шы
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ШЫ, (Абз. ЧЪЫ); AT
ШЫ, ШЫХЪУ, ШЫХЪУСЭКӀыгъ/ ШЫХЪУСЭКӀа; BEYGİR
къош/къуэш, шы, (Абз. АШЭ/АША); ERKEK KARDEŞ (erkeğin er.~i)
шы, къош/къуэш; KARDEŞ (erkeğin er.~i)
къуэш/къош, шы; KARDEŞ (erkeğin er.~i)
дэлъф/дэлъху, шы, къош; KARDEŞ (kızın er. ~ı
дэлъху/дэлъф, шы, къош; KARDEŞ (kızın er. ~ı
шы → къош; ERKEK KARDEŞ
Bu sonuç kitaptaki 8 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: къош
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Гум щӀащӀэу е тесу къракӀухьу къагъэсэбэп унэ псэущхьэ, Ӏэщ.
рулошадь, конь
Шыр мэщыщ.
+3 örnek
Шы уиӀэмэ, уанэ бгъуэтынщ.— Псалъэжьхэр
Шы щӀакъуэ утесмэ, шы лъэ псэу ухуехь.— Псалъэжьхэр
Зэхэту шы гуп уиӀэ нэхърэ, уи унейуэ зы джэд.— Псалъэжьхэр
Еплъ: къуэш
Bu maddedeki ifadeler (20)
шы дахэ мыжэ
руснаружи мило, а внутри гнило.
шым гъусэ хуэщӀын
руослабив подпругу, дать лошади отдохнуть, поесть.
шы пшэр уанэу еутэкӀын
рубыть ненадежным, беспринципным (о человеке).
шы пшэр уанэу къыпыщэтыжын
ру1) получить отставку. 2) остаться ни с чем.
16 ifade daha
шы тхьэкӀумэ дэплъын
рузнать толк в лошадях, в наездничестве.
Пщымахуэ нэгъэсауэ зекӀуэлӀт, шы тхьэкӀумэ дэплъат жыхуаӀэм хуэдэт.— ӀуэрыӀуатэ
шы бадзэ
И теплъэкӀэ бадзэ цӀыкӀунитӀэм ещхь хьэдзэбадзэ.
румошкара
шы вей
Шым къыдэх шаукӀ.
руконский навоз
шы вей бадзэ
Шы вей, вэнвей с. ху. епщӀ бадзэ лӀэужьыгъуэ.
рунавозная муха
шы гъэжапӀэ
Шы къыщагъажэ щӀыпӀэ.
руипподром
шы кӀуафӀэ
ФӀыуэ зекӀуэ шы.
рубыстрая, резвая лошадь
Шы кӀуафӀэ зэпэщ тесу ӀуащхьэмахуэкӀэ зыгуэр къыдэкӀырт.— Ӏуащхьэмахуэ
шы лъабжьэ
Шы лъэбжьанэ.
рукопыто лошади
шы лъэгу вабдзэ
Шым и лъэгу щӀагъыр.
руподкопытная часть у лошади
шы тесыкӀэ
Шым зэрытес щӀыкӀэ.
руманера, умение держаться на лошади
Шы тесыкӀэ дахэ.
шы фащэ
Уанэшым ирахьэлӀэхэр (уанэ, шхуэ, къамышы с. ху.).
рукомплект снаряжения для верховой лошади
- Шы фащэм нэсу ухуеин хъумэ, бгъуэтынщ, си щӀалэ, иджы шыпсафэщ уздэкӀуэр, - жиӀащ анэм.— Нартхэр
шы фӀэдзапӀэ
Шур зэпсыха уанэшым и шхуэмылакӀэр фӀадзэн папщӀэ къагъэсэбэп пхъэлъантхъуэ.
руконовязь (для привязывания лошадей)
ПщӀантӀэм дыхьэри и Джэмыдэжьыр шыфӀэдзапӀэм фӀидзэри езыр {Щэуей} унэм щӀыхьащ.— Нартхэр
шы Ӏэдэж
Шум Ӏэдэжу ишэ шым зэреджэ.
рулошадь, ведомая всадником на поводу
Шы Ӏэдэж Ӏыгъын.
шы Ӏэжьэ
Шы зыщӀащӀэ Ӏэжьэ.
русани (куда впрягают лошадей)
шы Ӏус
Шыхэм я шхын.
