адэфӀ къуэфӀ хуэщкъым
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
адэ
1. Быныр зей цӀыхухъу.
Щыгъащ си адэ сэ цеищхъуэ, хьэзыр Ӏупэхур сэ сощӀэж; А цейр си анэм и ӀэщӀагъэт Идыфырт, ищӀмэ гукъыдэж.— Адыгэ цей. «Дамыгъэ», 238
+2 örnek
Си адэм, сэ сощӀэр, ар и гум щӀыхьэнщ, АрщхьакӀэ и нэпси Нэм щӀэту плъагъун— ЗэныбжьэгъуитӀ! Шум и гъуэгу, 34
Лу нэхъ гъэщӀэгъуэн дыдэу къилъытэр а адэр шы пцӀэгъуэплъ фэкъу дахэм тесу къызэрыкӀуэжар арт— Хъуэпсэгъуэ нур, 308
2. Адэм ехьэлӀа, епха, ей.
Бий бзаджэр ди щӀым къихьащи, Бийм и лъым адэ бжэщхьэӀур евгъалэ… Ноябрым и 4-м 1942 гъэм. «Шум и гъуэгу», 18. ЩремыӀэххэ дыщэм пащӀыни, Адэ щӀэину гугъэр нэхъ лъапӀэщ— Нэхъ лъапӀэр. «Батырыбжьэ», 114
+1 örnek
ДэщӀыгъуу гъусэ мис щӀалэр И адэ пщӀантӀэм къыдохьэ— Адэ, 132
Deyimler (2)
уи адэ и бынщ ар
Зыгуэрым жиӀар зэрыхуамыдэр, е фӀэщ зэрымыхъур кърагъэлъагъуэ.
– Культурнэ революцэ жиӀэу къикӀ си гугъэщ, – жиӀэу зыгуэр къэкӀияти, зыкъомым ядакъым; Уи адэ и бынщ ар, цӀыхум я щхьэм революцэ зэрит!— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 655
Уи адэр сыукӀа?
Щхьэ си ужь ӀейкӀэ укъихьа, щхьэ сомыгъэпсэурэ? – жыхуиӀэщ.
Щхьэ фыкъыскӀэрыхъыжьа, фи адэр сыукӀа?— Хъуэпсэгъуэ нур, 76
Atasözleri (1)
адэфӀ къуэфӀ хуэщкъым
АдэфӀым и къуэр щыщигъэкӀ куэдрэ къохъу, жыхуиӀэщ.
АдэфӀ къуэфӀ хуэщ, жиӀэу япэ дыдэ жызыӀар щӀегъуэжынт, Астемыр и быныр ицӀыхуу щытыгъамэ, сыту жыпӀэмэ Астемыр хуэдэлӀ Щхьэлмывэкъуэ дэмыс дэнэ къэна, Къэбэрдей псом ущигъэлъыхъуэнт.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 501
къуэ
Адэ-анэм я бын щӀалэ цӀыкӀу, цӀыхухъу.
