Ӏэмал

ХЭКӀЫПӀ(Э), АМАЛ/ӀЭМАЛ, (Абз. ӀЭМАЛ); ÇARE

ИГЪУ(Э), АМАЛ/Ӏэмал (Абз.АМАЛ); FIRSAT

АМАЛ/ӀЭМАЛ, ЛЪЭКӀ, къарыу/къару; İMKÂN, GÜÇ

Ӏэмал/АМАЛ, ЛЪЭКӀ, къарыу/къару; İMKÂN

шӀокӀыгъо/фӀэкӀыгъуэ, шӀокӀыпӀэ/ фӀэкӀыпӀэ, зэшӀокӀыгъо/ зэфӀэкӀыгъуэ, зэшӀокӀыпӀэ/ зэфӀэкӀыпӀэ, АМАЛ/ӀЭМАЛ; OLANAK (imkân)

АМАЛ/ӀЭМАЛ → ИГЪУ(Э); FIRSAT; OLANAK (imkân)

АМАЛ/ӀЭМАЛ → ХЭКӀЫПӀ(Э); ÇARE

Ӏэмал/АМАЛ → ИГЪУ(Э); FIRSAT

ӀЭМАЛ/АМАЛ → ХЭКӀЫПӀ(Э); ÇARE

Bu sonuç kitaptaki 9 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

Ӏэмал способ, метод, приём / ЕкӀуэлӀапӀэ, хэкӀыпӀэ, бгъэдэхьэкӀэ, бзаджагъэ, хьилагъ н. къ. * Ӏэмалрэ хьилэрэ акъылщ. (погов.) Ӏэмал гъуэтын иметь, найти возможность (что-л. сделать). Ӏэмал етын дать возможность (что-л. сделать). Ӏэмал зэриӀэкӀэ по мере возможности. Ӏэмал иӀэмэ если возможно. Ӏэмал имыӀэу обязательно, непременно. Ӏэмал иӀэн иметь возможность (что-л. сделать). Ӏэмал къыхуэгъуэтын найти подход к чему-л. Ӏэмал хуэгъуэтын= Ӏэмал къыхуэгъуэтын. Ӏэмал хуекӀуэн пойти на хитрость. Ӏэмал щыӀэн имеется возможность.

