щӀалэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
кӀалэ/щӀалэ, БЫН, САБЫЙ/САБИЙ, (Абз. СЭБЫЙ/САБЫЙ); ÇOCUK
кӀалэ/щӀалэ; DELİKANLI
кӀалэ/щӀалэ, шъао; ERKEK ÇOCUK, OĞLAN
щӀалэ, кӀалэ, шъао; ERKEK ÇOCUK, ÇOCUK, OĞLAN, GENÇ, DELİKANLI
шъао, кӀалэ/щӀалэ; ERKEK ÇOCUK, OĞLAN
кӀалэ/щӀалэ, ныбжьыкӀ/ныбжьыщӀэ, (Абз. ШӀЭ); GENÇ
кӀалэ/щӀалэ, шъао, къо/къуэ; OĞUL 1
щӀалэ/кӀалэ, шъао, къо/къуэ; OĞUL 1
къо/къуэ, кӀалэ/щӀалэ, шъао; OĞUL 1
шъао, къо/къуэ, кӀалэ/щӀалэ; OĞUL 1
къуэ/къо, кӀалэ/щӀалэ, шъао; OĞUL 1, EVLAT (erkek ~)
Bu sonuç kitaptaki 11 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. НыбжьыщӀэ, цӀыхухъу хэмыкӀуэта.
руюноша, парень
ЩӀалэр унэ псоми я малъхъэщи, хъыджэбзыр унэ псомикӀ я нысэщ. (погов.)
2. Сабий ныбжьым ит хъулъхугъэ.
руребенок мужского пола, мальчик
Фызым щӀалэ къилъхуащ.
3. Еплъ: къуэ
1. Зи щӀалэгъуэ (цӀыху).
румолодой
ЩӀалэр ягъэӀущ щхьэкӀэ, жьыр яущийркъым.— Псалъэжьхэр
2. Зи ӀэщӀагъэ, лэжьыгъэ с. ху. зэрыпэрытрэ, зэрырилажьэрэ куэд мыщӀа.
руначинающий
УсакӀуэ щӀалэ. ЕгъэджакӀуэ щӀалэхэм я семинар.
Bu maddedeki ifadeler (3)
щӀалэ къуапцӀэ
Зи нэкӀум, щӀыфэм фӀыцӀафэ щӀэлъадэу щыт щӀалэ.
русмуглый парень, юноша
щӀалэ цӀыкӀу
НыбжьыщӀэ, щӀалэтанэм нэмыса сабий хъулъхугъэ.
румальчик
ЩӀалэ цӀыкӀу дырийпсырий.
щӀалэ цӀыкӀугъэ
Зи ныбжьыр балигъыпӀэм имыува, балигъ мыхъуа цӀыхухъу.
руЩӀалэ цӀынэ несовершеннолетний (юноша)
Еплъ: щӀалагъ(э)2. щӀалэ цӀынэ
Kitapta geçtiği hali
щӀалэ I 1. юноша, парень / НыбжьыщӀэ, цӀыхухъу хэмыкӀуэта. ЩӀалэр унэ псоми я малъхъэщи, хъыджэбзыр унэ псомикӀ я нысэщ. (погов.) 2. ребенок мужского пола, мальчик / Сабий ныбжьым ит хъулъхугъэ. Фызым щӀалэ къилъхуащ. 3. см. къуэ I. щӀалэ къуапцӀэ смуглый парень, юноша / Зи нэкӀум, щӀыфэм фӀыцӀафэ щӀэлъадэу щыт щӀалэ. щӀалэ цӀыкӀу мальчик / НыбжьыщӀэ, щӀалэтанэм нэмыса сабий хъулъхугъэ. ЩӀалэ цӀыкӀу дырийпсырий. щӀалэ цӀыкӀугъэ см. щӀалагъ(э)2. ЩӀалэ цӀынэ несовершеннолетний (юноша) / Зи ныбжьыр балигъыпӀэм имыува, балигъ мыхъуа цӀыхухъу. II 1. молодой / Зи щӀалэгъуэ (цӀыху). * ЩӀалэр ягъэӀущ щхьэкӀэ, жьыр яущийркъым. (погов.) 2. начинающий / Зи ӀэщӀагъэ, лэжьыгъэ с. ху. зэрыпэрытрэ, зэрырилажьэрэ куэд мыщӀа. УсакӀуэ щӀалэ. ЕгъэджакӀуэ щӀалэхэм я семинар.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. НыбжьыщӀэ, цӀыхухъу зи ныбжь хэмыкӀуэта.
