хэку
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ХЭКУ, ХЭКУАН(Э), ныхэку/ анэхэку, тятэжъ чӀыналъэ/ адэжьщӀыналъэ; ANAVATAN
ХЭКУ, ХЭГЪЭГУ; ÜLKE, VATAN, YURT
ХЭГЪЭГУ, ХЭКУ; ÜLKE, MEMLEKET
Bu sonuç kitaptaki 3 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Лъэпкъ, къэралыгъуэ гуэрым ей, егъэщӀылӀа щӀыналъэ, хэгъэгу. Адыгэ хэку. 2. родина, отечество Ущалъхуа лъахэ, хэгъэгу. ■
ру1. страна, государство
Хэкум емыкӀур къылъысмэ, псэр умылъытэу къыщыж. П. Б. ♦
Bu maddedeki ifadeler (2)
хэкум икӀыжын
рупотеряться, не найтись. ■ -
Хэкум икӀыжаи мыр! — жеӀэр зи шыр къэзылъыхъуэж щӀапэм. Къэб.
хэку шу
Зи ӀуэхущӀафэхэмкӀэ хэку псом цӀэрыӀуэ щыхъуа, бэм фӀыуэ ялъагъу цӀыху. ■
ружьы человек, известный своими делами и любимый в народе
Къэзанокъуэ Жэбагъы хэку шууэ ябжырт. Ӏуащхь.
Kitapta geçtiği hali
хэку 1. страна, государство / Лъэпкъ, къэралыгъуэ гуэрым ей, егъэщӀылӀа щӀыналъэ, хэгъэгу. Адыгэ хэку. 2. родина, отечество / Ущалъхуа лъахэ, хэгъэгу. ■ Хэкум емыкӀур къылъысмэ, псэр умылъытэу къыщыж. П. Б. ♦ Хэкум икӀыжын потеряться, не найтись. ■ - Хэкум икӀыжаи мыр! — жеӀэр зи шыр къэзылъыхъуэж щӀапэм. Къэб. хэку шу жьы человек, известный своими делами и любимый в народе / Зи ӀуэхущӀафэхэмкӀэ хэку псом цӀэрыӀуэ щыхъуа, бэм фӀыуэ ялъагъу цӀыху. ■ Къэзанокъуэ Жэбагъы хэку шууэ ябжырт. Ӏуащхь.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Лъэпкъ, къэралыгъуэ гуэрым ей, егъэщӀылӀа щӀыналъэ.
ЦӀыху тхьэмыщкӀагъэ, пщылӀыпӀэ, Пщым я удыну пшэчахэр, Аракъэ уэркъхэр нэхъапэм «Къэбэрдей хэкукӀэ» зэджахэр.— ЗэкъуэшитӀ. «Бгы лъапэхэм деж», 99
+2 örnek
Зы уӀэгъэ уэ къыптехуэм, Си адыгэ хэку, УӀэгъищэу зыхызощӀэ, Си адыгэ хэку.— Зеич лантӀэ. «Батырыбжьэ», 32
Думэсарэ джэд лыбжьэкӀэ зэрыӀэкӀуэлъакӀуэр Къэбэрдей хэкум ящӀэрт, хьэщӀэми хуэмыпщэфӀэну Ӏэмал иӀэтэкъым.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 567
2. Ущалъхуа лъахэ.
Абы хуэдэу щыт пэтми, Степан Ильич гу лъимытэу къэнакъым Мэтхъэныр Мэзкуу дэкӀыжу я хэкум кӀуэжмэ нэхъ и гуапэу зэрыщытым.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 528
+2 örnek
Минрэ щибгъурэ тӀощӀ гъэм хэкур гъатхэ угъурлы техьат, ящымыгъупщэжын хуэдэу.— Хъуэпсэгъуэ нур, 302
Гъуэгу ткӀум щытщӀ мафӀэм пхисыкӀауэ И лъапщэм куэдрэ шэ техуащ, Ди хэку ар слъыгъыу сыкъикӀауэ Берлин нэсыхукӀэ сыкъэкӀуащ.— Сэлэт шырыкъу. «Шум и гъуэгу», 11
Deyimler (3)
хэкум епцӀыжын
Лъахэр мыгъэпэжын.
