шхын
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ШХЫН, ШХЫНЫГЪУ(Э), гъомылапхъ(э)/ гъуэмылапхъэ; ПИША, ЕДА, ПИТАНИЕ, ПИТАТЕЛ; GIDA, YİYECEK, ERZAK
ШХЫН; YEMEK (bir şeyi~) (хьалыгъу ~ /щӀакхъуэ ~)(ышхыгъ/ишхащ: ~yedi; ЕШХ(ы): ~ yiyor); (зысшхыкӀэ/ щысшхкӀэ: ben yediğimde, yediğim takdirde; зыпшхыкӀэ/щыпшхкӀэ: sen ~; зишхыкӀэ/щишхкӀэ: o ~);
ДЭШХЫН, ШХЫН, ШХЫНЫГЪУ(Э); YEMEK (katık, yiyecek)
ШХЫН, ШХЫНЫГЪУ(Э), ДЭШХЫН; YEMEK (yiyecek)
Bu sonuç kitaptaki 4 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(ешх)
Ерыскъы, мэкъумылэ сыт хуэдэ гуэр къурмакъейм егъэхын.
русъесть, скушать что-л.
ЩӀакхъуэ шхын.
+1 örnek
Улажьэмэ лыжь пшхынщ.— Псалъэжьхэр
Ерыскъы.
рупища, еда, кушанье
Жылэр зыгъашхэр шхын щхьэкӀэ малӀэ.— Псалъэжьхэр
Kitapta geçtiği hali
шхын I (ешх) перех. гл. съесть, скушать что-л. / Ерыскъы, мэкъумылэ сыт хуэдэ гуэр къурмакъейм егъэхын. ЩӀакхъуэ шхын. * Улажьэмэ лыжь пшхынщ. (погов.) ЖьэкӀэ шхын см. жьэ. НэкӀэ шхын см. нэ. II пища, еда, кушанье / Ерыскъы. * Жылэр зыгъашхэр шхын щхьэкӀэ малӀэ. (погов.) Шхын псынщӀэ легкая пища (для желудка). Шхын хуэлӀэн проголодаться. Шхын хьэлъэ тяжелая пища (для желудка). Шхын щхьэкӀэ лӀэн умирать с голоду.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(ешх)
Ерыскъы, мэкъумылэ с.ху. гуэр къурмакъейм ехын.
Сэ лы фахэм сащӀохъуэпс, Зэрызмышхрэ мэхъу илъэс, - ЖиӀэу мыщэр Тесщ щӀы гъущэм. «— Бажэ пшынэ, 4
+2 örnek
Таша фыз пщафӀэр иукӀыну и гугъэххакъым, ар зыхуейр нэгъуэщӀт: - Кхъуэл сшхащи, уӀэгъэ къыстещӀи лъы сщӀэгъэкӀ— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 603
Къэрэлъашэ бэкхъым кӀуэмэ – и вакъэ лъэныкъуэр хьэм къыщӀихауэ ишхыу илъэгъуащ— Нэгъуху, 48
ЦӀыхури дэтхэнэ зы псэущхьэри псэуфын папщӀэ и кӀуэцӀым ехын хуей гуэр.
Къуалэбзуми тӀурытӀыххэу Шхыныр губгъуэм къыщащып— Лъагъуныгъэр мазэм хуэдэщ. «Вагъуэ махуэ», 334
+2 örnek
Раисэ Муратовнэ уигъэхьэщӀэу шхыныр Ӏумпэм пщӀымэ, къазэрыхуэмыгъунур псоми ящӀэжырти, хьэщӀэм я зэпсалъэ макъыр нэхъ зэхэпхи хъуащ, уеблэмэ зилӀ зымыгъэпсалъи яхэтт— Лъапсэ, 80
Шхын тӀэкӀу згъэхьэзырыху, унэри къегъэплъ, жэщ хъурэ сыщыгъуэлъыжым деж собэр щӀызохыжри си пӀэм чырбыш плъыжь гъэхуэба хызолъхьэ.— МелыӀыч, 461
Deyimler (3)
шхын къэӀэтын
Шхыныгъуэ куэд зыгуэрым щхьэкӀэ Ӏэнэм тегъэувэн.
Шхыну абы къыщаӀэтар зылъагъур къемыблагъэу блэкӀыртэкъым— Хъуэпсэгъуэ нур, 105
шхын хуэныкъуэн
И ныбэ изу ишхын имыгъуэтын.