Абы хуэдизу цӀыхур Ӏув щхьэкӀэ, щхьэж къылъысыпхъэр къылъыст, зи шыпхъу джэгум хэт щӀалэхэри я шыпхъухэм хуэсакъыжырт, япхъуатэу ямыхьащэрэт, жаӀэу— Лъапсэ, 117
+1 örnek
Ирехъу а щӀалэм кӀыхь и гъащӀэр, Хрехъуэ хьэлкӀи зэмыкӀуэкӀыу.— Си щӀалэм. «Мывэ хуабэ», 216
2. Адэ-анэм я бын щӀалэ цӀыкӀу, цӀыхухъу.
Чачи жиӀэн игъуэтырт: «Уи щӀалэм и гур щыпыӀэркъым, си псэ тӀэкӀу» жиӀэурэ Думэсарэ и гур нэхъри Ӏей къищӀащ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565
+2 örnek
Унэм къихьэ-нихьэми, уареда, Си щӀалэм Ӏулыдж къыхуащӀри, Уареда— Гущэкъу уэрэд. «Щхьэлыкъуэ», 388
[Дисэ:] Сыту Ӏейуэ упщӀэнтӀа, си щӀалэшхуэ.— Алъхъо, 55
3. Сабий ныбжьым ит хъулъхугъэ.
Къалъхуащи щӀалэ – лъэпкъ и къупщхьэщ, Хъыджэбз зыхуалъхур иресакъ, А щӀалэм, къэсмэ и къэшэгъуэ, КъывихьэлӀэнущ псалъэмакъ.— Хъуэхъу. «Вагъуэ махуэ», 25
+1 örnek
ЩӀалэ къалъхумэ, лъэпкъым къупщхьэ яхуэхъунщ, жаӀэу щогугъ.— Нал къута, 260
Atasözleri (1)
щӀалэ гъакӀуи кӀэлъыкӀуэж
Ӏуэху гуэр псынщӀэу, нэгъэсауэ зэфӀэкӀыну ухуеймэ, уэ езым гъэзэщӀэж. -398.
ЩӀалэ гъакӀуи кӀэлъыкӀуэж, жыхуаӀэм хуэдэти, Псыхуабэ ягъэкӀуа шури кӀуэцӀрыхуам хуэдэт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 237
+1 örnek
Инэларым жесӀати: «Гъусэ къащти, уи щхьэкӀэ кӀуэи, зыплъыхь, нэгъуэщӀ бгъакӀуэмэ, щӀалэ гъакӀуи кӀэлъыкӀуэж жыхуаӀэм хуэдэ ухъунщ», – жиӀэри къыстрикъузащ.— ХьэщӀэ лъапӀэ, 397
1. Зи щӀалэгъуэ, зи ныбжьыр куэд мыхъуа.
ЦӀыхухэр зэрызехьэу, бжэгъухэр ягъэдалъэу, фызхэри зэщӀэкъугъэу цӀыхухъухэр къагъэбырсейуэ, нэхъ щӀалэхэри мыкъуейщӀейуэ къэнэнт?— Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 525
+2 örnek
ЦӀыхубз щӀалэ дыдэу зи закъуэу къэнар Псыхуабэ теартым артисткэу щыувауэ Инал абы щыхуэзащ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 573
Къызэхуэсар лӀыжь защӀэт, щӀалэ зырыз яхэтми хэт Ӏэшэт, хэти лъашэт е щӀыбышэт— Хъуэпсэгъуэ нур, 290
2. Зи ӀэщӀагъэ, лэжьыгъэ с.ху. зэрыпэрытрэ, зэрырилажьэрэ куэд мыщӀа.
