уэрэд къишын

къишын I (къреш) перех. гл. 1. вытянуть что-л. изнутри чего-л. / Зыгуэр къигъэжын, къыдэхьеяуэ къихын (пэгункӀэ псыкъуийм псы). Псыкъуийм псы къишын. 2. вытянуть, всасыванием удалить что-л. / Къыдребгъэхьейуэрэ къигъэкӀын. Тхьэмбыл узым уэтэпс кърашащ. 3. привезти, привести кого-что-л. откуда-л. / ЗыщӀыпӀэ къишауэ (машинэ, гу с. ху. е лъэсу). Мэзым пхъэ къишын. 4. провести что-л. (напр. газ) / ЗыщӀыпӀэ къикӀыу къэшэн (ток, газ с. ху.). Газ къалэм къишын. 5. вывести кого-л. из чего-л. / ЗыщӀыпӀэ зыгуэр къигъэкӀын (дэӀэпыкъуауэ е убыдауэ). Жэмыр Ӏуэм къишын. Гъыбзэ къишын см. гъыбзэ. {И} пӀэм къишын см. пӀэ. Уэрэд къишын см. уэрэд. II (къреш) перех. гл. вывести (птенцов) / Шыр цӀыкӀу дунейм къытегъэхьэн, джэдыкӀэм къигъэкӀын. Джэджьейхэр кърашащ. * Илъэс къэсыхукӀэ сэ шыру къисшыр мы блэм сфӀишхырт. КӀ. Т., Акъ. З.

уэрэд песня / Макъамэ щӀэту жаӀэ усэ, зэгъэкӀуауэ зэхэлъхьа псалъэрэ ежьурэ. * ГъащӀэм ебламэ, лӀыхъужьхэм я цӀэр уэрэдым хэнакӀэт. П. Б. Уэрэд едзын = уэрэд къыхэдзэн. Уэрэд зэпэдзыжын (зэпэдзын) петь поочередно. Уэрэд къишын петь, распевать. Уэрэд къыхэдзэн запеть, затянуть. Уэрэд хуэусын дать огласку чему-л. (напр. чьей-л. оплошности). Уэрэдрэ Ӏуданэу дэхьэн (ехьэжьэжын) разнести, разгласить, растрезвонить что-л. * {Къетыкъуэ:} - Абы {Ибрэхьим} и бзэгур здынэмыс щыӀэкъым. Уэрэдрэ Ӏуданэу хэкум дрихьэнщ. Ӏуащхь. Уэрэдым зегъэӀэтын запеть громче. Уэрэдыр зэпышын петь протяжно. * ЦӀыхубз макъ дахэм уэрэдыр зэпеш. Ӏуащхь. уэрэд жыӀэн петь / Уэрэд гъэзэщӀэн, гъэӀун. Дахэу уэрэд жыӀэн. уэрэд зэпэдзыж песня, которую поют поочередно / Зым адрейм иридзу жаӀэ уэрэд. уэрэд усын сочинить, сложить песню / Уэрэд зэхэлъхьэн, тхын.

КЪИШЫН I (къреш) лъэӀ. (20). 1. (2). ЗыгуэркӀэ псы къигъэхъуэн, къихын. Дэ тӀур [шымрэ Фэуазымрэ] дызэрыгъуэтыжа нэужь, [шым] и гугъа хъунт дяпэкӀи дызэгъусэну, ди унэ сшэжрэ зы зэман мэкъу хьэжыгъэрэ хуэнщӀейрэ зэхэтпщэу Ӏус хуэтщӀу, щӀыӀэ хъумэ, шэщым уэншэку хущӀэтлъхьэу, псынэм къитшрэ псы едгъафэу зэрыщытам хуэдэу а махуэр къыхуихуэну. Анка, 384. [Алим:] Псыр къыздитш ди хабзэр Кушмэзыкъуей къуажэм дэту къежэх псыӀэрышэрат. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 519. 2. (15). ЗыщӀыпӀэ зыгуэр къэшэн. [Аслъэныр къуажэдэсхэм яжреӀэ:] Пхъэ гъэсыныр мэзым къитшырт, Ди псы уэрыр пхъэ тхуэхъуащ, Ди жэмыжьхэр ӀэкӀэ къэтшырт, ТоккӀэ жэмыр къэтши хъуащ. Къуажэ лавкэм. «Партыр ди пашэу», 33. Кхъужьей къудамэ, тхьэмпэ пыту, Ди хэкум къиши къысхуэгъэс. Кхъужьей къудамэ. «Вагъуэ махуэ», 312. Молэр Тыркум кърашахэм ящыщ зыт, адыгэбзэр тэмэм дыдэу имыщӀэу. Лъапсэ, 60. ◊ Уэрэд къишын (1). Еплъ уэрэд. ☐ Блэр дахэкӀэ гъуэмбым къраш (2). Еплъ блэ.

