лъагэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ЛЪАГЭ, ЛЪАПӀЭ; YÜCE, ULU, YÜKSEK
ЛЪАПӀЭ, ЛЪАГЭ; YÜCE, ULU, YÜKSEK
ЛЪАГЭ, лъэгапӀэ/лъагапӀэ, Ӏэтыгъэ/ Ӏэта; YÜKSEK
лъагапӀэ/лъэгапӀэ, Ӏэтыгъэ/Ӏэта, ЛЪАГЭ; YÜKSEK
лъэгапӀэ/лъагапӀэ, Ӏэтыгъэ/Ӏэта, ЛЪАГЭ; YÜKSEK
Ӏэта/Ӏэтыгъэ, ЛЪАГЭ, лъэгапӀэ/ лъагапӀэ; YÜKSEK
Ӏэтыгъэ/Ӏэта, ЛЪАГЭ, лъэгапӀэ/ лъагапӀэ; YÜKSEK
Bu sonuç kitaptaki 7 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Зи лъабжьэм къыщыщӀэдзауэ зи щхьэмкӀэ кӀыхьу, ину хэӀэтыкӀа, езым и лъэпкъыгъуэм щхьэпрыпӀиикӀ.
рувысокий
Ӏэдииху чэщанэ лъагэм и Ӏэр къыдехри жэщыр махуэу егъэнэху. Нарт. Хуэм дыдэу бжэр къыӀуихри лӀыжь къуэгъу лъагэ къыщӀыхьащ. Ӏуащхь.
2. Макъым и псыгъуагъ къэзыгъэлъагъуэ, макъ псыгъуэ.
рувысокий (о голосе, звуке)
Макъ лъагэ.
+1 örnek
Сопранэр нэхъ лъагэщ альтым нэхърэ.— Физикэ
Kitapta geçtiği hali
лъагэ 1. высокий / Зи лъабжьэм къыщыщӀэдзауэ зи щхьэмкӀэ кӀыхьу, ину хэӀэтыкӀа, езым и лъэпкъыгъуэм щхьэпрыпӀиикӀ. Ӏэдииху чэщанэ лъагэм и Ӏэр къыдехри жэщыр махуэу егъэнэху. Нарт. Хуэм дыдэу бжэр къыӀуихри лӀыжь къуэгъу лъагэ къыщӀыхьащ. Ӏуащхь. 2. высокий (о голосе, звуке) / Макъым и псыгъуагъ къэзыгъэлъагъуэ, макъ псыгъуэ. Макъ лъагэ. * Сопранэр нэхъ лъагэщ альтым нэхърэ. Физ. Зи щӀыхьыр лъагэ см. щӀыхь. Щхьэр лъагэ хъун см. щхьэ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Езым хуэдэхэм щхьэпрыпӀиикӀ, кӀыхь, ину хэӀэтыкӀа. (1). Батырыбжьэ» сборникым щыщ усэ «Зи гъуэгу лъагэ» жиӀэу урохьэлӀэ. Контекстым елъытауэ «уафэ» мыхьэнэ иӀэщ.
Псы ӀуфитӀым зыр нэхъ лъагэщ, Зыр нэхъ лъахъшэу псыр йожэх, Лъагэр пагэу псым къыхощыр, Мор тхъурымбэм ягъэмэх.— Псы нэпкъитӀ. «Дамыгъэ», 119
+3 örnek
Уафэм яжьафэ къытеуауэ, щиху лъагэхэм щӀакӀуэ фӀыцӀэм ещхьу ныбжь ядзу, дыгъэр дохъутейм къищ фочыпэу пшэм къыхэщт.— КӀапсэ кӀапэ, 5
[Дэфэрэдж] «Гъэр унэм» яхьауэ къахьыжа щыӀэкъым, емынэунэ хъууэ сэхыжынум и бжэр Ӏупхыну Ӏэмалыншэ, абы хуэдэ унэ Ӏэджэ адэкӀэ-мыдэкӀэ тыркухэм дащӀыхьри мывэ сэрей лъагэкӀэ къащӀыхьыжащ, удыхьи удэкӀи мыхъуну.— Лъапсэ, 31
Зи гъуэгур лъагэ къетӀысэхмэ, ящыщ жэщ закъуэм егъэбзэх.— Зи гъуэгу лъагэ. «Батырыбжьэ», 116
3. Нэхъыщхьэ, япэ ит.
[Абу-Деруиш:] Пащтыхьым нэхърэ нэхъ лъагэр Алыхьу дыкъэзыгъэщӀар аращ.— Кхъэлэгъунэ, 377
4. Лъэщ, ин, тепщэ.
