хей
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
хей/хые, зафэ/захуэ; HAKLI
зафэ/захуэ, хые/хей, (Абз. ЗАХУЭ); HAKLI
захуэ/зафэ, хые/хей; HAKLI
хые/хей, зафэ/захуэ; HAKLI (suçsuz)
хые/хей, лэжьэнчъ/лажьэншэ; MASUM
лажьэншэ/лэжьэнчъ, хые/хей; MASUM
лэжьэнчъ/лажьэншэ, хые/хей; MASUM
хей/хые, лэжьэнчъ/лажьэншэ; MASUM (suçsuz)
Bu sonuç kitaptaki 8 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Еплъ: хеящӀэ
Мыкъуаншэ, мымысэ. ■ Хейм и лъыр хамэм ещӀэж. Псжь.
руневиновный
Хьэ хей умыукӀ, фыз хей иумыгъэкӀыж. Псжь. ♦
Bu maddedeki ifadeler (3)
хей хэмылъыжын
ру-> живого места не осталось. ■
ЩӀалэм и щӀыб псом хейуэ хэлъыжыр мащӀэт. Къ. Хь.
хей щӀын
рупризнать кого-л. невиновным.
хейуэ хэкӀын
руоказаться невиновным; благополучно завершиться (о деле).
Kitapta geçtiği hali
хей I см. хеящӀэ. II невиновный / Мыкъуаншэ, мымысэ. ■ Хейм и лъыр хамэм ещӀэж. Псжь. Хьэ хей умыукӀ, фыз хей иумыгъэкӀыж. Псжь. ♦ Хей хэмылъыжын -> живого места не осталось. ■ ЩӀалэм и щӀыб псом хейуэ хэлъыжыр мащӀэт. Къ. Хь. Хей щӀын признать кого-л. невиновным. Хейуэ хэкӀын оказаться невиновным; благополучно завершиться (о деле).
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Мыкъуаншэ, мымысэ.
– Мо палестинрэ губгъуэрысу зыкъэзыӀэтар къэсмэ, хеймрэ мысэмрэ зэхагъэкӀыу зэхэтӀысхьэн фи гугъэ?— ХьэщӀэ лъапӀэ, 407
+2 örnek
Хей цӀыкӀухэм я лъыр къыдоджэ Дымыгъэгъуну а лейр.— Уэрщ, зауэлӀ хахуэ. «Шум и гъуэгу», 22
Зи гъащӀэ кӀыхьыр зэбгъэщӀэнум, И ныбжьым зыкӀи тумыщӀыхь: Хейм къыщхьэщыжу къаукӀамэ, И гъащӀэр тӀукӀэ хъуащ нэхъ кӀыхь— Зи гъащӀэр кӀыхь. «Батырыбжьэ», 17
Deyimler (3)
хей щӀын
Мыкъуаншэу къыщӀэгъэкӀын.
[Мэтхъэным Астемыр жыриӀэу:] Дауэ пщӀыми, Елдар хей пщӀыри лафкӀэтетыр мысэ пщӀат. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ. 566. Абы нэхъейуэ кӀуэсэжахэм ящыщ зыр и благъэу къыщӀэкӀащи, ари зыгуэру хей щӀауэ къыхэгъэкӀын хуейщ.— Нал къута, 262
хеймрэ мысэмрэ зэхэгъэкӀын
Захуэмрэ къуаншэмрэ наӀуэ щӀын.
[Фэуаз мэрым жриӀэу:] - Мо палестинрэ губгъуэрысу зыкъэзыӀэтар къэсмэ, хеймрэ мысэмрэ зэхагъэкӀыу зэхэтӀысхьэн фи гугъэ?— ХьэщӀэ лъапӀэ, 407
хейуэ хэкӀын
Къуаншагъэ бгъэдэмылъу къыщӀэкӀын.
Зэанэзэкъуэр зэщхьыркъабзэу къыщӀэкӀащ: щӀалэм хъыджэбзыр къигъапцӀэри зэришащ, иджы пцӀы гъущэ защӀэкӀэ хейуэ хэкӀыну и мурадщ, и анэм псори ещӀэ, арщхьэкӀэ и къуэм щхьэкӀэ къэхэшэн?— Лъапсэ, 26
+1 örnek
Езым фэр къыхуонэ, ревизэ къакӀуэмэ: мы мэлыр хьэм къауӀати псэхэлӀэ сымыгъэхъуу фӀэзгъэжащ, фи фӀэщ мыхъумэ – мис и фэр, жиӀэрэ яригъэлъагъумэ, езыр хейуэ хокӀ.— КӀапсэ кӀапэ, 11
Atasözleri (1)
хейм илъ хамэм ещӀэж
«Лей къызытехьам къыщхьэщыжын щыӀэщ» жиӀэу къокӀыр.
