лӀы
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ЛӀЫ, шъхьагъус(э)/щхьэгъусэ, тхьаматэ/тхьэмадэ; ADAM, KOCA
ЛӀЫ, ХЪУ; ER 3
ХЪУ, ЛӀЫ; ER 3
ХЪУ, ХЪУлъфыгъ/ХЪУлъхугъэ, цӀыхуХЪУ, ЛӀЫ; ERKEK, ADAM (ЛӀЫХЭР/ХЪУлъфыгъэХЭР мэщыт щагум щызэфэсыгъэх.: Erkekler cami avlusunda buluştular.: ЛӀЫХЭР/ХЪУлъхугъэХЭР мэжджыт пщӀантӀэм щызэхуэсахэщ.)
ЛӀЫ → ХЪУ; ERKEK
цӀыхуХЪУ, ЛӀЫ → ХЪУ; ERKEK
Bu sonuç kitaptaki 6 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: хъу
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. ЦӀыхухъу.
румужчина
ЛӀы цӀэрыӀуэ. ЛӀым и лӀыгъэр зауэм къыщацӀыху.— Псалъэжьхэр
+1 örnek
ЛӀы и махуэрэ шы и махуэрэ зэхуэдэкъым.— Псалъэжьхэр
2. ЦӀыхубзым и щхьэгъусэ.
румуж, супруг
Мы дэжэун.
Bu maddedeki ifadeler (20)
лӀы дэкӀуэн
рувыйти замуж.
лӀы етын
рувыдать кого-л. замуж.
Сэ сыщымыӀэу, Аминатыр лӀы иратат.— Къуэдзокъуэ Хьэсэн
лӀы жагъуэ хуашэ хуэдэ
рубыть в плохом настроении (букв. словно выдают замуж за нелюбимого человека).
лӀы и жэщ
рутемная, пасмурная ночь.
16 ifade daha
лӀы икъугъэ (икъущ)
рунастоящий мужчина.
Хьэхьей, Нартхэ ди Бэдынокъуэ! Нартхэ ди лӀы икъугъэ, Бэлэрыгъ зекӀуэкӀэ, Уи шыфэлӀыфэр сфӀэдахэщ.— Нартхэр
лӀы и лӀыж
лӀым я лей
ГуфӀэгъуэ мыухыжыр зыгъуэта нартхэм лъэӀукӀэ ирагъэблэгъащ лӀы и лӀыж Батрэзыр.— Нартхэр
лӀы фӀыцӀэ гъущӀынэ
рухрабрый мужчина.
Сосрыкъуэу си напщӀэ, лӀы фӀыцӀэ гъущӀынэ.— Нартхэр
лӀы хъун
лӀыпӀэ иувэн
лӀы цӀыкӀу къамэшхуэ
румужчина с амбициями.
лӀы щӀын
русделать, воспитать кого-л. мужчиной.
лӀым я лей
рухрабрейший из храбрых.
ЛӀым я лейуэ щхьэ хъыжьэ, зауэ хъумэ, лӀы хахуэ. Ад. фольк.
лӀыуэ анэм къилъхуа
рунастоящий мужчина.
лӀыуэ пащӀэ тетын
рубыть настоящим мужчиной.
УлӀу пащӀэ птетмэ си пащхьэм къиувэ.— Щомахуэ Амырхъан
лӀыфӀ натӀэ ухъу
рухорошего мужа тебе (пожелание девушке).
Пщащэм, гушыӀэ хуэдэу: - НасыпыфӀэ, лӀыфӀ натӀэ ухъу! - жраӀэ.— Адыгэ ӀуэрыӀуатэхэр
лӀы дакъэ
ЛӀы быдэ, Ӏэчлъэч.
рукрепкий, сбитый мужчина
лӀы дэкӀуэгъуэ
Бзылъхугъэм и балигъыпӀэ, ар унагъуэ щихьэ хъуну ныбжь.
рубрачный возраст девушки, пора замужества
Пщащэм и лӀы дэкӀуэгъуэ хъуащ.
лӀы закъуэ
Щхьэгъусэ, унагъуэ зимыӀэ (зимыӀэж) цӀыхухъу.
рубобыль
лӀы закъуэ унэ
Къуэш, къуэ зимыӀэ цӀыхухъум и унагъуэ.
русемья мужчины без братьев и сыновей
лӀы къуапцӀэ
ЦӀыхухъу уардэ.
рустройный высокий мужчина
Сосрыкъуэу лӀы къуапцӀэ, сэркӀэ укъэмыпцӀэ.— Нартхэр
лӀы пцӀанэ
Ӏэщэ зымыӀыгъ цӀыхухъу.