Дзэшу и къуэ закъуэ Валерэ къалэм щылажьэрт, иджыблагъэ къыщыкӀуам и адэ-анэр къигъэгугъат: къурмэн хьидым деж фыкъытпэплъэ, сабий цӀыкӀухэри ди гъусэу дыкъэкӀуэжынщ, жиӀэри— КӀапсэ кӀапэ, 5
+2 örnek
Анэм ещӀэ къуэр жыӀэщӀэм Зыдынэсыр иӀэ фӀыщӀэр, Адэм ещӀэ къуэм гухэлъу И щӀалэгъуэм зыхуэпӀащӀэр, Ауэ щӀалэм лӀыгъэу хэлъыр ГугъуехьыпӀэщ къозыгъащӀэр— Ущие. «Партыр ди пашэу», 89
ГъавэкӀэ унагъуэр
Kitapta geçtiği hali
АДЭ I (379). 1. (353). Быныр зей цӀыхухъу. Щыгъащ си адэ сэ цеищхъуэ, хьэзыр Ӏупэхур сэ сощӀэж; А цейр си анэм и ӀэщӀагъэт Идыфырт, ищӀмэ гукъыдэж. Адыгэ цей. «Дамыгъэ», 238. Си адэм, сэ сощӀэр, ар и гум щӀыхьэнщ, АрщхьакӀэ и нэпси Нэм щӀэту плъагъун? ЗэныбжьэгъуитӀ! «Шум и гъуэгу», 34. Лу нэхъ гъэщӀэгъуэн дыдэу къилъытэр а адэр шы пцӀэгъуэплъ фэкъу дахэм тесу къызэрыкӀуэжар арт. Хъуэпсэгъуэ нур, 308. 2. (26). плъыф. Адэм ехьэлӀа, епха, ей. Бий бзаджэр ди щӀым къихьащи, Бийм и лъым адэ бжэщхьэӀур евгъалэ… Ноябрым и 4-м 1942 гъэм. «Шум и гъуэгу», 18. ЩремыӀэххэ дыщэм пащӀыни, Адэ щӀэину гугъэр нэхъ лъапӀэщ. Нэхъ лъапӀэр. «Батырыбжьэ», 114. ДэщӀыгъуу гъусэ мис щӀалэр И адэ пщӀантӀэм къыдохьэ. «Адэ», 132. ◊ Уи адэ и бынщ ар! (2). Зыгуэрым жиӀар зэрыхуамыдэр, е фӀэщ зэрымыхъур кърагъэлъагъуэ. – Культурнэ революцэ жиӀэу къикӀ си гугъэщ, – жиӀэу зыгуэр къэкӀияти, зыкъомым ядакъым; Уи адэ и бынщ ар, цӀыхум я щхьэм революцэ зэрит! Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 655. Уи адэр сыукӀа? Щхьэ си ужь ӀейкӀэ укъихьа, щхьэ сомыгъэпсэурэ? – жыхуиӀэщ. Щхьэ фыкъыскӀэрыхъыжьа, фи адэр сыукӀа? Хъуэпсэгъуэ нур, 76. ☐ АдэфӀ къуэфӀ хуэщкъым (1). АдэфӀым и къуэр щыщигъэкӀ куэдрэ къохъу, жыхуиӀэщ. АдэфӀ къуэфӀ хуэщ, жиӀэу япэ дыдэ жызыӀар щӀегъуэжынт, Астемыр и быныр ицӀыхуу щытыгъамэ, сыту жыпӀэмэ Астемыр хуэдэлӀ Щхьэлмывэкъуэ дэмыс дэнэ къэна, Къэбэрдей псом ущигъэлъыхъуэнт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 501.
КЪУЭ I (288). Адэ-анэм я бын щӀалэ цӀыкӀу, цӀыхухъу. Дзэшу и къуэ закъуэ Валерэ къалэм щылажьэрт, иджыблагъэ къыщыкӀуам и адэ-анэр къигъэгугъат: къурмэн хьидым деж фыкъытпэплъэ, сабий цӀыкӀухэри ди гъусэу дыкъэкӀуэжынщ, жиӀэри. КӀапсэ кӀапэ, 5. Анэм ещӀэ къуэр жыӀэщӀэм Зыдынэсыр иӀэ фӀыщӀэр, Адэм ещӀэ къуэм гухэлъу И щӀалэгъуэм зыхуэпӀащӀэр, Ауэ щӀалэм лӀыгъэу хэлъыр ГугъуехьыпӀэщ къозыгъащӀэр. Ущие. «Партыр ди пашэу», 89. ГъавэкӀэ унагъуэр ☐ Къуэр лъэпкъым дежкӀэ къупщхьэм хуэдэщ (1). ЩӀалэхэр лъэпкъым и зиужьыныгъэщ. Къуэр лъэпкъым дежкӀэ къупщхьэм хуэдэщ, - щытащ ар жаӀэу пасэрейм. Анэдэлъхубзэ. «Дамыгъэ», 97. АдэфӀ къуэфӀ хуэщкъым (2). Еплъ адэ I. ЛӀыфӀ къуэфӀ хуэщкъым (1). Еплъ лӀы.