ӀЭМАЛ (231). ХэкӀыпӀэ, бгъэдыхьэкӀэ, екӀуэлӀапӀэ. Гъуумар фӀэфӀми фӀэмыфӀми, Нурхьэлий унэм щӀишащ, пхъуантэм и Ӏэмалхэр Степан Ильичт зыщӀэри – кӀэзнэшейр щыгъуазэ ищӀащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 215. Дауэ хъуну иджы, сыт ӀэмалкӀэ Чачэ Советым ша хъуну, игукӀэ жиӀэу Лу и нэм щӀоӀуэтыхь. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 505. Чопракъ ауз дэс тӀэкӀур нэмыцэм я армэ псом пэлъэщынкъым, абы нэхърэ ди щхьэ хэдмылъхьэ щӀыкӀэ, Ӏэмал гуэр къэдвгъэгупсыс – арат Якъуб и гум илъыр. Нал къута, 301. ◊ Ӏэмал зимыӀэщ (зимыӀэт) (51). 1. (37). Еплъ Ӏэмал иӀэкъым 1. Долэт, Мусэ, Мэсхьуд сымэ я жьэр увыӀэну Ӏэмал зимыӀэт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 646. Дунейр зэхэзэрыхьащи, гузэвэгъуэщ, –жиӀэрт ТӀалий –убэлэрыгъыну Ӏэмал зимыӀэщ. Щынэхужьыкъуэ, 14. Бекъан, хъыбарыр щызэхихым, и фӀэщ хъуакъым, Чокэ нэмыцэм нэӀиб яхуэхъуну Ӏэмал зимыӀэщ, жиӀэри. Нал къута, 275. 2. (14). Еплъ Ӏэмал иӀэкъым 2. ТелефонкӀэ Налшык къипсэлъыкӀыу Инал къэпсэлъащ, иджыпстуупцӀэ Нахъуэ Советым нэмысыну Ӏэмал зимыӀэщ, жиӀэри. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 671. Рестораным зэреджэр «Фызым япэӀэщӀэу» жаӀэу арат, и цӀэ дыдэр ящыгъупщэжауэ, официанткэу абы щӀэтыр хъыджэбз дахэ защӀэти, зэ ущефа-ущешхамэ, томыгъэзэжыну Ӏэмал зимыӀэт. Лъапсэ, 25. ЛъэпкъыщӀэ къыкӀэрыхуаи лъэпкъыжь зызыужьаи щыӀэкъым, бжьыпэр зыӀэрыхьам и татуугъуэщи, зэгуэр къемыпсыхыну Ӏэмал зимыӀэщ. Кхъэлэгъунэ, 238. Ӏэмал имыӀэу (33). ФӀэкӀыпӀэ имыӀэу. Бахъуэм унафэ ищӀат къуршым щхьэдэхыну зи мурадым Ӏэмал имыӀэу молибден е вольфрам илъу къэп цӀыкӀу зырыз къащтэну. Нал къута, 298. Езыри [шыр] мыр сыту псэущхьэ дахэу Алыхьу тэхьэлам къигъэхъуа жыпӀэу къабзэт, удимыхьэхыну Ӏэмал имыӀэу. Анка, 382. КӀыщым ущӀыхьамэ, умылъагъуну Ӏэмал имыӀэу блыным фӀэлъщ афэ джанэ, хывыфэм къыхэщӀыкӀауэ. Лъапсэ, 100. Ӏэмал иӀэ (4). НэгъуэщӀу хъурэ. Къуажэм жэмыр дэз хъумэ, гуум хуэмеину Ӏэмал иӀэ. Щынэхужьыкъуэ, 11. Иджы абы утепсэлъыхьыныр Нартыхум и дежкӀэ къезэгъыртэкъым, я гъунэгъум зэхахыжмэ (ар зэхамыхыжынуи Ӏэмал иӀэ), и хэкум щымыщыж къуажэм къокӀуэри цӀыхур къегъэбырсей жаӀэнут… Лъапсэ, 74. Ӏэмал иӀэкъым (65). 1. (15). Хъуныгъэ мыхьэнэ зиӀэ глагол псалъэм щӀыгъумэ: апхуэдэу хъункӀэ хъунукъым. Кхъуэл лъэпкъ хэлъыну Ӏэмал иӀэкъым [борщым], – жиӀэрт пщафӀэм, –кхъуэл къыдатыркъым дэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 173. Хьэбибэ дапщэрэ иӀуэтэжами, уасэу щӀатар щыгъупщэну Ӏэмал закъуи иӀэтэкъым. Щынэхужьыкъуэ, 19. Уи пӀэм уитыну Ӏэмал иӀэкъым, уи къарум къихьыху, зыдэбунэтӀамкӀэ кӀуэ, укъелмэ, укъелащ, ухэкӀуадэмэ, Алыхь унафэщ. Лыгъэ, 412. 2. (50). Мыхъуныгъэ мыхьэнэ зиӀэ глагол псалъэм щӀыгъумэ: нэгъуэщӀу хъункӀэ хъунукъым. ЩӀалэ цӀыкӀуитӀымрэ Елдаррэ ямылъагъуну Ӏэмал иӀэтэкъым Дисэхэ я пщӀантӀэм гу къызэрыдыхьар. Хъуэпсэгъуэ нур, 134. ЦӀыхубзыращ лъэпкъыр нэхъыбэу къызытехъукӀыр, лъапсэ хъужыр аращи, лъабжьэм хуэдэжщ къыдэжри, къыдэжам къыпыкӀэри, цӀыхубзыр зымыхъумэ лъэпкъыр мыунэхъуну Ӏэмал иӀэкъым. Лъапсэ, 44. Назифэ хъыджэбзыпӀэ иувауэ, мыбы сыт дэбгъуэн жыпӀэу, фӀэрафӀэщ, гуакӀуэщ, тхьэшырыпхъум хуэдэщ, уи гъусэу уэрамым удыхьэмэ, узыхуэзэр къомыплъыну Ӏэмал зимыӀэщ. Лэчымэ, 383. Ӏэмал иӀэмэ (4). Хъунумэ, хъуххэнумэ, хэкӀыпӀэ щыӀэмэ. Ӏузизэ и щхьэр молэм дежкӀэ къигъазэри