джэш дзын

джэш фасоль, фасолевый / ХадэхэкӀ къэкӀыгъэхэм ящыщщ. Джэшыр Ӏуву гъэгъащ. Колхоз джэшыр пачыжауэ ягъэлъалъэ. Джэш лэпс. * Джэш идзмэ, и къуэр гъуэгу тетщи, Ар къэкӀуэжыным щогугъыр. КӀ. А. Джэш дзын гадать на фасоли. {И} нэпсыр джэшым хуэдэу (къелъэлъэхыу) см. нэпс. Джэш лыбжьэ адыгское кушанье в виде кашицы, приготовленное из фасоли на сметане и сливочном масле с приправами / Джэш гъэва пӀытӀар шатэкӀэ зэӀыхауэ, бжьын гъэлыбжьа, шыбжий, джэдгын хэлъу адыгэ шыпс лӀэужьыгъуэщ. Джэш напӀэ стручок {фасоли} / Джэш хьэдзэр зрищӀэ сэмб. Джэшыр хъуа нэужь, джэш напӀэм кърагъэлъэлъ.

дзын (едз) перех. гл. бросить, кинуть что-л. куда-л. / ХущӀэрыӀэу зыгуэр зыӀэщӀэутӀыпщыкӀын, хыфӀэдзэн. Мывэ дзын. Гранат дзын. * ЛъапэкӀэ ядзыр дзапэкӀэ къащтэж. (погов.) Джэш дзын см. джэш. Куэзыр дзын см. куэзыр. Къуэпс дзын см. къуэпс. Нэху дзын см. нэху. Ныбгъуэхьэш дзын см. ныбгъуэхьэш. Хъуэр (псалъэ) дзын см. хъуэр. Ӏупсыр бдзамэ, щӀым нэсыркъым см. Ӏупс.

ДЖЭШ (8). ХадэхэкӀ къэкӀыгъэхэм ящыщ. Гуащэм и Ӏыхьлым Ӏэджэрэ къыхурагъэшат лы гъэгъуа, джэш, гуэдз хьэжыгъэ сытхэр. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 629. Тембот хуигъэфэща джэшым и нэр къыдэгъэзеяти ари игу ирихьакъым [Думэсарэ]. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565. Албиян и шыпхъум бгъэдыхьауэ джэшым йоплъ. Щынэхужьыкъуэ, 32. ◊ Джэш дзын (13). Джэш упхъыурэ къэхъуну-къэщӀэнур абыкӀэ къэпщӀэну пылъын. Хьэбибэ [Данизэт] и деж щӀэупщӀакӀуэ макӀуэри джэш хуедз. Нал къута, 275. Темыркъан зэрызэхихыу Хьэбибэ джэш дзыныр щыгъупщэжащ. Щынэхужьыкъуэ, 61. Лу мащӀэрэ илъэгъуа Думэсарэ джэш идзу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 609. Джэш техуэн (1). Джэш щадзкӀэ къигъэлъэгъуэн. И къуэ нэхъыщӀэм хуигъэфэща джэш хьэдзэр зытехуэр Думэсарэ игу иримыхьу аргуэру зэ трипхъэжащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565. ДжэшкӀэ къэщӀэн (1). Джэш бдзыурэ плъэн. [Апчарэ Албиян жриӀэу:] Ди анэм джэшкӀэ къещӀэ псори. Щынэхужьыкъуэ, 33. Джэшу нэпсыр къелъэлъэхын (1). И фӀэщу гъын, пыхьэн. Къолъэлъэхыр джэшу нэпсыр, Ар нэӀу гъурым къытелъадэу. «Тисей», 492. Джэшым къикӀын (2). Джэшым тебдзэ, уеплъ хуэдэурэ зыгуэр къихын. Дадий и джэшым къикӀари, ПщӀыхьэпӀэу и къуэм теплъами Къепсэлъыр псори мызагъэу, Зэм щэхуу гъыу, зэм гуфӀэу. «Адэ», 131. [Хьэбибэ:] Ар джэшым къикӀрэ, Алыхьым и нэфӀ зыщыхуэн. Щынэхужьыкъуэ, 8. Джэшым жиӀэн (1). Еплъ джэшым къикӀын. Джэшым Чокэ къигъэзэжыну аращ жиӀэр. Нал къута, 275. ТхьэкӀумэм джэш иралъхьа хуэдэу (1). Еплъ тхьэкӀумэ.

ДЗЫН (едз) лъэӀ. (7). 1. (5). Зыгуэр зыӀэщӀэутӀыпщыкӀын, хыфӀэдзэн. - Жэмыр къэпшамэ, Ӏэхъуэм дэсхунщ, - жеӀэри сумкэ фӀыцӀэжь иӀыгъар бжэӀупэмкӀэ едзыр [Дзэшу], и губжьыр зыхуихьынур имыщӀэу. КӀапсэ кӀапэ, 17. Дызэгъэхъуажэ фочымкӀэ, гъуэгу зэвым дыщызэхуэзакъэ, – жиӀэри Къэрэжь и фочыр гъукӀэм къыхуидзын хуэдэу зищӀащ, Хьэкурынэ и фочри идзмэ. Лъапсэ, 106. А иныжьыр къэпхъэрауэ, КъыпкӀэлъыжэу къыщӀэпхъуауэ КъыплъэщӀыхьэм, зегъэзэкӀ, Мажьэ пӀыгъыр къызэдзэкӀ, Ар аргуэру къыплъэщӀыхьэм, Дзы лэныстэр ущымыхьэу, Ар ещанэм къыпкӀэлъыкӀуэм, НэгъуэщӀ щӀыпӀэ уэ умыкӀуэ, Гъуджэр псынщӀэу къыхыфӀэдзи, Уи шы алъпыр жыгым фӀэдзэ. «Елбэздыкъуэ», 14. 2. (1). Нур къыпихын, нэху къыпыкӀын (дыгъэ, мазэ, уэздыгъэ с.ху.) МашинитӀыр зэкӀэлъхьэужьу, «Волгэр» япэ иту, грузовикыр абы кӀэлъыкӀуэу, гъуэгум теуващ, я моторитӀри зэщӀэгурымэу, фархэм ядз нэхумкӀэ жэщ кӀыфӀым хэпыджэу. Лъапсэ, 68. 3. (1). Зыгуэр зыщӀыпӀэ гъэӀэпхъуэн. АпщӀондэху аузыр гъэбыдэн хуейщ, отряд гуэри зэгъэпэщамэ, нэхъыфӀт, зыщӀыпӀэ тӀэсхъапӀэ къыкъуэкӀмэ, занщӀэу бдзын хуэдэу. Нал къута, 305. ◊ Джэш дзын (13). Еплъ джэш. Куэзыр дзын (1). Еплъ куэзыр.