рубезоружный мужчина
Атаманым Бадым и псалъэр и фӀэщ хъуащ, лӀы пцӀанэм сыт ищӀэн, Ӏэрыубыд хъуащ жыхуиӀэ хьисэпкӀэ къепсыхащ.— Ӏуащхьэмахуэ
Kitapta geçtiği hali
лӀы 1. мужчина / ЦӀыхухъу. * ЛӀы цӀэрыӀуэ. ЛӀым и лӀыгъэр зауэм къыщацӀыху. (погов.) ЛӀы и махуэрэ шы и махуэрэ зэхуэдэкъым. (погов.) 2. муж, супруг / ЦӀыхубзым и щхьэгъусэ. Мы дэжэун. ЛӀы дэкӀуэн выйти замуж. ЛӀы етын выдать кого-л. замуж. * Сэ сыщымыӀэу, Аминатыр лӀы иратат. Къу. Хь. ЛӀы жагъуэ хуашэ хуэдэ быть в плохом настроении (букв. словно выдают замуж за нелюбимого человека). ЛӀы и жэщ темная, пасмурная ночь. ЛӀы икъугъэ (икъущ) настоящий мужчина. * Хьэхьей, Нартхэ ди Бэдынокъуэ! Нартхэ ди лӀы икъугъэ, Бэлэрыгъ зекӀуэкӀэ, Уи шыфэлӀыфэр сфӀэдахэщ. Нарт. ЛӀы и лӀыж = лӀым я лей. * ГуфӀэгъуэ мыухыжыр зыгъуэта нартхэм лъэӀукӀэ ирагъэблэгъащ лӀы и лӀыж Батрэзыр. Нарт. ЛӀы фӀыцӀэ гъущӀынэ храбрый мужчина. * Сосрыкъуэу си напщӀэ, лӀы фӀыцӀэ гъущӀынэ. Нарт. ЛӀы хъун = лӀыпӀэ иувэн. ЛӀы цӀыкӀу къамэшхуэ мужчина с амбициями. ЛӀы щӀын сделать, воспитать кого-л. мужчиной. ЛӀым я лей храбрейший из храбрых. ЛӀым я лейуэ щхьэ хъыжьэ, зауэ хъумэ, лӀы хахуэ. Ад. фольк. ЛӀыуэ анэм къилъхуа настоящий мужчина. * ЛӀыуэ пащӀэ тетын быть настоящим мужчиной. * УлӀу пащӀэ птетмэ си пащхьэм къиувэ. Щ. Ам. ЛӀыфӀ натӀэ ухъу хорошего мужа тебе (пожелание девушке). * Пщащэм, гушыӀэ хуэдэу: - НасыпыфӀэ, лӀыфӀ натӀэ ухъу! - жраӀэ. Ад. фольк. лӀы дакъэ крепкий, сбитый мужчина / ЛӀы быдэ, Ӏэчлъэч. лӀы дэкӀуэгъуэ брачный возраст девушки, пора замужества / Бзылъхугъэм и балигъыпӀэ, ар унагъуэ щихьэ хъуну ныбжь. Пщащэм и лӀы дэкӀуэгъуэ хъуащ. лӀы закъуэ бобыль / Щхьэгъусэ, унагъуэ зимыӀэ (зимыӀэж) цӀыхухъу. лӀы закъуэ унэ семья мужчины без братьев и сыновей / Къуэш, къуэ зимыӀэ цӀыхухъум и унагъуэ. лӀы къуапцӀэ стройный высокий мужчина / ЦӀыхухъу уардэ. * Сосрыкъуэу лӀы къуапцӀэ, сэркӀэ укъэмыпцӀэ. Нарт. лӀы пцӀанэ безоружный мужчина / Ӏэщэ зымыӀыгъ цӀыхухъу. * Атаманым Бадым и псалъэр и фӀэщ хъуащ, лӀы пцӀанэм сыт ищӀэн, Ӏэрыубыд хъуащ жыхуиӀэ хьисэпкӀэ къепсыхащ. Ӏуащхь.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Дунейм тет цӀыхум щыщу цӀыхухъухэр.
А хьэкужьым сабий макъыр КъиӀукӀауэ уещӀ гумащӀэ, КъэувыӀау Шур мэсакъыр, Игу къэкӀыкъым лӀым игъащӀэм. «— Тисей, 487
+2 örnek
Къуажэ Советым тетыр лӀы гушыӀэрейт, куэд и нэгу щӀэкӀауэ, къуажэм дэстэкъым имыцӀыху.— Къалэн, 433
Фэтэрыр зы лӀым и дежкӀэ иныщэщ – пэшищ мэхъу, пщэфӀапӀэм нэмыщӀ.— МелыӀыч, 448
2. ЦӀыхубзым щхьэгъусэ хуэхъу цӀыхухъу. -380.
