лъабжьэ

чӀэгъ/щӀагъ, КӀАХ(Э), ЛЪЭГУ, лъабжъ(э)/лъабжьэ; ALT

ЛЪАПСЭ, лъабжъэ/лъабжьэ, шъхьаӀэ/нэхъыщхьэ, ежьыдэд(эр), езы дыдэ, ишъыпкъ(эр)/и пеж(ыр); ASIL

лъабжъэ/лъабжьэ → ЛЪАПСЭ; KÖK, ASIL (temel)

лъабжъ(э)/лъабжьэ, ЛЪЭГУ, джэхашъу/жыхафэ; TABAN; ZEMİN

джэхашъу/жыхафэ, ЛЪЭГУ, лъабжъ(э)/лъабжьэ; TABAN

жыхафэ/джэхашъу, ЛЪЭГУ, лъабжъ(э)/лъабжьэ; TABAN

ЛЪЭГУ, лъабжъ(э)/лъабжьэ, джэхашъу/жыхафэ; TABAN

лъачӀэ/лъащӀэ, ЛЪАПСЭ, лъабжъэ/лъабжьэ; TEMEL

лъащӀэ/лъачӀэ, ЛЪАПСЭ, лъабжъэ/лъабжьэ; TEMEL

ЛЪЭГУ, ЛЪАПСЭ, лъачӀэ/лъащӀэ, лъабжъэ/лъабжьэ; ZEMİN

лъабжъ(э)/лъабжьэ → чӀэгъ; ALT

лъабжьэ/лъабжъэ → ЛЪЭГУ; ZEMİN

лъабжьэ/лъабжъэ → ЛЪАПСЭ; ASIL (kök, temel)

ЛЪАПСЭ, лъабжъэ/лъабжьэ, лъачӀэ/ лъащӀэ → ЛЪЭГУ; ZEMİN,TEMEL, KÖK

Bu sonuç kitaptaki 14 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

лъабжьэ 1. корень (растения) / КъэкӀыгъэхэр щӀым зэрыхэт я къуэпсыр. * Языныкъуэ къэкӀыгъэхэм я лъабжьэр.. хуабжьу йокӀых. Бот. Бзииху домбейхэр.. псы елъапӀэм къыщрихьэхкӀэ къуэщӀийуэ зэхихьэжэрт, я лъабжьэ бэлацэхэр елыркъэш пащӀэу псым къыхэпӀиикӀырт. Ӏуащхь. 2. фундамент, основание / Блын зытещӀыхьа, зытет Ӏыхьэ. Унэ лъабжьэр къегъэжьэн. 3. низ, нижняя часть чего-л. (напр. копны) / Зыгуэрым и щӀагъ (мэкъу, хьэуазэ с. ху. зэтелъым). Ӏэтэ лъабжьэ. Пыпхъуэ лъабжьэ. 5. копыто / Ӏэщхэм (шым) я лъакъуэм фӀэт бжьакъуэхэкӀ къупщхьэ быдэр. * Шыбэр щызекӀуэм щӀыр я лъабжьэм къыдэгызырт. Ад. таур. 6. грамм. корень / Мыхьэнэ нэхъыщхьэр къызэрыкӀыу псалъэ зэлъэпкъэгъухэм я псалъэпкъым зэдыхэт Ӏыхьэ. Псалъэ лъабжьэ. 7. переносное источник, основа чего-л. / Ӏуэхугъуэ гуэр зытеухуа, къежьапӀэ хуэхъу. Къэбэрдей литературэм и лъабжьэр зыгъэтӀылъар ПащӀэ Бэчмырзэщ. 8. переносное материальный достаток / Мылъку. * Бэхъукъуэхэ лъабжьэ зиӀэ.. унагъуэщ жыхуаӀэу Шэджэрей къуажэм дэсахэм ящыщ зыт. КӀ. Т. Лъабжьэ емыгъэщӀын расточать чьи-л. средства. Лъабжьэ щӀын накопить богатство. ЩӀалэ дыдэу лъабжьэ ищӀащ. ЛъабжьэкӀэ ихын (хьын) 1) вытоптать что-л. 2) стереть с лица земли, уничтожить кого-что-л. * Си Ӏуэхущ а полъкур Жыраслъэн хузэтеӀыгъэмэ, лъабжьэкӀэ ирамыхмэ, уэлэхьи. КӀ. А. Лъабжьэм къыщӀэджэрэзэн путаться под ногами. {И} лъабжьэр кууун иметь крепкие, глубокие корни (о человеке). * Ди пащтыхьыжьыр.. биижь губжьауэ и лъабжьэр куут. П. Б. {И} лъабжьэр къэтӀын копать под кого-л.