нур зыщӀэмытыж и нитӀымкӀэ къеплъащ, мы узым сыкъегъэл, сумыгъалӀэ Ӏэмал иӀэмэ, жиӀэу и плъэкӀэм къикӀ хуэдэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 69. Шууэ Тинэхэ я куэбжэмкӀэ Лу зыблригъэхын фӀэфӀу щытамэ, ноби зыблригъэхынщ, Ӏэмал иӀэмэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 522. [Къыдырым хьэкӀэкхъуэкӀэхэм яжреӀэ:] ФыкъэмытэмакъкӀэщӀыт, Ӏэмал иӀэмэ. Кхъухь пхэнж, 503. Ӏэмал къэгъуэтын (2). Ӏуэхум и хэкӀыпӀэ къэлъыхъуэн. Астемыри Степан Ильичи куэдрэ гупсысащ, Ӏэмал Ӏэджи къагъуэтащ, арщхьэкӀэ зыми къытенакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 223. Ӏэмал къыхуэмыгъуэтын (2). Ӏуэхум и хэкӀыпӀэ хъунур имыщӀэн. Езы Нурхьэлий дыгъуэну ещэрт, ауэ Ӏэмал къыхуэгъуэтыртэкъыми хъарзынэ хъуащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 226. Ӏэмал къемытын (1). Къыхигъэзыхьын. ЩӀымахуэ шылэр икӀа пэтми, Ахъсар иджыри къэс и кӀэнтӀыӀум Ӏэмал къритыркъым. МелыӀыч, 461. Ӏэмал мыгъуэтын (3). Еплъ Ӏэмал къыхуэмыгъуэтын. Газетым и редакторыр къеджамэ, псори къигъанэрти кӀуэрт, а цӀыхубзыр дивизэм я тылым щилъагъунути, Ӏэмал имыгъуэтмэ, Къазыхъуэ Мухъутар и фочыр къищтэрти, ежьэрт: сыкӀуэнщи нэмыцэм сещэнщ, жиӀэу. Щынэхужьыкъуэ, 69. Старшынэм лъэкӀатэмэ, Жыраслъэн игъэпсэлъэнт сытми, ауэ щышынэрти Ӏэмал игъуэтакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 89. Ӏэмал хуэмыгъуэтын (7). Зыгуэрым и хэкӀыпӀэр, и бгъэдыхьэкӀэр умыщӀэн, упэмылъэщын. Ӏузизэ адэкӀэ-мыдэкӀэ зигъазэурэ шхэм деж етӀэхъуну хуежьэрт, Ӏэмал хуимыгъуэтуи щигъэтыжырт. Хъуэпсэгъуэ нур, 73. Ӏэмал зыхуимыгъуэтыр Ӏэщыр аращ. Нал къута, 294. ЛатӀифэ Ӏэмал зыхуимыгъуэтыр сэ зыр аращ, сэ кафедрэ сиӀэу мыбы студентхэр къасшэурэ практикэ щезгъэкӀуэкӀыну аращ, адрейхэр псори абы и ӀэмыщӀэ илъщи цӀутӀи-пӀытӀи жамыӀэу жиӀэр ягъэзэщӀэну я боршщ. Лъапсэ, 15. Ӏэмал щымыӀэн (2). Ӏэмалыншэу щытын. Астемыр хуит хъужатэм, дауи, я унэ кӀуэжынти и унагъуэ исыжынт, арщхьэкӀэ и щӀыбагъ зэхуищӀыжа хуэдэу, къигъэзэну Ӏэмал закъуи щыӀэкъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 159. ӀэмалкӀэ бзаджэ (1). Еплъ ӀэмалкӀэ Ӏэзэ. Къэрал нэхъ ябгэм сэ сыкӀуамэ, ӀэмалкӀэ бзаджэм къыжьэдоху: «Фэращ дэ диӀэр нэхъ шынагъуэу!» Шынэ нэпцӀ. «Дамыгъэ», 55. ӀэмалкӀэ Ӏэзэ (3). ХыхьэпӀэ-хэкӀыпӀэ зыщӀэ. Нахъуэ ӀэмалкӀэ Ӏэзэт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 511. ЩӀалэ цӀыкӀур ӀэмалкӀэ Ӏэзэт, ӀэкӀуэлъакӀуэт: нэхъапэ щӀыкӀэ плакату сурэт инхэр къыхуихьри фызыжьыр иригъэплъащ, арщхьэкӀэ Чачэ сыткӀэ ухэзэгъэнт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 502. Ӏэмалым хуэӀэзэн (1). Еплъ ӀэмалкӀэ Ӏэзэ. ЩӀалэр Ӏэмалым хуэӀэзэмэ, бэлътокур къещтэри и жыпым ирелъхьэ, «е тхьэр арэзы къыпхухъу, уи щӀыхуэ къызытемынэхэм ящыщ тхьэм сищӀ», –жеӀэри. Лъапсэ, 109. ☐ Ӏэмалрэ хьилэрэ щыӀэу уи ней къытихуэ (1). Ӏэмалрэ хьилэкӀэ Ӏэзэмэ, сыткӀи къыпхуэгъэзащ, зы щхьэкӀи гузавэркъым, жыхуиӀэщ. [Кхъухьыпщым дыгъужьым щхьэкӀэ:] – Плъагъуркъэ абы и бзаджагъэр, Ӏэмалрэ хьилэрэ щыӀэу уи ней къытихуэ. Кхъухь пхэнж, 508. Ӏэмал имыӀэжмэ, фошыгъу шей уефэнщ (1). НэгъуэщӀ хэкӀыпӀэ щымыӀэмэ, урихулӀэмэ, уфӀэмыфӀри пщӀэн хуей мэхъу, жыхуиӀэщ. Си нэм къыщхьэрипхъуэу Пщащэм сахэдащ, КъодэхэкӀ къэсшэну Сэри сагъэдащ. Сэ уи лъагъуныгъэм сигъэудэфат, Ӏэмал щимыӀэжым, Фошыгъу шей сефащ. Фошыгъу шей. «Вагъуэ махуэ», 79.