зекӀуэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ЗЕКӀУ(Э), ЗЭБЛЭКӀ; DOLAŞIM
ЗЭБЛЭКӀ, ЗЕКӀУ(Э); DOLAŞIM
ЗЕКӀУ(Э), гъогуан(э)/гъуэгуанэ, кӀогъу/кӀуэгъуэ, гъогурыкӀоныгъ/ гъуэгурыкӀуэныгъэ; SEFER
зекӀо/зекӀуэ, гъогурыкӀоныгъэ/ гъуэгурыкӀуэныгъэ; YOLCULUK
гъогурыкӀоныгъэ/гъуэгурыкӀуэныгъэ, зекӀо/зекӀуэ; YOLCULUK, SEFER
Bu sonuç kitaptaki 5 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
ХъунщӀэн мурадкӀэ е лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу гъуэгуанэ кӀыхь зэрытеувэу щытам ироджэ.
рунабег (совеошаемый целью грабежа или из удальства)
Ижь лъандэрэ зи гъащӀэр зекӀуэм, бэнэным хэмыкӀа адыгэхэм я дежкӀэ шыр ныбжьэгъу пэжу щытащ. Нарт.
Bu maddedeki ifadeler (1)
зекӀуэ кӀуэн (ежьэн)
руотправиться в поход, в набег.
ЩӀалитӀым шу гъусэхэр зыщӀагъури зекӀуэ ежьащ. Ш. А. ЗекӀуэ кӀуа нартхэр къэту Хъымыщ и щхьэгъусэ испы гуащэ.. щӀалэ къилъхуащ. Нарт.
Kitapta geçtiği hali
зекӀуэ устар. набег (совеошаемый целью грабежа или из удальства) / ХъунщӀэн мурадкӀэ е лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу гъуэгуанэ кӀыхь зэрытеувэу щытам ироджэ. Ижь лъандэрэ зи гъащӀэр зекӀуэм, бэнэным хэмыкӀа адыгэхэм я дежкӀэ шыр ныбжьэгъу пэжу щытащ. Нарт. ЗекӀуэ кӀуэн (ежьэн) отправиться в поход, в набег. ЩӀалитӀым шу гъусэхэр зыщӀагъури зекӀуэ ежьащ. Ш. А. ЗекӀуэ кӀуа нартхэр къэту Хъымыщ и щхьэгъусэ испы гуащэ.. щӀалэ къилъхуащ. Нарт.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Къэхь-къэшх мурадкӀэ, лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу пасэм щыгъуэ ежьэу щыӀа хабзэ.
Уи зекӀуэ гъуэгум пкӀэлъейуэ Си лъагъуныгъэр пхуездзынкъэ, Уей Бадинокъуэ, къеблагъэ. «— ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ, 423
+2 örnek
Сэтэнейуэ гуащэ, Уэри ей-ей, ГъащӀэр уи щӀэщыгъуэщ, Уэри ей-ей, Сэ си зекӀуэ Ӏуэхур, Уэри ей-ей, Лъагъуныгъэ хьэхукъым, Уэри ей-ей, Сэ зыщызгъэпсэхур, Уэри ей-ей, Аслъэныфэ чэлщи, Уэри ей-ей, Удхэм сахуеблагъэу, Уэри ей-ей, Уд дахагъэ хьэхум, Уэри ей-ей, Схуэдэ дамыхьэх. «— ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ, 418
Хъыджэбзхэм гуауэр ягъэву ЗекӀуэм щыгувэм хуэусэт, ЗыгъэпсэхупӀи ямыӀэу ӀэщӀагъэу дахэр щыбагъуэт. «— ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ, 411
Deyimler (4)
зекӀуэ ежьэн
Илъэсищи фӀэкӀ дэмыкӀыу, Жэщым мазэр къыщӀэмыкӀыу Шууэ щӀалэр зекӀуэ йожьэ – Иныжьыщхьэм йощэ. «— Елбэздыкъуэ, 8
Еплъ: зекӀуэ кӀуэн
зекӀуэ кӀуапӀэ
ЗекӀуэ нэхъыбэрэ здэкӀуэ щӀыпӀэхэр.
Псыжь Индылрэ я зэхуакур арат зекӀуэ кӀуапӀэр, бжьыхьэр къэсрэ гъавэр гуэным иракӀутэжамэ, нэхъыбэм ДонкӀэ ягъазэрэ губгъуэр къаущыхьу итт, къанэу губгъуэм щикӀуадэ Ӏэджэри къэхъурт, я кӀуэдыпӀэр псэ зыӀутым ямыщӀэу, арщхьэкӀэ къуажэпщыр лӀы зи къару илъыгъуэти, и унэм щӀэзагъэртэкъым, бжьыхьэхуегъэзэкӀ зэрыхъуу зигъэхьэзыру щӀидзэрт, и нэгум зыгуэр зэрыщӀэлъыр ӀупщӀу.— Лъапсэ, 30
зекӀуэ кӀуэн
Зыгуэр къэхункъэшхын мурадкӀэ, лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу зыгуэрым теуэну гъуэгу жыжьэ теувэн. –30.
