя пора сменяется летней. гъэ балыджэ белая редька / КӀасэу хъу балыджэ хужьышхуэ. Гъэ балыджэ щыхъур мазэ балыджэм и ужьщ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
ЩӀым дыгъэм и хъуреягъыр къызэрикӀухьым хуэдиз зэман, илъэс.
Езы Лу и гум къэкӀыжауэ къыщӀэкӀынт, адэ нэхъапэм, гъей къыщыхъуну гъэм, Тини хъыджэбз цӀыкӀунитӀэу хьэнцигуащэ зэрашэу зэрыщытар.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 643
+2 örnek
Илъэс минитӀрэ илъэс пщыкӀуплӀыр – А гъэр мыгувэу езыр къэсынущ.— Си илъэсищэ. «Щхьэлыкъуэ», 395
Уи нэӀэ тету щытамэ, Гъэ Ӏэщым зыри хэщӀакъым.— Мэлыхъуэхьэ. «Шум и гъуэгу», 71
Deyimler (2)
гъэр икӀын (кӀуэн)
ЩӀым дыгъэм и хъуреягъыр зэ къикӀухьын, илъэсыр блэкӀын.
Мэзыр бзухэм ягъэдахэ, Мэзым щоӀур бзум я макъыр, Гъэр икӀыхукӀэ емызэшу Бзухэр мэзым ныхуосакъыр.— Мэз гъыбзэ. «Щхьэлыкъуэ», 376
+1 örnek
Мы гъэр икӀащи, сыт пщӀэжын.— Аргъуей, 388
гъэ тегъэхьэн
Гъэм и зэман гуэрым нэсын.
Къэралым естын гъавэ сиӀэкъым, къысхуэнам си бынунэр шхын щхьэкӀэ мылӀэу гъэм тригъэхьэн къудейщ, жызыӀэу къуажэм дэсым лӀищ къыхабжыкӀри ягъэтӀысащ, я дум илъмэ, кърахрэ я гуэнри къыщатӀэщӀым фызхэр, сабийхэр зэщӀэгъуагэурэ хьэблэр къызэхуашэсащ.— Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 524
Atasözleri (1)
гъэ псом ящӀар чыцӀ ажэм икъутэжащ
Къару куэд зытрагъэкӀуэда Ӏуэхур зы мыхьэнэншэ гуэрым щхьэкӀэ лъэлъэжын, кӀуэдын.
– Гъэ псом ящӀар чыцӀ ажэм икъутэжащ жыхуаӀэм хуэдэу иджыри къэс яухуа колхозыр Мысост икъутэжынщ, - жиӀэри Апчарэ цӀыхубзхэр игъэдыхьэшхащ— Нал къута, 289
Kitapta geçtiği hali
ГЪЭ (90). ЩӀым дыгъэм и хъуреягъыр къызэрикӀухьым хуэдиз зэман, илъэс. Езы Лу и гум къэкӀыжауэ къыщӀэкӀынт, адэ нэхъапэм, гъей къыщыхъуну гъэм, Тини хъыджэбз цӀыкӀунитӀэу хьэнцигуащэ зэрашэу зэрыщытар. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 643. Илъэс минитӀрэ илъэс пщыкӀуплӀыр – А гъэр мыгувэу езыр къэсынущ. Си илъэсищэ. «Щхьэлыкъуэ», 395. Уи нэӀэ тету щытамэ, Гъэ Ӏэщым зыри хэщӀакъым. Мэлыхъуэхьэ. «Шум и гъуэгу», 71. ◊ Гъэр икӀын (кӀуэн) (5). ЩӀым дыгъэм и хъуреягъыр зэ къикӀухьын, илъэсыр блэкӀын. Мэзыр бзухэм ягъэдахэ, Мэзым щоӀур бзум я макъыр, Гъэр икӀыхукӀэ емызэшу Бзухэр мэзым ныхуосакъыр. Мэз гъыбзэ. «Щхьэлыкъуэ», 376. Мы гъэр икӀащи, сыт пщӀэжын. Аргъуей, 388. Гъэ тегъэхьэн (1). Гъэм и зэман гуэрым нэсын. Къэралым естын гъавэ сиӀэкъым, къысхуэнам си бынунэр шхын щхьэкӀэ мылӀэу гъэм тригъэхьэн къудейщ, жызыӀэу къуажэм дэсым лӀищ къыхабжыкӀри ягъэтӀысащ, я дум илъмэ, кърахрэ я гуэнри къыщатӀэщӀым фызхэр, сабийхэр зэщӀэгъуагэурэ хьэблэр къызэхуашэсащ. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 524. ☐ Гъэ псом ящӀар чыцӀ ажэм икъутэжащ (1). Къару куэд зытрагъэкӀуэда Ӏуэхур зы мыхьэнэншэ гуэрым щхьэкӀэ лъэлъэжын, кӀуэдын. – Гъэ псом ящӀар чыцӀ ажэм икъутэжащ жыхуаӀэм хуэдэу иджыри къэс яухуа колхозыр Мысост икъутэжынщ, - жиӀэри Апчарэ цӀыхубзхэр игъэдыхьэшхащ. Нал къута, 289.