къэхъеин
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
хъыен/хъеин (мэхъые/мэхъей); къэхъыен/къэхъеин (къэхъые/ къохъей); пӀэтӀрэон/пӀэтӀэуэн (мэпӀэтӀрао/мэпӀэтӀауэ); къэпӀэтӀрэон/къэпӀэтӀэуэн (къэпӀэтӀрао/къопӀэтӀауэ); псынкӀэн/псынщӀэн (мэпсынкӀэ/ мэпсынщӀэ), пӀэщӀэн (мэпӀащӀэ); епӀэщӀэкӀын (йопӀэщӀэкӀ); къэпсынкӀэн/къэпсынщӀэн (къэпсынкӀэ/къопсынщӀэ); къэпӀэщӀэн (къопӀащӀэ); къепӀэщӀэкӀын (къопӀэщӀэкӀ); CANLANMAK
ЕЖЬЭН (ежьэ/йожьэ); КЪЕЖЬЭН (къежьэ/къожьэ); хъыен/хъеин (мэхъые/мэхъей); къэхъыен/къэхъеин (къэхъые/къохъей); къызэчӀэхъыен/къызэщӀэхъеин (къызэчӀэхъые/къызэщӀохъей); HAREKET ETMEK (hareketlenmek, başlamak, yola koyulmak, kalkışmak)
къэхъеин/къэхъыен → ЕЖЬЭН; HAREKET ETMEK (beriye hareketlenmek)
къэхъеин/къэхъыен → хъыен; CANLANMAK 1
къэхъыен/къэхъеин → ЕЖЬЭН; HAREKET ETMEK (beriye hareketlenmek)
къэхъыен/къэхъеин → хъыен; CANLANMAK 1
Bu sonuç kitaptaki 6 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(къохъей)
1. Къэтэджын, зыкъэӀэтын (сабэ).
руподняться (напр. о пыли)
Адэ жыжьэу сабэр къэхъеящ.— Ӏуащхьэмахуэ
2. Къежьэн, зыкъэӀэтын, къызэщӀэтэджэн.
руприйти в движение, оживиться (о ком-л.)
Жьыуэ къэхъея бжьэ закъуэтӀакъуэхэр вуууэ жыгыщхьэмкӀэ щхьэпрыкӀыурэ гъэгъэн щӀэзыдза кӀарцхэм кӀуэрт.— Къашыргъэ ХьэпащӀэ
3. КъэтӀэсхъэн, сысын.
рурасшататься (о зубе)
ЛӀыжьым и зы дзи къэхъеякъым.
4. КъэпӀэщӀэн, нэхъ псынщӀэу къэкӀуэн.
рупоторопиться, пойти живее, скорее (сюда)
{Марие:} - Барысбий, къэхъей мыдэ.., къакӀуэ зо мыдэ!— Къэбэрдей
Bu maddedeki ifadeler (3)
Kitapta geçtiği hali
къэхъеин (къохъей) неперех. гл. 1. подняться (напр. о пыли) / Къэтэджын, зыкъэӀэтын (сабэ). * Адэ жыжьэу сабэр къэхъеящ. Ӏуащхь. 2. прийти в движение, оживиться (о ком-л.) / Къежьэн, зыкъэӀэтын, къызэщӀэтэджэн. * Жьыуэ къэхъея бжьэ закъуэтӀакъуэхэр вуууэ жыгыщхьэмкӀэ щхьэпрыкӀыурэ гъэгъэн щӀэзыдза кӀарцхэм кӀуэрт. Къ. Хь. 3. расшататься (о зубе) / КъэтӀэсхъэн, сысын. ЛӀыжьым и зы дзи къэхъеякъым. 4. поторопиться, пойти живее, скорее (сюда) / КъэпӀэщӀэн, нэхъ псынщӀэу къэкӀуэн. * {Марие:} - Барысбий, къэхъей мыдэ.., къакӀуэ зо мыдэ! Къэб. Зауэ къэхъеин см. зауэ. Псалъэмакъ къэхъеин см. псалъэмакъ. Уз къэхъеин см. уз.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(къохъей)
1. Къэтэджын, зыкъэӀэтын (п.п. сабэ).