руфураж
шы Ӏусыпхъэ
Еплъ: шы Ӏус
Kitapta geçtiği hali
шы 1. лошадь, конь / Гум щӀащӀэу е тесу къракӀухьу къагъэсэбэп унэ псэущхьэ, Ӏэщ. Шыр мэщыщ. * Шы уиӀэмэ, уанэ бгъуэтынщ. (погов.) Шы щӀакъуэ утесмэ, шы лъэ псэу ухуехь. (погов.) Зэхэту шы гуп уиӀэ нэхърэ, уи унейуэ зы джэд. (погов.) Шы дахэ мыжэ снаружи мило, а внутри гнило. Шым гъусэ хуэщӀын ослабив подпругу, дать лошади отдохнуть, поесть. Шы пшэр уанэу еутэкӀын быть ненадежным, беспринципным (о человеке). Шы пшэр уанэу къыпыщэтыжын 1) получить отставку. 2) остаться ни с чем. Шы тхьэкӀумэ дэплъын устар. знать толк в лошадях, в наездничестве. * Пщымахуэ нэгъэсауэ зекӀуэлӀт, шы тхьэкӀумэ дэплъат жыхуаӀэм хуэдэт. фольк. шы бадзэ мошкара / И теплъэкӀэ бадзэ цӀыкӀунитӀэм ещхь хьэдзэбадзэ. шы вей конский навоз / Шым къыдэх шаукӀ. шы вей бадзэ навозная муха / Шы вей, вэнвей с. ху. епщӀ бадзэ лӀэужьыгъуэ. шы гъэжапӀэ ипподром / Шы къыщагъажэ щӀыпӀэ. шы кӀуафӀэ быстрая, резвая лошадь / ФӀыуэ зекӀуэ шы. * Шы кӀуафӀэ зэпэщ тесу ӀуащхьэмахуэкӀэ зыгуэр къыдэкӀырт. Ӏуащхь. шы лъабжьэ копыто лошади / Шы лъэбжьанэ. шы лъэгу вабдзэ подкопытная часть у лошади / Шым и лъэгу щӀагъыр. шы тесыкӀэ манера, умение держаться на лошади / Шым зэрытес щӀыкӀэ. Шы тесыкӀэ дахэ. шы фащэ устар. комплект снаряжения для верховой лошади / Уанэшым ирахьэлӀэхэр (уанэ, шхуэ, къамышы с. ху.). * - Шы фащэм нэсу ухуеин хъумэ, бгъуэтынщ, си щӀалэ, иджы шыпсафэщ уздэкӀуэр, - жиӀащ анэм. Нарт. шы фӀэдзапӀэ коновязь (для привязывания лошадей) / Шур зэпсыха уанэшым и шхуэмылакӀэр фӀадзэн папщӀэ къагъэсэбэп пхъэлъантхъуэ. * ПщӀантӀэм дыхьэри и Джэмыдэжьыр шыфӀэдзапӀэм фӀидзэри езыр {Щэуей} унэм щӀыхьащ. Нарт. шы Ӏэдэж лошадь, ведомая всадником на поводу / Шум Ӏэдэжу ишэ шым зэреджэ. Шы Ӏэдэж Ӏыгъын. шы Ӏэжьэ сани (куда впрягают лошадей) / Шы зыщӀащӀэ Ӏэжьэ. шу ӀумпӀэ см. ӀумпӀэ. Шы ӀумпӀэр убыдын. шы Ӏус фураж / Шыхэм я шхын. шы Ӏусыпхъэ см. шы Ӏус I. II устар. см. къуэш.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Тесу кърахуэкӀыу е гум щӀащӀэу къагъэсэбэп унэ псэущхьэ.
БгъуэнщӀагъым щӀэши шы ешам, Къэлътмакъыр техи, удз хуэфыщӀ, Лы тӀэкӀу гъуэмылэу къыздэтщтам ӀыхьитӀ хуэдизи къыпыупщӀ— ЩӀэпхъуэжахэр. «Шум и гъуэгу», 53
+2 örnek
ЛӀы гъумыжьыр бауэбапщэу шым къемыпсыхыу къещэтэхащ, и ныбэр бгырыпх бгъуэшхуэкӀэ щӀэкъузауэ— Нал къута, 250
Телъхьэ уанэр си шым, Уэ си шынэхъыщӀэ— Телъхьэ уанэр си шым. «Мывэ хуабэ», 232
Kitapta geçtiği hali
ШЫ (567). Тесу кърахуэкӀыу е гум щӀащӀэу къагъэсэбэп унэ псэущхьэ. БгъуэнщӀагъым щӀэши шы ешам, Къэлътмакъыр техи, удз хуэфыщӀ, Лы тӀэкӀу гъуэмылэу къыздэтщтам ӀыхьитӀ хуэдизи къыпыупщӀ. ЩӀэпхъуэжахэр. «Шум и гъуэгу», 53. ЛӀы гъумыжьыр бауэбапщэу шым къемыпсыхыу къещэтэхащ, и ныбэр бгырыпх бгъуэшхуэкӀэ щӀэкъузауэ. Нал къута, 250. Телъхьэ уанэр си шым, Уэ си шынэхъыщӀэ. Телъхьэ уанэр си шым. «Мывэ хуабэ», 232.