хэкӀын
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ИКӀЫН, ХЭКӀЫН, чӀэкӀын/щӀэкӀын, ЗЭРЫКӀЫН, ЗЭРЫПКӀЫН; ÇIKMAK
ХЭКӀЫН → ИКӀЫН; хэкӀын/хэщӀын (хэкӀы/хощӀ); щыкӀэн/щыщӀэн (щэкӀэ/щощӀэ); EKSİLMEK
Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: икӀын
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(хокӀ)
Узыхэта, узыхэса, узыхэлъа гуэр къэбгынэн. Зыхэс бынунэм пэщхьэхуэ зищӀу унагъуэ щхьэхуэу тӀысын. Шынэхъыжьым хэкӀын. ■ Къалэн гуэрхэр щигъэзащӀэу зыхэт гуэрым щымыщыж хъун. 4. ДжэгукӀэ гуэрым щытекӀуэн. Куэзыр джэгури хэкӀащ.
ру1. выйти из чего-л. (из какой-л. массы, среды)
Псым хэкӀын. ЯтӀэм хэкӀын. Гупым хэкӀын. 2. отделиться (в отдельную семью)
+3 örnek
Талъостэн.. и адэ къуэшым и къуэхэм яхэкӀыну мурад ищӀащ. ӀуэрыӀу. 3. выйти из состава чего-л. (напр. из какой-л. организации)
зэхь. выиграть, выйти победителем (из какой-л. игры)
Шахмат дапщэрэ джэгуми хокӀ. ♦
Kitapta geçtiği hali
хэкӀын (хокӀ) неперех. 1. выйти из чего-л. (из какой-л. массы, среды) / Узыхэта, узыхэса, узыхэлъа гуэр къэбгынэн. Псым хэкӀын. ЯтӀэм хэкӀын. Гупым хэкӀын. 2. отделиться (в отдельную семью) / Зыхэс бынунэм пэщхьэхуэ зищӀу унагъуэ щхьэхуэу тӀысын. Шынэхъыжьым хэкӀын. ■ Талъостэн.. и адэ къуэшым и къуэхэм яхэкӀыну мурад ищӀащ. ӀуэрыӀу. 3. выйти из состава чего-л. (напр. из какой-л. организации) / Къалэн гуэрхэр щигъэзащӀэу зыхэт гуэрым щымыщыж хъун. 4. зэхь. выиграть, выйти победителем (из какой-л. игры) / ДжэгукӀэ гуэрым щытекӀуэн. Куэзыр джэгури хэкӀащ. Шахмат дапщэрэ джэгуми хокӀ. ♦ Псэр хэкӀын см. псэ. Хейуэ хэкӀын см. хей II.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Узыхэта, узыхэса, узыхэлъа гуэр къэбгынэн.
[Дэфэрэдж жиӀэу:] Си сабийр си щӀыбым ипхауэ псым зыхэздзэнурэ, ситхьэлэмэ, ситхьэлащ, сыхэкӀыфмэ, сыхэкӀащ.— Лъапсэ, 41
+1 örnek
– Пшэ гуэрэным мазэ пхыкӀым Хуэдэу, банэм шыр хэмыкӀыу Бий лъэужьым ар ирокӀуэ, Шы тхъурымбэр гъуэгум тоткӀуэ, Шум и гъуэгум сыт и пӀалъэ, КъэмыувыӀэу макӀуэмалъэ.— Елбэздыкъуэ, 9
2. Зыхэс бынунэм пэщхьэхуэ зищӀу унагъуэ щхьэхуэу тӀысын.
Зэкъуэшищрэ зэшыпхъуитӀрэ мэхъу, щӀалитӀым зыр балигъ хъуащ, нэхъыщӀэри балигъ хъуным нэблэгъащи, я щхьэр ягъэпсэужынщ, жиӀэри и быным яхэкӀауэ Ӏурарэ хуэкъулейуэ псэу Бэкъан щыдэкӀуэжым, нэхъ цӀыкӀухэр зыкъомрэ гъащ, нэхъыжьхэри я анэм хузэгуэпащ, дыхыфӀидзэри ежьэжащ, жаӀэри— Къалэн, 427
3. Къалэн гуэрхэр щигъэзащӀэу зыхэт гуэрым щымыщыж хъун.
