Ӏуэн

Ӏон/жыӀэн (еӀо/жеӀэ); къэӀон/къыжыӀэн (къеӀо/къыжеӀэ); Ӏон/Ӏуэн (маӀо/маӀуэ); DEMEK (söylemek; ant içmek, harman dövmek, ötmek) (Сятэ непэ тымыӀонэу еӀо.: Babam bugün (harman) dövmeyeceğimizi söylüyor.: Си адэ нобэ дымыӀуэну жеӀэ.)

Ӏон/Ӏуэн (маӀо/маӀуэ; еӀо/еӀуэ); DÖVMEK (harman ~) (Сятэ хьампӀэм щыӀ, маӀо, коц хьамыр еӀо.: Babam harman yerinde(dir), harman dövüyor, buğday harmanını dövüyor.: Си адэ хьэмэшым щыӀэщ, маӀуэ, гуэдз хьэмэр еӀуэ.)

Ӏон/Ӏуэн; (маӀо/маӀуэ: ~ işini yapmak; еӀо/еӀуэ: arpayı/buğdayı vb dövmek); Ӏоныгъомазэр екӀы. ӀонакӀохэр яшъыпкъэу маӀох. Тяти непэ аужрэ коц хьамыр еӀо.: Eylül ayı geçiyor. Harmancılar ciddiyetle harman dövüyorlar. Babamız da bugün son buğday harmanını dövüyor.: Ӏуэгъуэмазэр/фокӀадэр йокӀыр. ӀуэнакӀуэхэр я фӀэщыу маӀуэхэр. Ди ади нобэ яужьрей гуэдз хьэмыр еӀуэ. HARMAN DÖVMEK

Ӏон/Ӏуэн 1 (маӀо/маӀуэ; HARMAN DÖVMEK (~ dövme işini yapmak);

Ӏон/Ӏуэн 1 (хьам(ы) ~) (маӀо (ежьежьырэу~)/маӀуэ (ез-езыру ~) HARMAN DÖVMEK (~ dövme işini yapmak)

Ӏон/Ӏуэн (маӀо/маӀуэ); HARMAN DÖVÜLMEK (Хьэр зэтегъуагъэшъ, узэрэнэсэу маӀо.: Arpa iyice kuruduğundan, dokunur-dokunmaz dövülüyor.: Хьэр зэтегъуащи, узэреӀусэу маӀуэ.)

Ӏон/Ӏуэн 2 (хьамыр ~) (~ еӀо/~ еӀуэ); HARMANI DÖVMEK (Сятэ непэ коц хьамыр еӀо.: Babam bugün buğday harmanını dövüyor.: Си адэ нобэ гуэдз хьэмэр еӀуэ.)

Ӏон/Ӏуэн (маӀо/маӀуэ); ÖTMEK (Бзыухэр маӀох.: Kuşlar ötüyor(lar).: Бзухэр маӀуэхэр.)

Ӏон/Ӏуэн 4, ДЖЭН; ÖTMEK; (джагъэ/ джащ: öttü; МАДЖЭ: ötüyor); (kuş ~: бзыур ~/бзур ~) (Ӏуагъэ/Ӏуащ: öttü; маӀо/маӀуэ: ötüyor); Бзыур маӀо, атакъэр пэӀожьы. Къолэжъым «СЭРИ сэӀо» еӀо шъхьае АР Ӏорэп, Ӏошъурэп, «къуагъ-къуагъ» ыӀозэ МАДЖЭ нахь.: Kuş ötüyor, horoz ona (karşılık vererek) ötüyor. Karga “ben de ötüyorum” diyor ama o ötmüyor, ötemiyor, “gak-gak” diye gaklıyor değilse. : Бзур маӀуэ, адакъэр поӀуэж. Къуаргъым «СЭРИ соӀуэ» жеӀэ щхьэкӀэ, АР Ӏуэркъым, Ӏуэфыркъым, «къуаргъ-къуаргъ» жиӀэурэ МАДЖЭ мыхъумэ.

