хэлъхьэн

ТЕЛЪХЬЭН (тырелъхьэ/трелъхьэ); ХЭЛЪХЬЭН (ХЕЛЪХЬЭ); ЕГЪЭГЪУСЭН (регъэгъусэ/ирегъэгъусэ); хэгъэхъон/ хэгъэхъуэн (хегъахъо/хегъахъуэ); кӀыгъэгъун/ щӀигъун (кӀегъэгъу/щӀегъу); пышӀэн/пыщӀэн (пешӀэ/пещӀэ); пышъэн/пыщэн (пешъэ/пещэ); EKLEMEK

еутын/тесэн (реуты/тресэ); пхъын (епхъы); хэлъхьэн/хэсэн (хелъхьэ/хесэ); хэщӀэн/хэшӀэн (хешӀэ/хещӀэ); шӀэн/щӀэн (ешӀэ/ещӀэ); EKMEK 2, (ekin ~)

хэӀэн/хыӀэн (хэӀэ/хоӀэ); ХЭЛЪХЬЭН (ХЕЛЪХЬЭ); хэхьэн/хыхьэн (хэхьэ/ хохьэ); хэлэжьэн (хэлажьэ); KATILMAK (katmak, katkı yapmak, el uzatmak)

ХЭЛЪХЬЭН (ХЕЛЪХЬЭ); ХЭГЪЭХЬЭН (ХЕГЪЭХЬЭ); KATMAK

ХЭЛЪХЬЭН → ТЕЛЪХЬЭН; EKLEMEK (içine koyarak ~)

ХЭЛЪХЬЭН → хэӀан; KATILMAK (katmak, katkı yapmak)

хэлъхьэн/хэсэн → еутын; EKMEK 2, (ekin ~)

хэсэн/хэлъхьэн → еутын; EKMEK 2, (ekin ~)

Bu sonuç kitaptaki 8 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

хэлъхьэн (хелъхьэ) перех. 1. положить что-л. во что-л. / Зыгуэр нэгъуэщӀ гуэрым хэлъу гъэтӀылъын. ■ Хъуэжэ.. хьэуазэм джэдыкӀэ хилъхьащ. Хъу. и таур. 2. см. хэсэн II 2. Жылэр хэлъхьэн. 3. вложить (деньги в Сбербанк) / Ахъшэр банкым щахъумэну етын, шыгъэтӀылъын. Ахъшэр банкым хэлъхьэн. 4. вставить что-л. (напр. дверь, стекло) / Бжэ, щхьэгъубжэ с. ху. псэуалъэм хэгъэувэн. Щхьэгъубжэ хэлъхьэн. Абдж хэлъхьэн. ■ Унэ ищӀу ар щыхуежьэм, бжэ хилъхьэну щыгъупщащ. П. Б. 5. прибавить (число) / Бжыгъэ гуэр нэгъуэщӀ зы бжыгъэ гуэрым хэгъэхъуэн. 5-м 7 хэлъхьэн. ♦ ЛъыкӀпсыкӀыр хэлъхьэн см. лъыкӀпсыкӀ. Псалъэ хэмылъхьэн см. псалъэ. Псэ хэлъхьэн см. псэ. ХьэкӀэлъыкӀэр хэлъхьэн см. хьэкӀэлъыкӀэ. Ӏуэху хэлъхьэн см. Ӏуэху. Ӏуэхум хьэрычэт хэлъхьэн см. Ӏуэху.