Си хъыджэбзыр – насып закъуэр, Къуэм макъ дахэр дэз зыщӀар, Зеиншэу, пцӀанэу, шхын хуэныкъуэу…»— Бдзэжьеящэм ипхъу, 147
шхын щхьэкӀэ лӀэн
Шхын имыгъуэтыныгъэм къыхэкӀыу лӀэн.
Дадэр къытехуэу шхын щхьэкӀэ лӀами, хакӀуэр яритрэ!— Нал къута, 271
+2 örnek
[Алыджыкъуэ:] Сэ сыбукӀами, сабий шхын щхьэкӀэ лӀэуэ сеплъыфынукъым, е зи лӀыр зауэм хэкӀуэда фызабэм нартыхущхьэ имыхьу пӀэрэ, жысӀэу къэсщыфынукъым.— МелыӀыч, 465
[Мыщэм дыгъужьым жриӀэу:] Абы Ӏэмал иӀамэ, и адэр шхын щхьэкӀэ лӀэрэт?— Кхъухь пхэнж, 501
Kitapta geçtiği hali
ШХЫН I (ешх) лъэӀ. (135). Ерыскъы, мэкъумылэ с.ху. гуэр къурмакъейм ехын. Сэ лы фахэм сащӀохъуэпс, Зэрызмышхрэ мэхъу илъэс, - ЖиӀэу мыщэр Тесщ щӀы гъущэм. «Бажэ пшынэ», 4. Таша фыз пщафӀэр иукӀыну и гугъэххакъым, ар зыхуейр нэгъуэщӀт: - Кхъуэл сшхащи, уӀэгъэ къыстещӀи лъы сщӀэгъэкӀ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 603. Къэрэлъашэ бэкхъым кӀуэмэ – и вакъэ лъэныкъуэр хьэм къыщӀихауэ ишхыу илъэгъуащ. Нэгъуху, 48.
ШХЫН II (143). ЦӀыхури дэтхэнэ зы псэущхьэри псэуфын папщӀэ и кӀуэцӀым ехын хуей гуэр. Къуалэбзуми тӀурытӀыххэу Шхыныр губгъуэм къыщащып. Лъагъуныгъэр мазэм хуэдэщ. «Вагъуэ махуэ», 334. Раисэ Муратовнэ уигъэхьэщӀэу шхыныр Ӏумпэм пщӀымэ, къазэрыхуэмыгъунур псоми ящӀэжырти, хьэщӀэм я зэпсалъэ макъыр нэхъ зэхэпхи хъуащ, уеблэмэ зилӀ зымыгъэпсалъи яхэтт. Лъапсэ, 80. Шхын тӀэкӀу згъэхьэзырыху, унэри къегъэплъ, жэщ хъурэ сыщыгъуэлъыжым деж собэр щӀызохыжри си пӀэм чырбыш плъыжь гъэхуэба хызолъхьэ. МелыӀыч, 461. ◊ Шхын къэӀэтын (1). Шхыныгъуэ куэд зыгуэрым щхьэкӀэ Ӏэнэм тегъэувэн. Шхыну абы къыщаӀэтар зылъагъур къемыблагъэу блэкӀыртэкъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 105. Шхын хуэныкъуэн (1). И ныбэ изу ишхын имыгъуэтын. Си хъыджэбзыр – насып закъуэр, Къуэм макъ дахэр дэз зыщӀар, Зеиншэу, пцӀанэу, шхын хуэныкъуэу…» «Бдзэжьеящэм ипхъу», 147. Шхын щхьэкӀэ лӀэн (11). Шхын имыгъуэтыныгъэм къыхэкӀыу лӀэн. Дадэр къытехуэу шхын щхьэкӀэ лӀами, хакӀуэр яритрэ! Нал къута, 271. [Алыджыкъуэ:] Сэ сыбукӀами, сабий шхын щхьэкӀэ лӀэуэ сеплъыфынукъым, е зи лӀыр зауэм хэкӀуэда фызабэм нартыхущхьэ имыхьу пӀэрэ, жысӀэу къэсщыфынукъым. МелыӀыч, 465. [Мыщэм дыгъужьым жриӀэу:] Абы Ӏэмал иӀамэ, и адэр шхын щхьэкӀэ лӀэрэт? Кхъухь пхэнж, 501.