хуэхьын

фэхьын/хуэхьын (фэхьы/хуохь(ыр); GÖTÜREBİLMEK

хуэхьын/фэхьын; GÖTÜREBİLMEK

фэхьын/хуэхьын (фехьы/хуехь(ыр); GÖTÜRMEK (biri için ~)

хуэхьын/фэхьын; GÖTÜRMEK (birine ~; biri için ~)

Bu sonuç kitaptaki 4 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

хуэхьын I (хуехь) перех. гл. 1. отнести что-л. кому-л. / Зыгуэрым и деж хьын. Тыгъэ лъапӀэхэр хуэхьын. 2. отнести, поднести что-л. куда-л. кому-л., для кого-л. / Зыгуэрым удэӀэпыкъуу хьын, зыгуэрым и лъэӀукӀэ, и жыӀэкӀэ хьын. Къэп хьэлъэр хуэхьын. 3. умыкнуть кого-л. для кого-л. / Зыгуэрым щхьэгъусэ ищӀын щхьэкӀэ хьын. * ФӀыуэ илъагъум хуахь и гугъэу, абы {хъыджэбзым} и гур къилъэтырт. Къэр. Хь. 4. поднести что-л. к чему-л. (напр. ложку ко рту, очки к глазам) / ЕхьэлӀэн, гъунэгъу хуэщӀын (бжэмышхыр жьэм, нэгъуджэр нэм). * - Хьэлывэр зэпытхъыт, щауэ хьэщӀэ, - къыбжиӀэмэ ауи уи жьэм хуэпхьынкъым. Нарт. 5. истолковать, объяснить что-л., чей-л. поступок, чьё-л. поведение, какое-л. явление и т. п. каким-л. образом / Зы мыхьэнэ гуэр къихын, зыгуэр хэлъэгъуэн. Къэхъуар зыхуихьынур имыщӀэн. * ПщӀыхьу слъагъур сэ фӀым хуэсхьт. Щ. Н. Бзэгу хуэхьын см. бзэгу. II (хуохь) неперех. гл. 1. смочь отнести что-л. куда-л. / Хьыфын. 2. смочь вынести, выдержать, вытерпеть что-л. / Хьыфын, шэчыфын.

ХУЭХЬЫН I (хуехь) лъэӀ. (53). 1. (21). Зыгуэрым и деж хьын. Фызым нартыху шыуанышхуэ игъавэрти красноармеецхэм яхуихьырт. Нал къута, 233. Фермэм яхуа иужькӀи Хьэбибэ и жэмым Ӏус хуихьурэ кӀуэрти «а тӀу, а зи уз кӀуэдын, си жэмыжь тӀэкӀум хуэсакъ, – жиӀэу фермэм тетым елъэӀурт. Щынэхужьыкъуэ, 9. Я анэри зэзэмызэ къакӀэлъыкӀуэрти, къакӀэлъыплъырт, зыгуэрхэри къахуихьырт, и быныр иущийрт. Къалэн, 428. 2. (3). Зыгуэрым удэӀэпыкъуу хьын, зыгуэрым и лъэӀукӀэ хьын. – НакӀуэ, Дисэ. Сэ ныпхуэсхьынщ, – жиӀэри Елдар фызабэм дежкӀэ екӀуэкӀащ, молэм хуеплъэкӀыурэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 54. [Алыджыкъуэ фызым жриӀэу:] – Сэ пхуэсхьынщ уи пхъэр, ущыпсэур мыжыжьащэмэ. МелыӀыч, 438. 3. (4). Зыгуэр зыгуэрым ехьэлӀэн, гъунэгъу хуэщӀын. Хъыджэбзым зигъэнэщхъыфӀэу, зигъэукӀытэхыу, хьэщӀэм и нэгум щӀэмыплъэфу, щытти, хьэщӀэр Ӏэбэри бжьэр къыӀихри ефэну и Ӏупэм щыхуихьым, стӀолым бгъэдэси бгъэдэти къызэщӀэхъеящ хъуэхъу уэрэд жаӀэу…Лъапсэ, 89-90. Гундж мэракӀуэм Тетщ ӀэфӀыфэ – Ауэ зыми жьэм хуимыхь. Гундж мэракӀуэ. «Батырыбжьэ», 92. Азрэт и Ӏэр и щхьэм хуихьащ, бадзэ тесыр триху хуэдэу – езым абы къригъэкӀыр командирыщӀэм честь ириту арат. Нал къута, 250. 4. (25). Зы мыхьэнэ гуэр къихын, зыгуэр хэлъэгъуэн. Къазджэрий нэгъуэщӀым хуихьащ, и адэ-анэр арагъэнщ, жиӀэри. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 665. Езы молэ дыдэм и щхьэр пымытыжу къагъуэтыжащи, зыхуахьынур ящӀэркъым. Нал къута, 223. [Дэфэрэдж] «Шынэри ягъэзэжащ» жиӀэу аращ зыхуихьари. Лъапсэ, 53. ◊ Бзэгу хуэхьын (1). Еплъ бзэгу. Нэм хуэхьын (7). Еплъ нэ. Псэм хуэхьын (2). Еплъ псэ.

ХУЭХЬЫН II (хуохь) лъэмыӀ. (11). 1. (5). Зыгуэр хьыфын. [Алыджыкъуэ:] Сэ зызгъэшауэ си сэшхуэ кӀапэр щӀым тоуэ, си фӀэщи хъуркъым сыхьэт ныкъуэкӀи схуэхьыну. МелыӀыч, 439. Аргуэру зы махуэ дэкӀри, Долэт уэрамым къыдыхьащ «ныжэбэ старшынэр дэкӀащ, мылъкуу хуэхьыр дихри», жиӀэу хгыбар кърихьэкӀыу. Хъуэпсэгъуэ нур, 304. ЛӀыжьым щӀалэр зыщӀигъакъуэу МакӀуэ тӀури лъэрымыхьу, ПиупщӀауэ жыг дыкъуакъуэр Къагъэнакъэ яхуэмыхьу. «Тисей», 503. 2. (6). Хьыфын, шэчыфын. Сыт мыбы хуэдизу ухэзыгъаплъэр, жиӀэу Думэсарэ щӀэупщӀэртэкъым, сыту жыпӀэмэ Астемыр куэдрэ зэрыхуэмыхьынур ищӀэрт, зэ мыхъуми, зэ къызиӀуэтэлӀэнущ и гум кърихур, жиӀэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 640. Сымыпсэлъэфу Ӏур гъущӀами Мыр сымыӀуатэу сэ схуэхьынкъым, Сэ куэд е мащӀэ къэзгъэщӀами Мы си гурылъыр гум ихункъым. Ныбжьэгъу. «Партыр ди пашэу», 91. Завод лэжьапӀэм Пасэу къокӀуэ, КъысхуэкӀуэм, жысӀэу Махуэр схуэмыхьу Шумахуэ сыдихьэхаи. Шумахуэ. «Партыр ди пашэу», 114.