бзэгу
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
БЗЭГУ, (Абз. БЗЫ); DİL (organ)
Bu sonuç kitaptaki 1 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Псэущхьэхэм ӀэфӀагъ-дыджагъ кърыращӀэу, ерыскъыр ирырагъэхыу, абы нэмыщӀкӀэ цӀыхур щыпсалъэкӀэ, къигъэсэбэпу жьэ кӀуэцӀым жьэдэт пкъыгъуэ.
руязык
ӀэфӀагъыр къызэращӀэр бзэгущ. Хьэр бзэгукӀэ псы йофэ.
Bu maddedeki ifadeler (7)
бзэгу зехьэн
рубыть доносчиком, ябедой.
бзэгу хьын
рудоносить, ябедничать.
бзэгу хуэхьыжын (хуэхьын)
рудонести кому-л. о чём-л.
Сохъустэ къэзыкӀухьхэм уэрэдыр зэхахащ икӀи кӀуэжри молэм бзэгу хуахьыжащ.— ХьэхъупащӀэ Хьэжбэчыр
{и} бзэгу ӀэфӀ темылъыжыху
русожалеть о сказанном.
бзэгум ӀэфӀ къыщӀэмынэжыху (лъэӀуэн). {и} бзэгум едзэкъэжын
3 ifade daha
бзэгум ӀэфӀ къыщӀэмынэжыху (лъэӀуэн)
рупока язык не отнялся (просить, умолчать кого-л.).
бзэгур къидзын
рупоказать язык кому-л.
бзэгур къилэлу къэкӀухьын
русплетничать (букв. ходить с высунутым языком).
Kitapta geçtiği hali
бзэгу анат. язык / Псэущхьэхэм ӀэфӀагъ-дыджагъ кърыращӀэу, ерыскъыр ирырагъэхыу, абы нэмыщӀкӀэ цӀыхур щыпсалъэкӀэ, къигъэсэбэпу жьэ кӀуэцӀым жьэдэт пкъыгъуэ. ӀэфӀагъыр къызэращӀэр бзэгущ. Хьэр бзэгукӀэ псы йофэ. Бзэгу зехьэн быть доносчиком, ябедой. Бзэгу хьын доносить, ябедничать. Бзэгу хуэхьыжын (хуэхьын) донести кому-л. о чём-л. * Сохъустэ къэзыкӀухьхэм уэрэдыр зэхахащ икӀи кӀуэжри молэм бзэгу хуахьыжащ. Хь. Хь. {И} бзэгу ӀэфӀ темылъыжыху=бзэгум ӀэфӀ къыщӀэмынэжыху (лъэӀуэн). {И} бзэгум едзэкъэжын сожалеть о сказанном. Бзэгум ӀэфӀ къыщӀэмынэжыху (лъэӀуэн) пока язык не отнялся (просить, умолчать кого-л.). Бзэгур къидзын показать язык кому-л. Бзэгур къилэлу къэкӀухьын сплетничать (букв. ходить с высунутым языком).
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. ЦӀыхум, псэущхьэхэм я жьэ кӀуэцӀым щыӀэ пкъыгъуэ.
Уи бзэгур къыпызмыгъэлъэтмэ, си тхьэр нахуэу согъэпцӀ, – жиӀэу къилъащ Гъуумар.— Хъуэпсэгъуэ нур, 289
+2 örnek
ГъукӀэми сыт ищӀэнт, фӀэдзапӀэм фӀэлъ Ӏэхъулъэхъур къыфӀихри Къэрэжь егиящ: – Мы Ӏэхъулъэхъур уи бзэгум илъхьэн хуейт уэ, – жиӀэри.— Лъапсэ, 104
Тхьэр бзэгуиблкӀэ ирехъущӀэ – ФӀыщӀэ жыгыр тхухасэнщ. «— Индийскэ поэмэ, 358
2. Еплъ: бзэ
Темыркъан мыгъуэр нэхъыбэу зытекӀуэдар Мысост и бзэгущ, – жиӀэри пэгуным псы иригъэжыхьащ [Хьэбибэ].— Нал къута, 290
3. Бийм и щэхухэр кърагъэӀуэтэну къаубыда гъэр (щатхкӀэ, кавычкэм дагъэувэ).
А махуэм «бзэгу» къаубыдыну я хьисэпу нэмыцэр атакэ къэкӀуати, зыхуей дыдэр япэщӀэхуащ – Къазыхъуэр зэрыуӀэгъэ хьэлъэу яхьащ.— Щынэхужьыкъуэ, 71
Deyimler (5)
бзэгу зехьэн
Щэху гуэрхэр пӀуэтэжу ущытын.
Зы рабочэм сратынут, Ауэ штрафу сытрахри Ди банк сейфым сынэмысу, ПашкӀэ ину дыкъыдахри Бзэгу зехьэным сратакъэ…— Сомрэ долларрэ. «Партыр ди пашэу», 132
бзэгу хьын (хьыжын)
Зыгуэрым и щэху нэгъуэщӀ гуэрым лъэгъэӀэсын (лъэгъэӀэсыжын).