ЛЪАБЖЬЭ (63). 1. (16). КъэкӀыгъэхэр щӀым зэрыхэт я къуэпсыр. Псы къабзабзэр къыщӀэжауэ, Бжейм и лъабжьэр ныхуетхьэщӀ, ФӀыщӀэ ини къыхуищӀауэ ФӀым псы къабзэр хуеузэщӀ. Псым и хьэл. «Вагъуэ махуэ», 341. [КхъуэпӀащэ джэмыдэжьым:] СщӀэри аращ: щӀымахуэм щӀы щтар звэуэрэ жыг лъабжьэр сошх. Кхъухь пхэнж, 503. [Дэфэрэдж] Япэм и Ӏэ нэмысу щытамэ, иджы фыз Ӏэзэу и цӀэ мэӀу, гъэмахуэу удзыр щыгъагъэм деж губгъуэм кӀуэурэ удз хущхъуэ зэхуехьэс, пкӀэунэм уихьэрэ уиплъэмэ, адэкӀэ-мыдэкӀэ удз Ӏэрамэхэр фӀэдзауэ щегъэгъу, удз лъабжьэ, пхъафэ зэмылӀэужьыгъуэ зыфӀэмылъ зи щыӀэкъым. Лъапсэ, 119. 2. (1). Блын зытещӀыхьа, зытет Ӏыхьэ. [Абу- Деруиш мухъутарым жриӀэу:] ТескъутыкӀынщ и щхьэри и лъабжьэм тесщӀыхьынщ [мэжджытыр]. Кхъэлэгъунэ, 376. 3. (19). Зыгуэрым и щӀагъ. Мэзым къыхэкӀа щӀалитӀымрэ Бэлацэрэ зэпсалъэурэ губгъуэм ифыхьа мэкъу Ӏэмбатэм и лъабжьэм къыщӀалъэфурэ хьэжыгъэ къэпитӀ, нартыху къэпищ, дзажэ гъэгъуа зытӀущ къэпым илъу гум къралъхьащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 298. Шыгукъур иралъхьэжа иужь, выгум цӀыхуу ихуэр ирагъэтӀысхьэщ, Ӏэюб гу лъабжьэм хьэмбыӀуу щӀэтӀысхьэри выгур къиӀэтащ исыр зэрису. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 589. Бгы лъабжьэм къэкъуалъэу Чопракъыпс щожэх, зэм бгъуэнщӀагъым щӀокӀуадэ, зэми бгым, нэпкъым йоуэкӀ. Нал къута, 299. 4. (1). Ӏэщхэм я лъакъуэм фӀэт бжьакъуэхэкӀ къупщхьэ быдэр. [Джэрдж ПӀытӀу] Жэмым и лъабжьэр фӀигъэнауэ къыхуэкӀуэркъым, щӀэтӀысыкӀмэ, и быдзыр щӀым нэсырт, шэ къыпыткӀуу. Щынэхужьыкъуэ, 16. «СынэкӀуэнукъым» жиӀэу и лъабжьэ фӀигъэнэнкӀэ хъунщ. Лэчымэ, 391. 5. (1). Контекстым къызэрыхэщымкӀэ хъыбарым хэт адакъэм и лъакъуэщ. Езыр [Джэлил] бжьыфӀэт, дахэт, гуэгушыхъум нэхърэ щӀагъуэкӀэ мынэхъ цӀыкӀу дэнэ къэна, еинэкӀырт, и къабзий зэмыфэгъухэр зэщӀэпщӀыпщӀэу, и кӀэри гъубжэм хуэдэщ, къэгъэшауэ, и сыджри зэщӀоскъыскъэ, лъэпхъащэмэ, и лъабжьэр гуахъуэм хуэдэщ. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 474. 