Ӏыхьэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
Ӏыхьэ → Ӏахь; BÖLÜM 1
Ӏыхьэ/Ӏахь, Ӏэхь; HAK (hisse, pay)
Ӏэхь, Ӏахь/Ӏыхьэ; HAK (hisse, pay)
Ӏыхьэ/Ӏахь; HİSSE (hak, pay)
Ӏыхьэ/Ӏахь(э); PAY
Ӏахь(э)/Ӏыхьэ, (Абз. КЪУ), зыгощ/зыгуэш; PAY (hak, hisse, bölüm)
Bu sonuç kitaptaki 6 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: Ӏахь
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Зыгуэрым щыщ тӀэкӀу, пычыгъуэ, залэ.
рудоля, часть, кусок чего-л.
ЩӀакхъуэ Ӏыхьэ. Лы Ӏыхьэ, ЩӀы Ӏыхьэ.
+1 örnek
Зызыгъэгусэ и Ӏыхьэ хьэм ешх.— Псалъэжьхэр
Bu maddedeki ifadeler (1)
Ӏыхьэ мыгуэш
Псоми я зэхуэдэ, зэдай.
руобщее, нераздельное
Насыпыр Ӏыхьэ мыгуэшщ.— Псалъэжьхэр
Kitapta geçtiği hali
Ӏыхьэ доля, часть, кусок чего-л. / Зыгуэрым щыщ тӀэкӀу, пычыгъуэ, залэ. ЩӀакхъуэ Ӏыхьэ. Лы Ӏыхьэ, ЩӀы Ӏыхьэ. * Зызыгъэгусэ и Ӏыхьэ хьэм ешх. (погов.) Ӏыхьэ мыгуэш общее, нераздельное / Псоми я зэхуэдэ, зэдай. * Насыпыр Ӏыхьэ мыгуэшщ. (погов.)
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Зыгуэрым щыщ (тӀэкӀу, ныкъуэ, плӀанэ, н.къ.).
Матренэ я унэ кърихыурэ кхъуэл пшэр ӀыхьэфӀ къихьырт, махуэ къэс дагъэ гъэткӀуар Таша и кӀэртӀофым хилъхьэурэ иригъэшхырт.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 603
+2 örnek
Жэщыр ӀыхьитӀу гуэша къыфӀощӀри, зы Ӏыхьэр къэблэгъэху щэ Ӏуэгъуэ мыӀуэну Ӏэмал зимыӀэщ [Джэлил адакъэр].— Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 476
[Сосмакъ ТӀалиб:] И Ӏыхьэ щанэ нэхъ мыхъуми дгъуэтыжынщ [Ӏэщ дгуэшым].— Щынэхужьыкъуэ, 14
2. Зыгуэрым щыщу зыгуэрым лъысыр, хуэзэр.
А псалъэр Степан жиӀэу зэхихат езыми [Елдар], – зауэм къулейсызым къулейсызыгъэ къыхуехьри, зи Ӏыхьэ иным и Ӏыхьэм хегъахъуэ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 179
+1 örnek
Зи адэ-анэ хуэкъулейр кӀуэжырти, гъуэмылэ къишэрт, арщхьэкӀэ уи гъуэмылэ уи закъуэ пшхыжу къыпхуадэнутэкъым: нэхъапэ щӀыкӀэ «иныжьхэр» хэӀэбэнт, сымаджэм я Ӏыхьи къыхэкӀынт, уи ныбжьэгъухэми гу ялъыптэнти, къанэӀамэ, уи Ӏыхьэт.— Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа. «Батырыбжьэ», 150
Deyimler (6)
[я] Ӏыхьэ зэхэлъын
ЗэӀыхьэгъуу щытын, мылъку с.ху. я зэхуэдэу яӀэн.
ДызэрыцӀыкӀурэ зы шынакъ дишхыкӀа хуэдэу ди Ӏыхьэ зэхэлъщ [Иналрэ Къазджэрийрэ].— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 571
+1 örnek
[Дзэшу и къуэм жриӀэу:] Колхозым хуэдэщ [Ӏулъхьэ къеӀызых гупыр]: я Ӏыхьэ зэхэлъщи, единоличникыр щыӀэжкъым.— КӀапсэ кӀапэ, 16
[я] Ӏыхьэ зэхэмылъын
ЗэӀыхьэгъуу щымытын, я зэхуаку Ӏуэху зэхуамыӀэн.