Хейм илъ хамэм ещӀэж, щӀыжаӀар лей зепхьэу цӀыхум ядэнукъыми аращ, си щӀалэ цӀыкӀу.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 542
+2 örnek
Хейм илъ хамэм ещӀэж, жи.— Хъуэпсэгъуэ нур, 299
Хейм илъ хамэм ещӀэж, жиӀащ пасэрейм.— Нал къута, 292
Жыжьэ щыӀэ гуэрым зэреджэ.
Жыжьэу макъ къоӀу: «хей», «хей», «хей», «уо», «уо», «хей», «уо», «уо».— Алъхъо, 70
+1 örnek
[Шурэ жиӀэу:] «хей», «хей», «хей», «уо», «уо». Хьэжумар Уэлэхьи, уэри укӀэзыз си гугъэм.— Алъхъо, 70
Kitapta geçtiği hali
ХЕЙ I (17). Мыкъуаншэ, мымысэ. – Мо палестинрэ губгъуэрысу зыкъэзыӀэтар къэсмэ, хеймрэ мысэмрэ зэхагъэкӀыу зэхэтӀысхьэн фи гугъэ? ХьэщӀэ лъапӀэ, 407. Хей цӀыкӀухэм я лъыр къыдоджэ Дымыгъэгъуну а лейр. Уэрщ, зауэлӀ хахуэ. «Шум и гъуэгу», 22. Зи гъащӀэ кӀыхьыр зэбгъэщӀэнум, И ныбжьым зыкӀи тумыщӀыхь: Хейм къыщхьэщыжу къаукӀамэ, И гъащӀэр тӀукӀэ хъуащ нэхъ кӀыхь. Зи гъащӀэр кӀыхь. «Батырыбжьэ», 17. ◊ Хей щӀын (2). Мыкъуаншэу къыщӀэгъэкӀын. [Мэтхъэным Астемыр жыриӀэу:] Дауэ пщӀыми, Елдар хей пщӀыри лафкӀэтетыр мысэ пщӀат. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ. 566. Абы нэхъейуэ кӀуэсэжахэм ящыщ зыр и благъэу къыщӀэкӀащи, ари зыгуэру хей щӀауэ къыхэгъэкӀын хуейщ. Нал къута, 262. Хеймрэ мысэмрэ зэхэгъэкӀын (1). Захуэмрэ къуаншэмрэ наӀуэ щӀын. [Фэуаз мэрым жриӀэу:] - Мо палестинрэ губгъуэрысу зыкъэзыӀэтар къэсмэ, хеймрэ мысэмрэ зэхагъэкӀыу зэхэтӀысхьэн фи гугъэ? ХьэщӀэ лъапӀэ, 407. Хейуэ хэкӀын (4). Къуаншагъэ бгъэдэмылъу къыщӀэкӀын. Зэанэзэкъуэр зэщхьыркъабзэу къыщӀэкӀащ: щӀалэм хъыджэбзыр къигъапцӀэри зэришащ, иджы пцӀы гъущэ защӀэкӀэ хейуэ хэкӀыну и мурадщ, и анэм псори ещӀэ, арщхьэкӀэ и къуэм щхьэкӀэ къэхэшэн? Лъапсэ, 26. Езым фэр къыхуонэ, ревизэ къакӀуэмэ: мы мэлыр хьэм къауӀати псэхэлӀэ сымыгъэхъуу фӀэзгъэжащ, фи фӀэщ мыхъумэ – мис и фэр, жиӀэрэ яригъэлъагъумэ, езыр хейуэ хокӀ. КӀапсэ кӀапэ, 11. ☐ Хейм илъ хамэм ещӀэж (3). «Лей къызытехьам къыщхьэщыжын щыӀэщ» жиӀэу къокӀыр. Хейм илъ хамэм ещӀэж, щӀыжаӀар лей зепхьэу цӀыхум ядэнукъыми аращ, си щӀалэ цӀыкӀу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 542. Хейм илъ хамэм ещӀэж, жи. Хъуэпсэгъуэ нур, 299. Хейм илъ хамэм ещӀэж, жиӀащ пасэрейм. Нал къута, 292.
ХЕЙ II (9). междом. Жыжьэ щыӀэ гуэрым зэреджэ. Жыжьэу макъ къоӀу: «хей», «хей», «хей», «уо», «уо», «хей», «уо», «уо». Алъхъо, 70. [Шурэ жиӀэу:] «хей», «хей», «хей», «уо», «уо». Хьэжумар Уэлэхьи, уэри укӀэзыз си гугъэм. Алъхъо, 70.