КъэзыӀэтым ныдэкӀуатэу, ЩӀыгум сабэр къыщохъей, Ар колхозым ди шыбз гуартэр Псыхъуэ гъуэгукӀэ ныдокӀуей— Колхоз шыхъуэ уэрэд. «Партыр ди пашэу», 69
+1 örnek
Адэ жыжьэу сабэр къэхъеящ, плъэмэ, машинэ цӀыкӀу къожэ «форд» жыхуаӀэм хуэдэу— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 559
2. Къежьэн, зыкъэӀэтын, къызэщӀэтэджэн.
Сантьяго-де-Кубэ Къандзэгуу къохъей, Сантяго-де-Кубэ Щакъутэ дунейр— ЦӀыху мурадым и бзу хужь. «Вагъуэ махуэ», 348
+1 örnek
Гузэвэгъуэшхуэр унэм къыщыхъеяти, нэху щыху зым и нэбдзыпи зэтрилъхьакъым— Хъуэпсэгъуэ нур, 112
3. КъыкъуэкӀын.
[ОборонэмкӀэ комитетыр зэныкъуэкъурт:] Нацдивизэр зэхашэну щызэгурыӀуэм, аргуэру зы вопрос къэхъеящ: - Сыт хуэдэ дивизэ зэхуэтшэсынур – шуудзэ хьэмэ лъэсыдзэ? – жаӀэу— Щынэхужьыкъуэ, 40
4. КъэпӀэщӀэн, нэхъ псынщӀэу къэкӀуэн.
[Дыгъурыгъухэм хъыджэбзхэм жраӀэ:] ИӀэ, фыкъэхъей, япэ къэсыр, япэ тхъэнщ— Лъапсэ, 34
+1 örnek
[Бекъан жеӀэ:] Апчарэ, къэхъейт зэ— Нал къута, 229
Deyimler (2)
зауэ къэхъеин
Еплъ: зауэ
псалъэмакъ къэхъеин
Еплъ: псалъэмакъ
Kitapta geçtiği hali
КЪЭХЪЕИН (къохъей) лъэмыӀ. (19). 1. (3). Къэтэджын, зыкъэӀэтын (п.п. сабэ). КъэзыӀэтым ныдэкӀуатэу, ЩӀыгум сабэр къыщохъей, Ар колхозым ди шыбз гуартэр Псыхъуэ гъуэгукӀэ ныдокӀуей. Колхоз шыхъуэ уэрэд. «Партыр ди пашэу», 69. Адэ жыжьэу сабэр къэхъеящ, плъэмэ, машинэ цӀыкӀу къожэ «форд» жыхуаӀэм хуэдэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 559. 2. (6). Къежьэн, зыкъэӀэтын, къызэщӀэтэджэн. Сантьяго-де-Кубэ Къандзэгуу къохъей, Сантяго-де-Кубэ Щакъутэ дунейр. ЦӀыху мурадым и бзу хужь. «Вагъуэ махуэ», 348. Гузэвэгъуэшхуэр унэм къыщыхъеяти, нэху щыху зым и нэбдзыпи зэтрилъхьакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 112. 3. (1). КъыкъуэкӀын. [ОборонэмкӀэ комитетыр зэныкъуэкъурт:] Нацдивизэр зэхашэну щызэгурыӀуэм, аргуэру зы вопрос къэхъеящ: - Сыт хуэдэ дивизэ зэхуэтшэсынур – шуудзэ хьэмэ лъэсыдзэ? – жаӀэу. Щынэхужьыкъуэ, 40. 4. (3). КъэпӀэщӀэн, нэхъ псынщӀэу къэкӀуэн. [Дыгъурыгъухэм хъыджэбзхэм жраӀэ:] ИӀэ, фыкъэхъей, япэ къэсыр, япэ тхъэнщ. Лъапсэ, 34. [Бекъан жеӀэ:] Апчарэ, къэхъейт зэ! Нал къута, 229. ◊ Зауэ къэхъеин (6). Еплъ зауэ. Псалъэмакъ къэхъеин (8). Еплъ псалъэмакъ.