Ӏуэн → Ӏон 3 (Ӏон/жыӀэн; еӀо/еӀуэ, жеӀэ) (ТХЬЭ ~; арэущтэу ~); SÖYLEMEK, DEMEK

ТХЬЭ Ӏон/Ӏуэн 3 (~ еӀо/~ еӀуэ); YEMİN ETMEK (ant içmek) (Сятэ «бэрэ тхьэ шъумыӀо» еӀо. Ау тэ тесагъэшъ, джыри бэрэ тхьэ тэӀо.: Babam “çok yemin etmeyin” diyor. Ama biz alıştığımızdan yine çok yemin ediyoruz.: Си адэ, «куэдрэ тхьэ фымыӀуэ» жеӀэ. Ауэ дэ десащи иджыри куэдрэ тхьэ доӀуэ.)

Ӏуэн → Ӏон; HARMAN DÖVMEK

Ӏуэн → Ӏон; ÖTMEK

Ӏуэн → Ӏон (маӀо/маӀуэ); HARMAN DÖVMEK (~ dövme işini yapmak)

Bu sonuç kitaptaki 14 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

Ӏуэн I а) (еӀуэ) перех. гл. обмолотить что-л. / Щхьэмыжым гуэдз, хьэ нэгъуэщӀ хьэцэпэцэхэр къыщӀэгъэщэщын, къигъэлъэлъын. Гуэдзыр Ӏуэн. б) (маӀуэ) неперех. гл. заниматься молотьбой / Зыгуэр пӀуэуэ лэжьэн. ЩӀалэр махуэ псом Ӏуащ. II (соӀуэ) неперех. гл. клясться / Псалъэ быдэ тын. Адакъэ Ӏуэн см. адакъэ. Тхьэ Ӏуэн см. тхьэ.

ӀУЭН I (еӀуэ) лъэӀ. (4). Щхьэмыжым хьэдзэхэр къигъэлъэлъын, къигъэщэщын. Гуэдз пхыр къэхауэ яхуэмыӀуэм, Зэтралъхьакъэ – ящӀэрт щэдж. Уи хэку жыг закъуэ фӀэкӀ имытми. «Батырыбжьэ», 37. Мис, ныщхьэбэ гуэдзыр зыӀуэу пщылӀхэм паныр къахыхьащ, Езэшахэм зы жамыӀэу Щхьэщэ ящӀу къэувыӀащ… «Бдзэжьеящэм ипхъу», 153. [Хьэбибэ Апчарэ жреӀэ:] Уэри щӀэныгъэр щаӀуэ хьэмым тет, зыхыумыгъэн. Щынэхужьыкъуэ, 17.

ӀУЭН II (маӀуэ) лъэмыӀ. (1). Зыгуэр пӀуэуэ лэжьэн. Уи щӀыщӀэр бвэрэ тепсэжмэ, Уи хьэмтетыгъуэуи уӀуэнщ. Хэт сыт ӀэнатӀэ къемыхъулӀами… «Батырыбжьэ», 63.

ӀУЭН III (еӀуэ) лъэӀ. 32. Псалъэ быдэ тын, тхьэ Ӏуэн. ПӀэтӀрони ди куэдкӀэ, соӀуэ, – Бэлацэ мэкъум хэпэщэщыхьри зыгуэрым теӀэбащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 299. Шэджагъуашхэ шхэуэ цӀыкӀухэр щысу, Жансэхъу къыщӀэлъэдащ: – КъэзгъуэтакӀэ соӀуэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 613. [Къулым:] Апчарэ батырыбжьэ зэрыхуэфащэр куэд щӀакӀэ, соӀуэ. Нал къута, 230.

ӀУЭН IV (маӀуэ) лъэмыӀ. (58). Макъ игъэӀун (адакъэм). Адакъэ Ӏуэуи зэхэпхыркъым, уеблэмэ хьэ банэ макъи щыӀэ? Нал къута, 285. Къадым дэтхэнэ фелахьми зыгуэр пеубыд: зым и хьэр банэурэ уигъэжейркъым, зым адакъэ куэдыщэ иӀэщи, мычэму маӀуэ, зым и шыдыр и хадэм йохьэри зэхеутэ. Аргъуей, 385. И ныбжьэгъужьыр къыщхьэщыжу щилъагъум, адакъэ хужьри: – Ӏуу-Ӏуу-Ӏуу-Ӏуу-у-у, - жиӀэри Ӏуащ, адакъитӀри дызэакъылэгъущ жыхуиӀэу. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 488. ☐ Адакъэ хъунур джэдыкӀэм илъу маӀуэ (1). Еплъ адакъэ.