Уэ [нэгъуэщӀыбзэкӀэ тхэм] бзэуэ къащтэ узэгуакӀуэр, Дэ тӀум ди Ӏыхьэ зэхэмылъ.— Сэ нэгъуэщӀыбзэщ тхылъ зэрыстхыр… Щхьэлыкъуэ, 374
[и] Ӏыхьэ хэлъын
ЗыгуэрымкӀэ Ӏыхьэгъуу щытын, зыгуэрым щыщ Ӏыхьэ къыплъысын, ууеин.
[Зэдауэхэм Дзэлыкъуэ хъупӀэм щхьэкӀэ:] Псоми я зэхуэдэщ, зыри зимыӀами и Ӏыхьэ хэлъу.— Лъапсэ, 81
[и] Ӏыхьэр хэкӀуэдэн
Зыгуэрым щыщу къылъысыпхъэр къыӀэрымыхьэн.
[Къазджрий Лу йоупщӀ интернатым щеджэхэм щхьэкӀэ:] Нэхъ цӀыкӀухэм я Ӏыхьэ хэмыкӀуадэу пӀэрэ?— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 534
2 deyim daha
[уи] Ӏыхьэ хэмыгъэкӀуэдэн
Зыгуэрым щыщу къыплъысыпхъэр зыӀэрыгъэхьэн.
Зи Ӏыхьэ хэзымыгъэкӀуадэр Мусэт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 157
+1 örnek
ЗауэкӀэ зыри къамыхьа щхьэкӀэ, нобэ я Ӏыхьэ хагъэкӀуэдэну я гугъэтэкъым абыхэм [зауэм Ӏутахэм].— Хъуэпсэгъуэ нур, 322
Ӏыхьэ хэкӀын
Зыгуэрым щыщ лъысын.
Зи адэ-анэ хуэкъулейр кӀуэжырти, гъуэмылэ къишэрт, арщхьэкӀэ уи гъуэмылэ уи закъуэ пшхыжу къыпхуадэнутэкъым: нэхъапэ щӀыкӀэ «иныжьхэр» хэӀэбэнт, сымаджэм я Ӏыхьи хэкӀынт, уи ныбжьэгъухэми гу ялъыптэнти, къанэӀамэ, уи Ӏыхьэт.— Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 522
Atasözleri (1)
зи Ӏыхьэ зыфӀэмащӀэм джэдум фӀешх
Мы псалъэжьыр нэхъ зэрыжаӀэр «хьэм фӀешх» жаӀэущ, уфӀэмащӀэу щыта дыдэми ухэкӀыжынкӀэ мэхъу, жиӀэу аращ.
[Алъхъо:] Зи Ӏыхьэ зыфӀэмащӀэм джэдум фӀешх, жыхуаӀэм хуэдэу Ӏэщ тӀэкӀу къэнэжам куэдыӀуэ холӀыкӀ.— Алъхъо, 64
Kitapta geçtiği hali
ӀЫХЬЭ (83). 1. (30). Зыгуэрым щыщ (тӀэкӀу, ныкъуэ, плӀанэ, н.къ.). Матренэ я унэ кърихыурэ кхъуэл пшэр ӀыхьэфӀ къихьырт, махуэ къэс дагъэ гъэткӀуар Таша и кӀэртӀофым хилъхьэурэ иригъэшхырт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 603. Жэщыр ӀыхьитӀу гуэша къыфӀощӀри, зы Ӏыхьэр къэблэгъэху щэ Ӏуэгъуэ мыӀуэну Ӏэмал зимыӀэщ [Джэлил адакъэр]. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 476. [Сосмакъ ТӀалиб:] И Ӏыхьэ щанэ нэхъ мыхъуми дгъуэтыжынщ [Ӏэщ дгуэшым]. Щынэхужьыкъуэ, 14. 