[Думэсарэ Астемыр жриӀэу:] НэгъуэщӀыр лъэгущӀэт ищӀу нэхъ лъагэ зызыщӀыну зи гугъэм фӀыкӀэ ущымыгугъ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 519
+2 örnek
Дунейм и пӀалъэ сэри сощӀэ, Улъагэм, бзаджэм уаӀэщӀокӀ.— Дунейм и пӀалъэ. «Батырыбжьэ», 19
Уи Ӏуэху къимыкӀмэ, щыгъэтыж, уцӀыкӀумэ лъагэ хэт уищӀын.— Къуршхэр. «Вагъуэ махуэ», 317
5. Зыгуэр (Ӏуэхур, мурадыр, гугъэр) фӀыуэ, дахэу щытын.
Къылышбий и къуэр унэм щӀыхьэжами, асэтин джыназыр ар здыщӀыхьа бжэмкӀэ зыкъомрэ плъащ, и нэр тенауэ, иужьым, илъэгъуа къомымкӀэ игу зэгъауэ, жиӀащ: - Алыхьым уи Ӏуэху нэхъ лъагэ ищӀ!— Хъуэпсэгъуэ нур, 118
+1 örnek
Молэ пабгъэм зигъэпагэу пцӀыкӀэ цӀыхухэр ягъэдаӀуэт, Я мурадыр жаӀэт лъагэу, Ангылызхэрт ар зэдаӀуэр.— Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 52
Deyimler (1)
[уи] нэмыс нэхъ лъагэ ухъу
Еплъ: нэмыс
Kitapta geçtiği hali
ЛЪАГЭ (146). 1. (140). Езым хуэдэхэм щхьэпрыпӀиикӀ, кӀыхь, ину хэӀэтыкӀа. Псы ӀуфитӀым зыр нэхъ лъагэщ, Зыр нэхъ лъахъшэу псыр йожэх, Лъагэр пагэу псым къыхощыр, Мор тхъурымбэм ягъэмэх. Псы нэпкъитӀ. «Дамыгъэ», 119. Уафэм яжьафэ къытеуауэ, щиху лъагэхэм щӀакӀуэ фӀыцӀэм ещхьу ныбжь ядзу, дыгъэр дохъутейм къищ фочыпэу пшэм къыхэщт. КӀапсэ кӀапэ, 5. [Дэфэрэдж] «Гъэр унэм» яхьауэ къахьыжа щыӀэкъым, емынэунэ хъууэ сэхыжынум и бжэр Ӏупхыну Ӏэмалыншэ, абы хуэдэ унэ Ӏэджэ адэкӀэ-мыдэкӀэ тыркухэм дащӀыхьри мывэ сэрей лъагэкӀэ къащӀыхьыжащ, удыхьи удэкӀи мыхъуну. Лъапсэ, 31. 2. (1). «Батырыбжьэ» сборникым щыщ усэ «Зи гъуэгу лъагэ» жиӀэу урохьэлӀэ. Контекстым елъытауэ «уафэ» мыхьэнэ иӀэщ. Зи гъуэгур лъагэ къетӀысэхмэ, ящыщ жэщ закъуэм егъэбзэх. Зи гъуэгу лъагэ. «Батырыбжьэ», 116. 3. (1). Нэхъыщхьэ, япэ ит. [Абу-Деруиш:] Пащтыхьым нэхърэ нэхъ лъагэр Алыхьу дыкъэзыгъэщӀар аращ. Кхъэлэгъунэ, 377. 4. (3). зэхь. Лъэщ, ин, тепщэ. [Думэсарэ Астемыр жриӀэу:] НэгъуэщӀыр лъэгущӀэт ищӀу нэхъ лъагэ зызыщӀыну зи гугъэм фӀыкӀэ ущымыгугъ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 519. Дунейм и пӀалъэ сэри сощӀэ, Улъагэм, бзаджэм уаӀэщӀокӀ. Дунейм и пӀалъэ. «Батырыбжьэ», 19. Уи Ӏуэху къимыкӀмэ, щыгъэтыж, уцӀыкӀумэ лъагэ хэт уищӀын. Къуршхэр. «Вагъуэ махуэ», 317. 5. (2). Зыгуэр (Ӏуэхур, мурадыр, гугъэр) фӀыуэ, дахэу щытын. Къылышбий и къуэр унэм щӀыхьэжами, асэтин джыназыр ар здыщӀыхьа бжэмкӀэ зыкъомрэ плъащ, и нэр тенауэ, иужьым, илъэгъуа къомымкӀэ игу зэгъауэ, жиӀащ: - Алыхьым уи Ӏуэху нэхъ лъагэ ищӀ! Хъуэпсэгъуэ нур, 118. Молэ пабгъэм зигъэпагэу пцӀыкӀэ цӀыхухэр ягъэдаӀуэт, Я мурадыр жаӀэт лъагэу, Ангылызхэрт ар зэдаӀуэр. Лъэпкъхэм я тыгъэ. «Партыр ди пашэу», 52. ◊ [Уи] нэмыс нэхъ лъагэ ухъу (3). Еплъ нэмыс.