къетын

къетын (кърет) перех. гл. см. етын. * ХуэхьэщӀэн {Наурыз} щимыдэм, хъаным данэ бэлътоку кърихри къритащ. КӀ. Т., Акъ. З.

КЪЕТЫН (кърет) лъэӀ. (329). 1. (156). Ӏэрыгъэхьэн, ӀэщӀэлъхьэн. Октябрь революцэр илъэсипщӀ щрикъум, Лу сымэ комсомолым хыхьати, ТӀутӀэ къакӀуэри къехъуэхъуащ, комсомол билетхэри къаритащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 536. [Алыджыкъуэ:] УпщӀэм кӀуэцӀышыхьар зэрыкӀуэцӀышыхьауэ сэ къызетри езым [Алыджыкъуэ и гъусэм] щӀакӀуэм кӀуэцӀылъыр зэрыкӀуэцӀылъу и дамэм телъу пщӀантӀэм дыкъыдокӀыжыр. МелыӀыч, 456. Лъэрымыхь дыдэу Ӏэрыгъашхэу пӀэм къыхэнэжыпэмэ [Дисэ], псы шынакъи къезытын имыгъуэту унэм къыщӀэнэж нэхърэ лӀэрэ зэгъэжмэ, нэхъыфӀщ. ГущӀэгъу, 421. 2. (16). Зыгуэр зыгуэркӀэ къызэгъэпэщын, зыгуэр хузэфӀэгъэкӀын. Ар [Ӏуэхур къыщӀехуэхар] къызыхэкӀари мыращ: Ӏэтащхьэу зы щӀыпӀэ тет гуэр трагъэкӀыну кӀэралъхьэн щамыгъуэтым, Аннэ Павловнэр ираджэри къыжраӀащ, мобы и узыншагъэр мыщӀагъуэу справкэ къет жаӀэри. Лъапсэ, 11. [Фариз Дисэ жреӀэ]: Тхьэ, Шури щӀэмыпыӀэж, бухгалтерым лэжьыгъэ къритащ армыхъумэ, алъандэрэ тӀэу къэкӀуэжынт. Алъхъо, 55. Ӏэм ӀэщӀагъэри къезыту, Гум хуабагъэр хэзылъхьауэ, Нэм нэху къабзэри езытыр Мес природэм хэщӀыхьауэ Насыпышхуэр зи ӀэщӀагъэр Сыт ищӀысми хыболъагъуэ – Ар зылъагъум егъэщӀагъуэ Ӏэмрэ гумрэ я Ӏэзагъэр. Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 54. 3. (99). Зыгуэрым зыгуэркӀэ хуэупсэн, тыгъэ хуэщӀын. Апчарэ щеджэ школым фӀыуэ уоджэ, жаӀэри саугъэту сэндалитӀ къратат. Щынэхужьыкъуэ, 20. ЛӀыгъэ зезыхьа псоми орден къыщратым тхьэ зэхуаӀуащ, [Къэрэмырзэ и дзэм] я ордену хъуар я бгъэм хамылъхьэу я бэракъым хаӀуу, а бэракъыр яӀыгъыу адэкӀи зэуэну. Лыгъэ, 411. Кавказ бгы щӀыхухэм сыщалъхуами, СыппӀащ уэ [Мэзкуу], гъащӀэ къызэптащ. Сэлэт сэлам. «Шум и гъуэгу», 8. 4. (1). Гъэбыдэн. Сэлимэ и анэм елъэӀуащ, и адэр къэкӀуэжмэ, зыри жримыӀэну, и пэшымкӀэ и псэр нихьэсыфа къудейуэ пэшыбжэм ӀункӀыбзэ къритри гъуэлъыжащ. Лъапсэ, 27. 5. (29). Зыгуэрым уасэ щӀэтын. Зыхуей уасэм хуэдиз Рахьим къритрэ, бей гуэрым нысэ сахуэхъумэ, сыбампӀэурэ сызэгуэудынкъэ, жиӀэу Саният гъырт, и закъуэу унэм къыщыщӀэнам деж. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 666. СыткӀи елъэӀу – къыпхуищӀэнт: мэзым кӀуэи пхъэ къытхуэшэ, е нартыху къэп щхьэлым шэ, е шэщыр къэтхъу, къыжраӀамэ, хьэуэ жиӀэу зэхэпхынтэкъым, е пхуэсщӀа Ӏуэхутхьэбзэм и уасэ гуэр къызэт, - жиӀэу [ЛутӀэ] и жьэ къыжьэдэкӀауэ зэхэзыха щыӀэтэкъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 286. Сому миным щӀигъут сом закъуэ, ЩӀытӀ машинэ лэжьапщӀэу Къыратауэ ар лэжьакӀуэм, И ӀэнатӀэм кӀуэжт лӀыр пӀащӀэу. Сомрэ долларрэ. «Партыр ди пашэу», 129. 6. (7). ЛӀы дэгъэкӀуэн. [Данизэт:] Сэ мыгъуэ, хъыджэбзыжь хъуащ жаӀэри, Бот сыкъратащ, жьы сыхъуат сэ сытми? Хъуэпсэгъуэ нур, 272. Фи шыпхъур къызэфтрэ – си кӀэрахъуэр нэхъыжьым ейщ, - жиӀэри [Темыркъан Хьэбибэ и дэлъхуищым зыхуигъазэу]. Щынэхужьыкъуэ, 19. Е хъыджэбзыр лӀы иратыну уасэшхуэ жаӀэмэ, уасэ зымытыфыр тӀысыжырт: - АтӀэ, Къагъырмэс иумытауэ я пхъур къуатынукъым, - жиӀэу. Нал къута, 266. 7. (2). ЗыгуэрымкӀэ хъыбар егъэщӀэн. Хьэрун аргуэру ар [радиоточкэр хьэмым хуэшэныр] и нэрыгъыу Хьэмым ишащи цӀыхухэр щодаӀуэ, ЩӀалэр зыщӀэкъум и Ӏэр тоӀэбэ: - Ди драмкружокыр нобэ зэхуосри Мадинэ, клубым къэсыт ныщхьэбэ, - ЖиӀэу а щӀалэм радиом къетыр. Хьэрун и лъагъуныгъэр. «Партыр ди пашэу», 98. ◊ БэуапӀэ къемытын (3). Еплъ бэуапӀэ. Гъуэгу къемытын (2). Еплъ гъуэгу. КӀуапӀэ къемытын (1). Еплъ кӀуапӀэ. КӀуапӀи-жапӀи къемытын (1). Еплъ кӀуапӀи-жапӀи. Нэмыплъ къетын (4). Еплъ нэмыплъ. Псалъэ къетын (2). Еплъ псалъэ. ПӀалъэ къетын (1). Еплъ пӀалъэ. УвыӀэпӀэ къетын (1). Еплъ увыӀэпӀэ. Ӏэмал къемытын (1). Еплъ Ӏэмал.