Мэрят и щэху и лӀым дауэ иригъэщӀэн, Чачэ ещӀэри куэдщ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 206
+2 örnek
ЦӀыхубзыр япэм къэскӀами, иужьым игурэ и псэрэ зэрыгъуэтыжри и лӀым и ужь иту мэжджытым кӀуэри кхъэлэгъунэм и лӀыр къыдэӀэпыкъуурэ зэи, тӀэуи ехащ, зэрыхуей дыдэм хуэдэу щылъыпӀэри иригъэщӀащ.— Кхъэлэгъунэ, 379
И фызым и кӀий макъыр щызэхихым, илӀри къыщӀож унэми, гъущӀ гуахъуэр иӀыгъыу бэкхъым къыщӀолъадэ, хьэми зефыщӀыж, шкӀэр здэщытымкӀэ илъу.— Лъапсэ, 52
Atasözleri (3)
хуэмызар лӀыфӀщ
Еплъ: хуэзэн
лӀыфӀ къуэфӀ хуэщкъым
Нурхьэлий и адэр япон зауэм щызэуауэ, лӀыгъэ зезыхьам ящыщт, арщхьэкӀэ, лӀыфӀ къуэфӀ хуэщ, и адэм ещхь хъужакъым— Хъуэпсэгъуэ нур, 158
Еплъ: адэфӀ къуэфӀ хуэщкъым
е лӀын е лӀэн
ЛӀыгъэншэу укъыщӀэкӀ нэхърэ, улӀэми нэхъыфӀщ.
Пщыхьэщхьэ хъури пшапэри зэхэуауэ, Локотош мурад ищӀащ: е сылӀынщ, е сылӀэнщ, жиӀэри.— Нал къута, 245
Kitapta geçtiği hali
ЛӀЫ (491). 1. (397). Дунейм тет цӀыхум щыщу цӀыхухъухэр. А хьэкужьым сабий макъыр КъиӀукӀауэ уещӀ гумащӀэ, КъэувыӀау Шур мэсакъыр, Игу къэкӀыкъым лӀым игъащӀэм. «Тисей», 487. Къуажэ Советым тетыр лӀы гушыӀэрейт, куэд и нэгу щӀэкӀауэ, къуажэм дэстэкъым имыцӀыху. Къалэн, 433. Фэтэрыр зы лӀым и дежкӀэ иныщэщ – пэшищ мэхъу, пщэфӀапӀэм нэмыщӀ. МелыӀыч, 448. 2. (94). ЦӀыхубзым щхьэгъусэ хуэхъу цӀыхухъу. Мэрят и щэху и лӀым дауэ иригъэщӀэн, Чачэ ещӀэри куэдщ. Хъуэпсэгъуэ нур, 206. ЦӀыхубзыр япэм къэскӀами, иужьым игурэ и псэрэ зэрыгъуэтыжри и лӀым и ужь иту мэжджытым кӀуэри кхъэлэгъунэм и лӀыр къыдэӀэпыкъуурэ зэи, тӀэуи ехащ, зэрыхуей дыдэм хуэдэу щылъыпӀэри иригъэщӀащ. Кхъэлэгъунэ, 379-380. И фызым и кӀий макъыр щызэхихым, илӀри къыщӀож унэми, гъущӀ гуахъуэр иӀыгъыу бэкхъым къыщӀолъадэ, хьэми зефыщӀыж, шкӀэр здэщытымкӀэ илъу. Лъапсэ, 52. ☐ Хуэмызар лӀыфӀщ (5). Еплъ хуэзэн. ЛӀыфӀ къуэфӀ хуэщкъым (1). Еплъ АдэфӀ къуэфӀ хуэщкъым. Нурхьэлий и адэр япон зауэм щызэуауэ, лӀыгъэ зезыхьам ящыщт, арщхьэкӀэ, лӀыфӀ къуэфӀ хуэщ, и адэм ещхь хъужакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 158. Е лӀын е лӀэн (1). ЛӀыгъэншэу укъыщӀэкӀ нэхърэ, улӀэми нэхъыфӀщ. Пщыхьэщхьэ хъури пшапэри зэхэуауэ, Локотош мурад ищӀащ: е сылӀынщ, е сылӀэнщ, жиӀэри. Нал къута, 245.