Советскэ властыр увагъащӀэу лъэпкъ Ӏэджэ зы республикэу зэгухьати, мазэщ республикэр зэрызэхэтар, щӀым щхьэкӀэ зэныкъуэкъушхуэ къаӀэтри зэмызэгъыу зэхэкӀыжащ, хэкӀыр хамыгъэкӀыну и ужь ита пэтми, мышкъышымрэ осетинхэмрэ щӀыр къемэщӀэкӀырти, адыгэм зыкъомрэ къедэуащ, арщхьэкӀэ зэгурыӀуакъым.— Лъапсэ, 86
+1 örnek
Щэулэхъу сышэсу сыщӀэпхъуэн, жиӀэу и гум къэкӀат, арщхьэкӀэ уахэкӀрэ уежьэжмэ, сыткӀэ нэхъыфӀ, Къулыр гъуэтыгъуафӀэу бгъуэтынукъыми, хэхыжащ.— Нал къута, 309
Deyimler (1)
псэр хэкӀын
Еплъ: псэ
Deyimler (1)
Ӏыхьэ хэкӀын
Еплъ: Ӏыхьэ
Kitapta geçtiği hali
ХЭКӀЫН I (23). 1. (19). Узыхэта, узыхэса, узыхэлъа гуэр къэбгынэн. [Дэфэрэдж жиӀэу:] Си сабийр си щӀыбым ипхауэ псым зыхэздзэнурэ, ситхьэлэмэ, ситхьэлащ, сыхэкӀыфмэ, сыхэкӀащ. Лъапсэ, 41. – Пшэ гуэрэным мазэ пхыкӀым Хуэдэу, банэм шыр хэмыкӀыу Бий лъэужьым ар ирокӀуэ, Шы тхъурымбэр гъуэгум тоткӀуэ, Шум и гъуэгум сыт и пӀалъэ, КъэмыувыӀэу макӀуэмалъэ. «Елбэздыкъуэ», 9. 2. (1). Зыхэс бынунэм пэщхьэхуэ зищӀу унагъуэ щхьэхуэу тӀысын. Зэкъуэшищрэ зэшыпхъуитӀрэ мэхъу, щӀалитӀым зыр балигъ хъуащ, нэхъыщӀэри балигъ хъуным нэблэгъащи, я щхьэр ягъэпсэужынщ, жиӀэри и быным яхэкӀауэ Ӏурарэ хуэкъулейуэ псэу Бэкъан щыдэкӀуэжым, нэхъ цӀыкӀухэр зыкъомрэ гъащ, нэхъыжьхэри я анэм хузэгуэпащ, дыхыфӀидзэри ежьэжащ, жаӀэри. Къалэн, 427. 3. (3). Къалэн гуэрхэр щигъэзащӀэу зыхэт гуэрым щымыщыж хъун. Советскэ властыр увагъащӀэу лъэпкъ Ӏэджэ зы республикэу зэгухьати, мазэщ республикэр зэрызэхэтар, щӀым щхьэкӀэ зэныкъуэкъушхуэ къаӀэтри зэмызэгъыу зэхэкӀыжащ, хэкӀыр хамыгъэкӀыну и ужь ита пэтми, мышкъышымрэ осетинхэмрэ щӀыр къемэщӀэкӀырти, адыгэм зыкъомрэ къедэуащ, арщхьэкӀэ зэгурыӀуакъым. Лъапсэ, 86. Щэулэхъу сышэсу сыщӀэпхъуэн, жиӀэу и гум къэкӀат, арщхьэкӀэ уахэкӀрэ уежьэжмэ, сыткӀэ нэхъыфӀ, Къулыр гъуэтыгъуафӀэу бгъуэтынукъыми, хэхыжащ. Нал къута, 309. ◊ Псэр хэкӀын (7). Еплъ псэ.
ХЭКӀЫН II: ◊ Ӏыхьэ хэкӀын (1). Еплъ Ӏыхьэ.