икӀыжын
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
БГЫНЭН (ЕБГЫНЭ); ПЫКӀЫН (пэкӀы/покӀ); пыкӀыжьын/пыкӀыжын (пэкӀыжьы/покӀыж); икӀыжьын/икӀыжын (екӀыжьы/йокӀыж); BIRAKMAK, TERK ETMEK
икӀыжьын/икӀыжын (икӀыжьыгъ/ икӀыжащ: kocasını boşayıp gitti); къикӀыжьын/къикӀыжын (къикӀыжьыгъ/къикӀыжащ: kocasını boşayıp geldi); BOŞAMAK (kadının erkeği terk edip boşaması ~)
икӀыжьын/икӀыжын → БГЫНЭН; TERK ETMEK
икӀыжын → икӀыжьын; BOŞAMAK (kadının erkeği terk edip boşaması ~)
Bu sonuç kitaptaki 4 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: бгынэн, икӀыжьын
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(йокӀыж)
1. ИгъэзыкӀыжауэ зыгуэр (утыкур) бгынэн.
рууйти обратно откуда-л. (напр. из огорода)
Хъыджэбзхэр я щхьэ фӀэхуауэ {утыкум} йокӀыж.— Ӏуащхьэмахуэ
2. ЗэпрыкӀыжын (псым, тенджызым).
руперейти, переправиться обратно через что-л. (напр. через реку, мост)
Псым икӀыжын. И ужь ит шухэр лъэмыжым икӀыжа къудейуэ, пхъэрыр къос.— ӀуэрыӀуатэ
3. Щхьэгъусэ къалэн имыӀэжу лӀым и унэр фызым ибгынэн, бгъэдэкӀыжын.
рупокинуть дом мужа (после развода)
- Уи нэ къыфӀэнэу мы унагъуэм илъыр зыдихи икӀыж, - жиӀащ Унэджокъуэм, Мэлычыпхъур зэрыригъэкӀыжыр и гум къыщӀитхъыурэ.— Нартхэр
Kitapta geçtiği hali
икӀыжын (йокӀыж) неперех. гл. 1. уйти обратно откуда-л. (напр. из огорода) / ИгъэзыкӀыжауэ зыгуэр (утыкур) бгынэн. * Хъыджэбзхэр я щхьэ фӀэхуауэ {утыкум} йокӀыж. Ӏуащхь. 2. перейти, переправиться обратно через что-л. (напр. через реку, мост) / ЗэпрыкӀыжын (псым, тенджызым). * Псым икӀыжын. И ужь ит шухэр лъэмыжым икӀыжа къудейуэ, пхъэрыр къос. фольк. 3. покинуть дом мужа (после развода) / Щхьэгъусэ къалэн имыӀэжу лӀым и унэр фызым ибгынэн, бгъэдэкӀыжын. * - Уи нэ къыфӀэнэу мы унагъуэм илъыр зыдихи икӀыж, - жиӀащ Унэджокъуэм, Мэлычыпхъур зэрыригъэкӀыжыр и гум къыщӀитхъыурэ. Нарт. Хэкум икӀыжын см. хэку. ЩӀым икӀыжын см. щӀы.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(йокӀыж)
1. ИгъэзыкӀыжын, къыздикӀамкӀэ кӀуэжын.
