дэкӀын

дэкӀоен/дэкӀуеин: (дэкӀуае/докӀуей); ДЭКӀЫН (дэкӀы/докӀ); ÇIKMAK, TIRMANMAK, YÜKSELMEK

ДЭКӀЫН → дэкӀоен; ÇIKMAK, (tırmanmak, yükselmek)

Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

дэкӀын (докӀ) неперех. гл. 1. выйти, выехать откуда-л.; пройти, проехать между чем-л. / Зэхуаку гуэркӀэ гъуэгуанэ кӀун; къалэ, къуэ, ауз, къуажэ, пщӀантӀэ хуэдэхэр къызэнэкӀыу кӀуэн. ПщӀантӀэм дэкӀын. Къалэм дэкӀын. Къурш захуакум дэкӀын. * Аббас-Мирза тыгъэ къыхуищӀа хьэрып хакӀуэшхуэм тесу Ермоловыр къалэм докӀ. Ш. А. 2. выйти, отправиться (для выполнения какой-л. работы, на службу) / Лэжьыгъэ, къулыкъу гуэр гъэзэщӀэн мурадкӀэ зыщӀыпӀэ кӀуэн. ВакӀуэ дэкӀын. Армэм дэкӀын. 3. подняться, взойти (напр. на гору, на холм и т. п.) / Бгым, лъагапӀэ гуэрым дэкӀуеин. * 1967 гъэм Ӏуащхьэмахуэ цӀыху минитӀым нэс дэкӀащ. Ӏуащхь. ЦӀыху здэщымыӀэм кхъуэр Ӏуащхьэм докӀ. (погов.) 4. пройти (о времени) / КӀуэн (зэман). Мазэ дэкӀащ. Тэлай дэкӀащ. ПӀалъэ дэкӀын хуейщ. Армэм дэкӀын см. армэ. Зыкъом дэкӀын см. зыкъом. Куэд дэкӀын см. куэд. И фэм дэкӀын см. фэ. Ӏуэху дэкӀын см. Ӏуэху.

ДЭКӀЫН (докӀ) лъэмыӀ. (270). 1. (86). Зэхуаку гуэркӀэ гъуэгуанэ кӀун; къалэ, къуэ, ауз, къуажэ, пщӀантӀэ хуэдэхэр къызэбнэкӀыу. Шум и ужьым иту пщӀантӀэм дэта къомри дэкӀащ, уэршэру, зэныкъуэкъуу, Долэт елъэбышэу, Данизэти и Щхьэгъуэплъым и гугъу ищӀу. Хъуэпсэгъуэ нур, 315. Къалэм дэсари дэкӀри ежьэжат дзэм фӀэкӀа къыдэмынэу, я хьэпи-шыпи дашри нэгъуэщӀ щӀыналъэ итӀысхьат, къэралитӀ зэзауэм я кум дыдэмыкӀуадэ щӀыкӀэ, жаӀэри. Лыгъэ, 410. Уэрам зэв цӀыкӀумкӀэ дэкӀыу здэкӀуэм, Исхьэкъ гъуоуэ джэныр иухри къигъэзэжауэ яӀущӀащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 635. 2. (8). Лъагъуэ, гъуэгу с.ху. зыщӀыпӀэ дэкӀыу, плъагъуу щытын. Уплъэмэ – аузым дэкӀ гъуэгур уолъагъу, псыми адэкӀэ-мыдэкӀэ зедзри еуэкӀыпӀэ къэс лъэмыж зырыз телъщ. Нал къута, 299. Бгым дэкӀ гъуэгур нэшэкъашэщ, ЩхьэщыхупӀэхэр гъунэгъущ. Бгым дэкӀ гъуэгу. «Батырыбжьэ», 38. Джабэм дэкӀ лъагъуэр удз Ӏувым хэплъагъукӀ къудей щхьэкӀэ, утекӀыну Ӏэмал иӀэкъым. Лъапсэ, 69. 3. (24). Лэжьыгъэ, къулыкъу гуэр гъэзэщӀэн мурадкӀэ зыщӀыпӀэ кӀуэн. [Дэфэрэдж] Фызабэу къанэри вакӀуэ дэкӀмэ, ядыдэкӀрэ вэуэ, мэкъуауэ кӀуэмэ, ядэкӀуэрэ мэкъу ядеуэу, абы ищӀыӀужкӀэ фыз Ӏэзэу щытащ, къытекӀуэ хэкум имысу. Лъапсэ, 28. Хьэжыр апхуэдизкӀэ ерыщти, гъатхэм вакӀуэ дэкӀынухэр дзейуэ щызэгухьэкӀэ, Инус къыгухьэн имыгъуэту и витӀымкӀэ езыр-езыру вэжырт. Хъуэпсэгъуэ нур, 63. Грузовик Ӏэджэ зэужьхэу Бригадэр губгъуэм дэкӀащ. Си къуажэ. «Бгы лъапэхэм деж», 42. 4. (28). Бгы, лъагапӀэ гуэрым дэкӀуеин. [Якъуб] Нэмыцэр Ӏуащхьэмахуэ дэкӀри Гитлер и сурэт иту нып трагъэуващ, жаӀэу щызэхихым, къэгувжьеящ: нтӀэ, Советскэ властыр абдеж щиухыжауэ къыщӀэкӀынщ, жиӀэри. Нал къута, 304. Къуршыщхьэ лъагэр къызэджати, Бгы джабэ задэм сэ сыдокӀ. Къуршыщхьэ лъагэр. «Дамыгъэ», 227. Жыжьэ сыплъэну сигу къихьа – Щыгум сыдокӀри зызоплъыхь. Жыжьэ сыплъэну сигу къихьа… «Батырыбжьэ», 25. 5. (124). Зэман гуэр кӀуэн, блэкӀын. Махуэ дэкӀа, махуитӀ дэкӀа – Ӏурарэ пщэдджыжьым жьыуэ цӀыхухъу макъ зэхех къаджэу. Къалэн, 433. Мазэ дэкӀами арат, Дисэ аргуэру гуцӀыкӀукӀэ я пщӀантӀэм щыдашэжам, нысэри и къуэрылъху хъыджэбз цӀыкӀуитӀри и гъусэу. ГущӀэгъу, 425. Илъэсищи фӀэкӀ дэмыкӀыу, Жэщым мазэр къыщӀэмыкӀыу Шууэ щӀалэр зекӀуэ йожьэ – Иныжьыщхьэм хахуэр йощэ. «Елбэздыкъуэ», 8. ◊ Фэм дэкӀын (13). Еплъ фэ II.