ХЭЛЪХЬЭН (хелъхьэ) лъэӀ. (82). 1. (28). Зыгуэр нэгъуэщӀ гуэрым хэлъу гъэтӀылъын, щыгъэтын. Колхозыр щызэхыхьэм Темыркъан хилъхьар зы жэмыжь цӀыкӀу закъуэт. Щынэхужьыкъуэ, 17. А, ди хьэблэ тӀэкӀу мыгъуэ, жиӀэу, Дэфэрэдж игу къэкӀащ я къуажэ псы къабзэ уэр цӀыкӀур, абы и кууупӀэм хилъхьа щӀэп ӀэплӀэри псым ихьа, имыхьа. Лъапсэ, 40. ЛӀыгъэ зезыхьа псоми орден къыщратым тхьэ зэхуаӀуащ, я ордену хъуар я бгъэм хамылъхьэу я бэракъым хаӀуу, а бэракъыр яӀыгъыу адэкӀи зэуэну. Лыгъэ, 411. 2. (6). Жылэ хэсэн. Езыри лэжьэрейщи, гъэ къэс и мэшыр мэбагъуэ, хадэхэкӀ хилъхьэми, къохъулӀэ, хъарбыз хадэ ищӀами, ищэни хурокъури, хъарбызым и пӀалъэ икӀыхукӀэ и сабий игъэхъуапсэркъым. Хьэсэпэхъумэ, 418. А гуэдз хьэдзэр щӀым хэлъхьэжи, Жьым дэджэгуу къэкӀыжынщ. УситӀ Щам щыстхауэ. «Батырыбжьэ», 75. Щхьэмыжыр плъагъурэ – ажэ жьакӀи, ЩӀым хэлъхьэ хьэдзи – къэкӀыжынщ. Сыкъыщалъхуар мы щӀыпӀэрщ. «Щхьэлыкъуэ», 387. 3. (2). Ахъшэ банкым щахъумэну етын, щыгъэтӀылъын. Къадэхуэр банкым хилъхьэурэ Абу – Деруиш мелуаным нигъэсащ. Кхъэлэгъунэ, 375. Лым пэкӀуэ зы уасэр банкым халъхьэ, адрейр езым я фейдэщи, я хьэлэлщ. Лъапсэ, 49. 4. (17). Бжэ, щхьэгъубжэ с. ху. псэуалъэм хэгъэувэн. Шэщыр и пэшым къыпытти, куутӀ блыныр пхикъутыкӀри бжэ хилъхьащ. Нал къута, 267. Ауэ а лъэхъэнэм мэзхъумэм унэм халъхьэн пхъэ пиупщӀрэ ищэу щытамэ, иджы мэз бжэн къэзыукӀыпхъэм кърегъэукӀри, и бжьакъуитӀыр дыжьынкӀэ гъэщӀэрэщӀауэ, и фэр гъэтэджауэ, и лыр гъэгъуауэ къэзыукӀам хуригъэшэжмэ, зыхуейуэ къыхуамыщӀэн дунейм теткъым. Лъапсэ, 70. Пщэдейризэм мыдрисэм я унэм щхьэгъубжэ хэслъхьэнщи, зэфӀэкӀащ. Кхъэлэгъунэ, 374. 5. (7). ХэкӀуэдэн. Щамхьун япон зауэм лӀыгъэ щызэрихьат, и Ӏэ лъэныкъуэри хилъхьауэ къигъэзэжати, шы къищэхур дзэм ярищэу псэумэ, иджыри дзэм хэт хуэдэу къыфӀэщӀыжырт. Хъуэпсэгъуэ нур, 162. 6. (21). Зыгуэрым зыгуэр хэлъ щӀын. Алъандэрэ зы псалъи жимыӀэу щыта Сэид зыгуэр химылъхьэу щӀэкӀыж хъунутэкъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 216. – Уэлэхьи, къэрэхьэлъкъ сабийм уэркъ щэн хэплъхьэ мыхъун, - жиӀэри Астемыр идакъым, - ауэ Жыраслъэн и унэм школ къыщэзэӀуихыну гъуэзэджэщ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 518. Псалъэ ӀэфӀу усэм халъхьэр Уэ жыпӀакъэ – дыдж мэхъуж. Сэ уэздыгъэ щӀызогъанэ…«Вагъуэ махуэ», 323.