ӀэщӀагъэр щӀалэм къахуигъанэм, Зы къахэкӀынкъэ къеӀэзэкӀ.— ӀэщӀагъэ. «Батырыбжьэ», 17
+1 örnek
Солови яшэр дгъэхъыбарурэ пщэдджыжь гуэрым агроном щӀалэу дезыгъаджэр классым къыщӀахьащ, гъусэ иӀэу.— Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 520
Kitapta geçtiği hali
ЩӀАЛЭ I (600). 1. (528). НыбжьыщӀэ, цӀыхухъу зи ныбжь хэмыкӀуэта. Абы хуэдизу цӀыхур Ӏув щхьэкӀэ, щхьэж къылъысыпхъэр къылъыст, зи шыпхъу джэгум хэт щӀалэхэри я шыпхъухэм хуэсакъыжырт, япхъуатэу ямыхьащэрэт, жаӀэу. Лъапсэ, 117. Ирехъу а щӀалэм кӀыхь и гъащӀэр, Хрехъуэ хьэлкӀи зэмыкӀуэкӀыу. Си щӀалэм. «Мывэ хуабэ», 216. 2. (67). Адэ-анэм я бын щӀалэ цӀыкӀу, цӀыхухъу. Чачи жиӀэн игъуэтырт: «Уи щӀалэм и гур щыпыӀэркъым, си псэ тӀэкӀу» жиӀэурэ Думэсарэ и гур нэхъри Ӏей къищӀащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565. Унэм къихьэ-нихьэми, уареда, Си щӀалэм Ӏулыдж къыхуащӀри, Уареда. Гущэкъу уэрэд. «Щхьэлыкъуэ», 388. [Дисэ:] Сыту Ӏейуэ упщӀэнтӀа, си щӀалэшхуэ. Алъхъо, 55. 3. (5). Сабий ныбжьым ит хъулъхугъэ. Къалъхуащи щӀалэ – лъэпкъ и къупщхьэщ, Хъыджэбз зыхуалъхур иресакъ, А щӀалэм, къэсмэ и къэшэгъуэ, КъывихьэлӀэнущ псалъэмакъ. Хъуэхъу. «Вагъуэ махуэ», 25. ЩӀалэ къалъхумэ, лъэпкъым къупщхьэ яхуэхъунщ, жаӀэу щогугъ. Нал къута, 260. ☐ ЩӀалэ гъакӀуи кӀэлъыкӀуэж (2). Ӏуэху гуэр псынщӀэу, нэгъэсауэ зэфӀэкӀыну ухуеймэ, уэ езым гъэзэщӀэж. ЩӀалэ гъакӀуи кӀэлъыкӀуэж, жыхуаӀэм хуэдэти, Псыхуабэ ягъэкӀуа шури кӀуэцӀрыхуам хуэдэт. Хъуэпсэгъуэ нур, 237. Инэларым жесӀати: «Гъусэ къащти, уи щхьэкӀэ кӀуэи, зыплъыхь, нэгъуэщӀ бгъакӀуэмэ, щӀалэ гъакӀуи кӀэлъыкӀуэж жыхуаӀэм хуэдэ ухъунщ», – жиӀэри къыстрикъузащ. ХьэщӀэ лъапӀэ, 397-398.
ЩӀАЛЭ II (29). плъыф. 1. (27). Зи щӀалэгъуэ, зи ныбжьыр куэд мыхъуа. ЦӀыхухэр зэрызехьэу, бжэгъухэр ягъэдалъэу, фызхэри зэщӀэкъугъэу цӀыхухъухэр къагъэбырсейуэ, нэхъ щӀалэхэри мыкъуейщӀейуэ къэнэнт? Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 525. ЦӀыхубз щӀалэ дыдэу зи закъуэу къэнар Псыхуабэ теартым артисткэу щыувауэ Инал абы щыхуэзащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 573. Къызэхуэсар лӀыжь защӀэт, щӀалэ зырыз яхэтми хэт Ӏэшэт, хэти лъашэт е щӀыбышэт. Хъуэпсэгъуэ нур, 290. 2. (2). Зи ӀэщӀагъэ, лэжьыгъэ с.ху. зэрыпэрытрэ, зэрырилажьэрэ куэд мыщӀа. ӀэщӀагъэр щӀалэм къахуигъанэм, Зы къахэкӀынкъэ къеӀэзэкӀ. ӀэщӀагъэ. «Батырыбжьэ», 17. Солови яшэр дгъэхъыбарурэ пщэдджыжь гуэрым агроном щӀалэу дезыгъаджэр классым къыщӀахьащ, гъусэ иӀэу. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 520.