УЭРЭД (168). Макъамэ щӀэту жаӀэ усэ, зэгъэкӀуауэ зэхэлъхьа псалъэрэ ежьурэ. Зэм псым кърашыр я уэрэдыр, Зэм щымыӀэххэ зы псы шэд. КӀарц жыг. «Вагъуэ махуэ», 367. Хузэхалъхьауэ уэрэд дахэ И щӀыхьыр инщи иропагэ. Шу пхъашэ. «Щхьэлыкъуэ», 373. Уэрэду дэ жытӀэм ФедэӀумэ ди гуапэщ, ГуфӀэгъуэу дэ диӀэм И хъерыр нэхъапэщ. Колхоз уэрэд. «Бгы лъапэхэм деж», 105. ◊ Уэрэд гуэшын (1). Уэрэдыр зэпэдзыжу Ӏыхьэ- Ӏыхьэу жыӀэн. ХьэгъуэлӀыгъуэ дахэу Уэрэдыр щагуэшкӀэ, Шэсу къэмыувым И тхьэрыӀуэ псалъэр Пэжу къамылъытэт. Уэрэдгъэшэс. «Дамыгъэ», 212. Уэрэд гъэшын (1). Уэрэд жыӀэн. Е насыпыр уэ уи пщӀыхьу Сыт уэрэдхэр уэ бгъэшын? «Бдзэжьеящэм ипхъу», 150. Уэрэд къигъэкӀын (2). Пшынэ, бжьамий с.ху. музыкальнэ хьэпшыпхэмкӀэ уэрэд макъамэ гъэӀун. ЖиӀэнур кӀийуэ жиӀа нэужь [Исхьэкъ], бжьамий уэрэд къригъэкӀыурэ зыкъомрэ макӀуэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 626. Исхьэкъ къепсэлъэнӀауэ гу щылъимытэм, и бгырыпхым дэӀуа бжьамийр къыдихри уэрэд къригъэкӀыу хуежьащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 636. Уэрэд къишын (3). Уэрэд жыӀэн, гъэзэщӀэн. Мэдыхьэшхыр псыӀэрышэр, Уэрэд дахэри къреш. ПсыӀэрышэ. «Батырыбжьэ», 7. И уэрэдыр зэм къришу Ити джабэм хьэр и гъусэу… «Тисей», 490. Зэм псым кърашыр я уэрэдыр, Зэм щымыӀэххэ зы псы шэд. КӀарц жыг. «Вагъуэ махуэ», 367. Уэрэд къыхэдзэн (4). Уэрэд гъэзэщӀэным щӀэдзэн. Думэсарэ унэм щӀэсу уэрэд гууз гуэр къыхидзащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 277. И уэрэдыр къыхидзамэ, Гум щӀыхьауэ зыхэсщӀэнщ. УбзэмыӀумэ, бгъуэтыжынкъым… «Батырыбжьэ», 53. Къызыхихари сытри умыщӀэу зыгуэрым къыхидзащ уэрэд: Мэзкуу къалэр псоми динэ-ди псэу, Къэрал гъунэм щысми далъоӀэс. Лъапсэ, 92. Уэрэд хуэгъэшын (1). Зыгуэрым и щӀыхькӀэ уэрэд жыӀэн, усын. Зи щӀыхь зыхъумэу текӀуэдахэм Уэрэд дигу къихьэм худогъэш. Историк гуэрым деж. «Дамыгъэ», 207. УэрэдкӀэ пежьэн (1). Уэрэд гъэзащӀэурэ зыгуэр къегъэблэгъэн, пщӀэ зэрыхуэпщӀэр къэгъэлъагъуэн. Фэ фатекӀуауэ къэвгъазэм, УэрэдкӀэ дыныфпежьэнкъэ… ЩӀым и макъ. «Шум и гъуэгу», 39. Уэрэдым дэгызын (1). Уэрэд зэдаӀуэм зэпымыужу дэгуӀэн, щэӀун. Уи анэжь тхьэмыщкӀэри, Уареда, Уэрэдым ныдогызри, Уареда, Тенджызышхуэм хуэдэуэ, Уареда, Насыпышхуэ угъуэти, Уареда. Гущэкъу уэрэд. «Щхьэлыкъуэ», 389. Уэрэдым зиукъуэдиин (1). Уэрэдыр ешэжьэн. Ныбжьэгъуу щауэр къэзышэжам я уэрэдым зеукъуэдий… Лъапсэ, 118. Уэрэдым щӀэпӀыкӀын (1). Уэрэд (е уэрэд хэха) гуэр жеӀэурэ къэгъэхъун. Бзур зы уэрэдым щӀапӀыкӀащи, НэгъуэщӀ зэхилъхьэу жимыӀэн. Мывалъэ щӀыпӀэу дапщэ щыӀэ. «Вагъуэ махуэ», 354. Уэрэдыр жьэдэхун (1). Уэрэд жыӀэныр щыгъэтын, зэпыгъэун. А махуэм цӀыхубзым Уэрэдыр жьэдэхущ. ЦӀыху мурадым и бзу хужь. «Вагъуэ махуэ», 348. Уэрэдыр пычын (1). Уэрэд жыӀэныр зэпыгъэун. Жыг паупщӀу бзум зэхахрэ – Я