Зи хэку епцӀыжар бутӀыпщыжыну Ӏэмал зимыӀэщ, уеуэу щхьэпребгъэдзыну уи боршщ, ауэ дауэ абы и Ӏэмалыр?— Нал къута, 247
хэкум из хъун
Псоми зэхахын, ящӀэн.
Уэрэдыр апхуэдизкӀэ дахэт, зэхэзыхым я гум щӀыхьэрти, жылэм дэз хъуащ, ауэрэ жылэм дэкӀри нэгъуэщӀ къуажэми нэсри хэкум из хъуащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 160
хэкум и напэ темыхын
Гурэ псэкӀэ хэкум хуэлэжьэн, фӀыуэ хущытын.
Уей, маржэ, хэкум и напэ тевмых, - жиӀэрт Къылышбий и къуэм, - къэралым, пащтыхьым къулыкъу хуэфщӀэну фыдогъакӀуэри, фи хъыбарыфӀ къэсмэ, дыщыгуфӀыкӀынщ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 126
Kitapta geçtiği hali
ХЭКУ (286). 1. (29). Лъэпкъ, къэралыгъуэ гуэрым ей, егъэщӀылӀа щӀыналъэ. ЦӀыху тхьэмыщкӀагъэ, пщылӀыпӀэ, Пщым я удыну пшэчахэр, Аракъэ уэркъхэр нэхъапэм «Къэбэрдей хэкукӀэ» зэджахэр. ЗэкъуэшитӀ. «Бгы лъапэхэм деж», 99. Зы уӀэгъэ уэ къыптехуэм, Си адыгэ хэку, УӀэгъищэу зыхызощӀэ, Си адыгэ хэку. Зеич лантӀэ. «Батырыбжьэ», 32. Думэсарэ джэд лыбжьэкӀэ зэрыӀэкӀуэлъакӀуэр Къэбэрдей хэкум ящӀэрт, хьэщӀэми хуэмыпщэфӀэну Ӏэмал иӀэтэкъым. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 567. 2. (257). Ущалъхуа лъахэ. Абы хуэдэу щыт пэтми, Степан Ильич гу лъимытэу къэнакъым Мэтхъэныр Мэзкуу дэкӀыжу я хэкум кӀуэжмэ нэхъ и гуапэу зэрыщытым. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 528. Минрэ щибгъурэ тӀощӀ гъэм хэкур гъатхэ угъурлы техьат, ящымыгъупщэжын хуэдэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 302. Гъуэгу ткӀум щытщӀ мафӀэм пхисыкӀауэ И лъапщэм куэдрэ шэ техуащ, Ди хэку ар слъыгъыу сыкъикӀауэ Берлин нэсыхукӀэ сыкъэкӀуащ. Сэлэт шырыкъу. «Шум и гъуэгу», 11. ◊ Хэкум епцӀыжын (1). Лъахэр мыгъэпэжын. Зи хэку епцӀыжар бутӀыпщыжыну Ӏэмал зимыӀэщ, уеуэу щхьэпребгъэдзыну уи боршщ, ауэ дауэ абы и Ӏэмалыр? Нал къута, 247. Хэкум из хъун (1). Псоми зэхахын, ящӀэн. Уэрэдыр апхуэдизкӀэ дахэт, зэхэзыхым я гум щӀыхьэрти, жылэм дэз хъуащ, ауэрэ жылэм дэкӀри нэгъуэщӀ къуажэми нэсри хэкум из хъуащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 160. Хэкум и напэ темыхын (1). Гурэ псэкӀэ хэкум хуэлэжьэн, фӀыуэ хущытын. Уей, маржэ, хэкум и напэ тевмых, - жиӀэрт Къылышбий и къуэм, - къэралым, пащтыхьым къулыкъу хуэфщӀэну фыдогъакӀуэри, фи хъыбарыфӀ къэсмэ, дыщыгуфӀыкӀынщ. Хъуэпсэгъуэ нур, 126.