Молэуэ джэгур Жансэхъут, и лъакъуэр илъэфу, амдэчым еплъурэ нэмэзыбзэ къибжу сценэм йокӀыж, цӀыхур игъэдыхьэшхыу.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 670
+2 örnek
Алыхьыр арэзы къыхухъу Чачэ, жиӀэурэ хадэмкӀэ икӀыжащ Мэсхьуд.— Хъуэпсэгъуэ нур, 208
Гъунапкъэм къикӀыр е икӀыжыр Къелъагъур, псынщӀэу ещӀыр гухэ.— Жэщ нэрыплъэ. «Вагъуэ махуэ», 49
2. ПсэупӀэр бгынэн, къэгъэнэн
Америкэм кӀуауэ хъарзынэу щыпсэу Ӏэджи щыӀэщ, гъэ къэси океаным икӀыжурэ Къунейтрэ къалэм и Ӏэшэлъашэм къиӀэпхъукӀам ящыщу къэнэжар мащӀэ хъужащ, итӀани Мариам и псэм идэртэкъым мы щӀыналъэм икӀыну, ягъэзэжу зыдэса къуажэм дэтӀысхьэжыну ноби мэгугъэ, арщхьэкӀэ Алыхьым ещӀэ апхуэдэ махуэ къащыхуихуэнур.— Лэчымэ, 390
+2 örnek
Адыгэм хэкукъутэ ящӀу Тыркум щикӀыжым уэрэду яусат: Кхъухьым и бэракъыр Жьыбгъэм зэрехьэр.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 664
Мы щӀыналъэм тыркур имыкӀыжатэмэ, хэкужь тӀэкӀури къытлъысрэт?— Кхъэлэгъунэ, 375
3. Щхьэгъусэ къалэн имыӀэжу лӀым и унэр фызым ибгынэн, бгъэдэкӀыжын.
[Гесиод:] Си фызхэр икӀыжащ, сыкъамыдэу— Тепщэч къэзылъэтыхь, 186
+1 örnek
Жыраслъэн фызым кӀэлъыкӀуакъым, щӀэупщӀэни и щхьэ трилъхьакъым. ИкӀыжамэ, икӀыжащ, жиӀэри ежьэжащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 86
Kitapta geçtiği hali
ИКӀЫЖЫН (йокӀыж) лъэмыӀ. (23). 1. (5). ИгъэзыкӀыжын, къыздикӀамкӀэ кӀуэжын. Молэуэ джэгур Жансэхъут, и лъакъуэр илъэфу, амдэчым еплъурэ нэмэзыбзэ къибжу сценэм йокӀыж, цӀыхур игъэдыхьэшхыу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 670. Алыхьыр арэзы къыхухъу Чачэ, жиӀэурэ хадэмкӀэ икӀыжащ Мэсхьуд. Хъуэпсэгъуэ нур, 208. Гъунапкъэм къикӀыр е икӀыжыр Къелъагъур, псынщӀэу ещӀыр гухэ. Жэщ нэрыплъэ. «Вагъуэ махуэ», 49. 2. (7). ПсэупӀэр бгынэн, къэгъэнэн Америкэм кӀуауэ хъарзынэу щыпсэу Ӏэджи щыӀэщ, гъэ къэси океаным икӀыжурэ Къунейтрэ къалэм и Ӏэшэлъашэм къиӀэпхъукӀам ящыщу къэнэжар мащӀэ хъужащ, итӀани Мариам и псэм идэртэкъым мы щӀыналъэм икӀыну, ягъэзэжу зыдэса къуажэм дэтӀысхьэжыну ноби мэгугъэ, арщхьэкӀэ Алыхьым ещӀэ апхуэдэ махуэ къащыхуихуэнур. Лэчымэ, 390. Адыгэм хэкукъутэ ящӀу Тыркум щикӀыжым уэрэду яусат: Кхъухьым и бэракъыр Жьыбгъэм зэрехьэр. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 664. Мы щӀыналъэм тыркур имыкӀыжатэмэ, хэкужь тӀэкӀури къытлъысрэт? Кхъэлэгъунэ, 375. 3. (5). Щхьэгъусэ къалэн имыӀэжу лӀым и унэр фызым ибгынэн, бгъэдэкӀыжын. [Гесиод:] Си фызхэр икӀыжащ, сыкъамыдэу. Тепщэч къэзылъэтыхь, 186. Жыраслъэн фызым кӀэлъыкӀуакъым, щӀэупщӀэни и щхьэ трилъхьакъым. ИкӀыжамэ, икӀыжащ, жиӀэри ежьэжащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 86. ◊ Гум имыкӀыжын (16). Еплъ гу I. [И] пӀэм имыкӀыжыфын (5). Еплъ пӀэ I. [И] ужьым имыкӀын (5). Еплъ ужь I.