2. (38). Зыгуэрым щыщу зыгуэрым лъысыр, хуэзэр. А псалъэр Степан жиӀэу зэхихат езыми [Елдар], – зауэм къулейсызым къулейсызыгъэ къыхуехьри, зи Ӏыхьэ иным и Ӏыхьэм хегъахъуэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 179. Зи адэ-анэ хуэкъулейр кӀуэжырти, гъуэмылэ къишэрт, арщхьэкӀэ уи гъуэмылэ уи закъуэ пшхыжу къыпхуадэнутэкъым: нэхъапэ щӀыкӀэ «иныжьхэр» хэӀэбэнт, сымаджэм я Ӏыхьи къыхэкӀынт, уи ныбжьэгъухэми гу ялъыптэнти, къанэӀамэ, уи Ӏыхьэт. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа. «Батырыбжьэ», 150. ◊ [Я] Ӏыхьэ зэхэлъын (2). ЗэӀыхьэгъуу щытын, мылъку с.ху. я зэхуэдэу яӀэн. ДызэрыцӀыкӀурэ зы шынакъ дишхыкӀа хуэдэу ди Ӏыхьэ зэхэлъщ [Иналрэ Къазджэрийрэ]. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 571. [Дзэшу и къуэм жриӀэу:] Колхозым хуэдэщ [Ӏулъхьэ къеӀызых гупыр]: я Ӏыхьэ зэхэлъщи, единоличникыр щыӀэжкъым. КӀапсэ кӀапэ, 16. [Я] Ӏыхьэ зэхэмылъын (2). ЗэӀыхьэгъуу щымытын, я зэхуаку Ӏуэху зэхуамыӀэн. Уэ [нэгъуэщӀыбзэкӀэ тхэм] бзэуэ къащтэ узэгуакӀуэр, Дэ тӀум ди Ӏыхьэ зэхэмылъ. Сэ нэгъуэщӀыбзэщ тхылъ зэрыстхыр… «Щхьэлыкъуэ», 374. [И] Ӏыхьэ хэлъын (1). ЗыгуэрымкӀэ Ӏыхьэгъуу щытын, зыгуэрым щыщ Ӏыхьэ къыплъысын, ууеин. [Зэдауэхэм Дзэлыкъуэ хъупӀэм щхьэкӀэ:] Псоми я зэхуэдэщ, зыри зимыӀами и Ӏыхьэ хэлъу. Лъапсэ, 81. [И] Ӏыхьэр хэкӀуэдэн (1). Зыгуэрым щыщу къылъысыпхъэр къыӀэрымыхьэн. [Къазджрий Лу йоупщӀ интернатым щеджэхэм щхьэкӀэ:] Нэхъ цӀыкӀухэм я Ӏыхьэ хэмыкӀуадэу пӀэрэ? Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 534. [Уи] Ӏыхьэ хэмыгъэкӀуэдэн (2). Зыгуэрым щыщу къыплъысыпхъэр зыӀэрыгъэхьэн. Зи Ӏыхьэ хэзымыгъэкӀуадэр Мусэт. Хъуэпсэгъуэ нур, 157. ЗауэкӀэ зыри къамыхьа щхьэкӀэ, нобэ я Ӏыхьэ хагъэкӀуэдэну я гугъэтэкъым абыхэм [зауэм Ӏутахэм]. Хъуэпсэгъуэ нур, 322. Ӏыхьэ хэкӀын (1). Зыгуэрым щыщ лъысын. Зи адэ-анэ хуэкъулейр кӀуэжырти, гъуэмылэ къишэрт, арщхьэкӀэ уи гъуэмылэ уи закъуэ пшхыжу къыпхуадэнутэкъым: нэхъапэ щӀыкӀэ «иныжьхэр» хэӀэбэнт, сымаджэм я Ӏыхьи хэкӀынт, уи ныбжьэгъухэми гу ялъыптэнти, къанэӀамэ, уи Ӏыхьэт. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 522. ☐ Зи Ӏыхьэ зыфӀэмащӀэм джэдум фӀешх (1). Мы псалъэжьыр нэхъ зэрыжаӀэр «хьэм фӀешх» жаӀэущ, уфӀэмащӀэу щыта дыдэми ухэкӀыжынкӀэ мэхъу, жиӀэу аращ. [Алъхъо:] Зи Ӏыхьэ зыфӀэмащӀэм джэдум фӀешх, жыхуаӀэм хуэдэу Ӏэщ тӀэкӀу къэнэжам куэдыӀуэ холӀыкӀ. Алъхъо, 64.