«Сыхуейщ» жызыӀэм яритырт танэри, бургомистрым бзэгу хуихьыжырт: «Мыбы хуэдэ унагъуэм нэмыцэм я дзэм щхьэкӀэ зэхуэтхьэса Ӏэщым къыхадыгъукӀри танэ яшхащ», – жиӀэу.— Къалэн, 434
бзэгум текӀуэдэн
ЖимыӀэпхъэ зэрыжиӀам и зэран къекӀын.
Уи адэр къущхьэм япщылӀурэ емынэунэ хъури сэхыжащ – и бзэгум текӀуэдащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 197
бзэгум ӀэфӀ къытемынэжыху
Куэд дыдэрэ псэлъэн (зыгуэркӀэ улъаӀуэу, зыгуэрым ущытхъуу).
Ныпыр къытлъысащ, ди гъунэгъум датекӀуащ жаӀэнти, хьэгъуэлӀыгъуэшхуэ ящӀынт… я бзэгум ӀэфӀ къытемынэжыхукӀэ зыр зым щытхъуу хъуэхъу бэлыхьхэр жаӀэу.— Лъапсэ, 78
бзэгу хуэхьын
Ар къыбжиӀэу бзэгу къыпхуэзыхьым еупщӀ, абы нэхъыбэ ищӀэ хъунщ дэ нэхърэ, – жиӀащ Думэсарэ, мышынэу.— Хъуэпсэгъуэ нур, 288
Еплъ: бзэгу хьын (хьыжын)
Kitapta geçtiği hali
БЗЭГУ (15). 1. (8). ЦӀыхум, псэущхьэхэм я жьэ кӀуэцӀым щыӀэ пкъыгъуэ. Уи бзэгур къыпызмыгъэлъэтмэ, си тхьэр нахуэу согъэпцӀ, – жиӀэу къилъащ Гъуумар. Хъуэпсэгъуэ нур, 289. ГъукӀэми сыт ищӀэнт, фӀэдзапӀэм фӀэлъ Ӏэхъулъэхъур къыфӀихри Къэрэжь егиящ: – Мы Ӏэхъулъэхъур уи бзэгум илъхьэн хуейт уэ, – жиӀэри. Лъапсэ, 104. Тхьэр бзэгуиблкӀэ ирехъущӀэ – ФӀыщӀэ жыгыр тхухасэнщ. «Индийскэ поэмэ», 358. 2. (1). Еплъ бзэ I. Темыркъан мыгъуэр нэхъыбэу зытекӀуэдар Мысост и бзэгущ, – жиӀэри пэгуным псы иригъэжыхьащ [Хьэбибэ]. Нал къута, 290. 3. (1). Бийм и щэхухэр кърагъэӀуэтэну къаубыда гъэр (щатхкӀэ, кавычкэм дагъэувэ). А махуэм «бзэгу» къаубыдыну я хьисэпу нэмыцэр атакэ къэкӀуати, зыхуей дыдэр япэщӀэхуащ – Къазыхъуэр зэрыуӀэгъэ хьэлъэу яхьащ. Щынэхужьыкъуэ, 71. ◊ Бзэгу зехьэн (1). Щэху гуэрхэр пӀуэтэжу ущытын. Зы рабочэм сратынут, Ауэ штрафу сытрахри Ди банк сейфым сынэмысу, ПашкӀэ ину дыкъыдахри Бзэгу зехьэным сратакъэ… Сомрэ долларрэ. «Партыр ди пашэу», 132. Бзэгу хьын (хьыжын) (2). Зыгуэрым и щэху нэгъуэщӀ гуэрым лъэгъэӀэсын (лъэгъэӀэсыжын). «Сыхуейщ» жызыӀэм яритырт танэри, бургомистрым бзэгу хуихьыжырт: «Мыбы хуэдэ унагъуэм нэмыцэм я дзэм щхьэкӀэ зэхуэтхьэса Ӏэщым къыхадыгъукӀри танэ яшхащ», – жиӀэу. Къалэн, 434. Бзэгум текӀуэдэн (1). ЖимыӀэпхъэ зэрыжиӀам и зэран къекӀын. Уи адэр къущхьэм япщылӀурэ емынэунэ хъури сэхыжащ – и бзэгум текӀуэдащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 197. Бзэгум ӀэфӀ къытемынэжыху (1). Куэд дыдэрэ псэлъэн (зыгуэркӀэ улъаӀуэу, зыгуэрым ущытхъуу). Ныпыр къытлъысащ, ди гъунэгъум датекӀуащ жаӀэнти, хьэгъуэлӀыгъуэшхуэ ящӀынт… я бзэгум ӀэфӀ къытемынэжыхукӀэ зыр зым щытхъуу хъуэхъу бэлыхьхэр жаӀэу. Лъапсэ, 78. Бзэгу хуэхьын (1). Еплъ бзэгу хьын (хьыжын). Ар къыбжиӀэу бзэгу къыпхуэзыхьым еупщӀ, абы нэхъыбэ ищӀэ хъунщ дэ нэхърэ, – жиӀащ Думэсарэ, мышынэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 288.