«Си убых къэбышх» [Дэфэрэдж] жиӀэмэ, и лӀыр арат зи гугъу ищӀыр, къэбышхкӀэ абы уеджэнри тэмэмтэкъым, мычэму пщыр зекӀуэ кӀуэху ар и мыгъусэну Ӏэмал зимыӀэт, къыщыдэхуэм вэрт, пщӀэрт, мэкъу пиупщӀт, мэш къихырт, гуэдзыр Ӏуихыжырт, Ӏэщ игъэхъурт – Ӏэ дэхьеигъуэ имыӀэу унагъуэ Ӏуэхум и ужь итт.— Лъапсэ, 29
+2 örnek
Я гугъэт: цӀыхум зекӀуэ кӀуэн Имыдэм, лӀащи Ӏэмалыншэщ.— Пасэрей хабзэ. «Вагъуэ махуэ», 362
Зэ дыгъэмыхъуэмкӀэ умыкӀуэм, ЗекӀуэ кӀуэфахэм уащымыщ.— Дунейм и пӀалъэ. «Батырыбжьэ», 29
зекӀуэ къикӀыжын
ЗекӀуэ кӀуахэм къагъэзэжын, унэм къекӀуэлӀэжын.
И щӀалэр зекӀуэ, мис, къикӀыжри Жьэгу пащхьэ мафӀэм деж тӀысащ, Зэм ӀэплӀэ хуещӀыр, зэм ӀуокӀыжыр, КъыфӀощӀыр зэми гузэсау.— Анэм и пщӀыхьэпӀэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 24
Kitapta geçtiği hali
ЗЕКӀУЭ (3). Къэхь-къэшх мурадкӀэ, лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу пасэм щыгъуэ ежьэу щыӀа хабзэ. Уи зекӀуэ гъуэгум пкӀэлъейуэ Си лъагъуныгъэр пхуездзынкъэ, Уей Бадинокъуэ, къеблагъэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 423. Сэтэнейуэ гуащэ, Уэри ей-ей, ГъащӀэр уи щӀэщыгъуэщ, Уэри ей-ей, Сэ си зекӀуэ Ӏуэхур, Уэри ей-ей, Лъагъуныгъэ хьэхукъым, Уэри ей-ей, Сэ зыщызгъэпсэхур, Уэри ей-ей, Аслъэныфэ чэлщи, Уэри ей-ей, Удхэм сахуеблагъэу, Уэри ей-ей, Уд дахагъэ хьэхум, Уэри ей-ей, Схуэдэ дамыхьэх. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 418. Хъыджэбзхэм гуауэр ягъэву ЗекӀуэм щыгувэм хуэусэт, ЗыгъэпсэхупӀи ямыӀэу ӀэщӀагъэу дахэр щыбагъуэт. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 411. ◊ ЗекӀуэ ежьэн (1). Еплъ зекӀуэ кӀуэн. Илъэсищи фӀэкӀ дэмыкӀыу, Жэщым мазэр къыщӀэмыкӀыу Шууэ щӀалэр зекӀуэ йожьэ – Иныжьыщхьэм йощэ. «Елбэздыкъуэ», 8. ЗекӀуэ кӀуапӀэ (1). ЗекӀуэ нэхъыбэрэ здэкӀуэ щӀыпӀэхэр. Псыжь Индылрэ я зэхуакур арат зекӀуэ кӀуапӀэр, бжьыхьэр къэсрэ гъавэр гуэным иракӀутэжамэ, нэхъыбэм ДонкӀэ ягъазэрэ губгъуэр къаущыхьу итт, къанэу губгъуэм щикӀуадэ Ӏэджэри къэхъурт, я кӀуэдыпӀэр псэ зыӀутым ямыщӀэу, арщхьэкӀэ къуажэпщыр лӀы зи къару илъыгъуэти, и унэм щӀэзагъэртэкъым, бжьыхьэхуегъэзэкӀ зэрыхъуу зигъэхьэзыру щӀидзэрт, и нэгум зыгуэр зэрыщӀэлъыр ӀупщӀу. Лъапсэ, 30. ЗекӀуэ кӀуэн (5). Зыгуэр къэхункъэшхын мурадкӀэ, лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэу зыгуэрым теуэну гъуэгу жыжьэ теувэн. «Си убых къэбышх» [Дэфэрэдж] жиӀэмэ, и лӀыр арат зи гугъу ищӀыр, къэбышхкӀэ абы уеджэнри тэмэмтэкъым, мычэму пщыр зекӀуэ кӀуэху ар и мыгъусэну Ӏэмал зимыӀэт, къыщыдэхуэм вэрт, пщӀэрт, мэкъу пиупщӀт, мэш къихырт, гуэдзыр Ӏуихыжырт, Ӏэщ игъэхъурт – Ӏэ дэхьеигъуэ имыӀэу унагъуэ Ӏуэхум и ужь итт. Лъапсэ, 29–30. Я гугъэт: цӀыхум зекӀуэ кӀуэн Имыдэм, лӀащи Ӏэмалыншэщ. Пасэрей хабзэ. «Вагъуэ махуэ», 362. Зэ дыгъэмыхъуэмкӀэ умыкӀуэм, ЗекӀуэ кӀуэфахэм уащымыщ. Дунейм и пӀалъэ. «Батырыбжьэ», 29. ЗекӀуэ къикӀыжын (1). ЗекӀуэ кӀуахэм къагъэзэжын, унэм къекӀуэлӀэжын. И щӀалэр зекӀуэ, мис, къикӀыжри Жьэгу пащхьэ мафӀэм деж тӀысащ, Зэм ӀэплӀэ хуещӀыр, зэм ӀуокӀыжыр, КъыфӀощӀыр зэми гузэсау. Анэм и пщӀыхьэпӀэ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 24.