6. (7). Ӏуэхугъуэ гуэр зытеухуа, къегъэжьапӀэ хуэхъу. [Абу-Деруиш:] СщӀыр мэжджытщ, диным лъабжьэ хуэхъунущ. Кхъэлэгъунэ, 376. ЦӀыхуи ирехъу, хьеуани ирехъу – псэ зыӀутыр, гъащӀэ зиӀэр и лъэпкъэгъум, къызыхэкӀам яхэтыжмэ, зыхуей егъуэт, лъабжьэр егъэбыдэ. Лэчымэ, 383. Псори къызэхуэсыжу щхьэж и тӀысыпӀэм тӀысыжа нэужь, Кодоевыр къэтэджащ: - Фэ джэгум фыхэтыху, ди лъабжьэм зиубгъуащ, ди лъапсэм къару игъуэтащ ди хьэщӀэ лъапӀэм и фӀыщӀэкӀэ, - жиӀэри шыхьауэ и шэнтым егъэувэлӀауэ щыт картэр иукъуэдийри псоми яригъэлъэгъуащ. Лъапсэ, 89. 7. (2). Зытет щӀыр. КӀэлъыкӀуэ уи гуэгушым! – афицарым и маузерыжьыр напӀэзыпӀэу кърипхъуэтри, Дисэ и лъабжьэм «уаргу» жиӀэу къыщӀэуащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 104. 8. (1). Губгъуэ зэщӀэкӀа. [Мэмэт-щӀакъуэ:] Е пабжьэ-лъабжьэу гектар щитху бвауэ ◊ ЛъабжьэкӀэ ихын (4). Дунейм темыгъэтын, мыхьыр егъэхьын, езэуэн. [Лу:] Си Ӏуэхущ а полъкур Жыраслъэн хузэтеӀыгъэм, лъабжьэкӀэ ирамыхмэ, уэлэхьи. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 554. [Яков Борисович Апчарэ жриӀэу:] Гуэши еплъыт – лъабжьэкӀэ урахыни. Нал къута, 281. Хьэрып къомыр зэакъылэгъу хъурэ ехудийм езэуатэмэ лъабжьэкӀэ ирахри дунейр зэӀубз хъужат, арщхьэкӀэ дэнэ – я къурмакъейр зэрыубыдри зым зыр итхьэлэну и ужь итщ. ХьэщӀэ лъапӀэ, 403. Лъабжьэр гъэбыдэн (1). Быдэ щӀын. Пасэрейхэр куууэ щӀэныгъэ емыгупсысами, я унафэм, я хабзэм щӀэныгъэшхуэ хэлът: гаметэкӀэ зэджэ щӀэблэр къызытехъукӀыр къабзэу щагъэтыну арат, зэмылъэпкъэгъум я щылъхуитӀ зэрашалӀэмэ, я лъабжьэр ягъэбыдэрт. Лъапсэ, 65. ЛъабжьэкӀэ къитхъун (1). Бэлыхь е гузэвэгъуэ гуэр телъын, (нэгъуэщӀу: щӀыр ӀэгупсэкӀэ къэгъэзэн). Щыхьыр пхэщӀкӀэ тетӀысхьащи, къыщылъэтыжыну йоӀэ, и хъуреягъкӀэ щӀы фӀыцӀэр лъабжьэкӀэ къритхъуу, и шхуэлми шэ техуа хъунти, шэри лъыри зэхэлъэдэжауэ къожэх, шыр цӀыкӀури щтэри пабжьэмкӀэ хэлъэдауэ, и анэм къыщыщӀар имыщӀэу, къоплъэ. Лъапсэ, 71. Лъабжьэр фӀэгъэнэн (5). ЕерыщагъкӀэ и пӀэ имыкӀыу итын, зытетым хутемыкӀын. Ерыщу лъабжьэр фӀигъанэу, Мыбдежым бийхэр итат Жыг Ӏэщэ Ӏэджэр къагъанэу, Ар дэ удынкӀэ Ӏутхуат. ЗэуапӀэ. «Шум и гъуэгу», 23. Къалэдэсыр зэрогъэкӀий: мо пщыӀэ къомыр Ӏуфху жаӀэри, губгъуэрысхэми я лъабжьэр фӀагъэнащ: дэри дыцӀыхущ, губгъуэм дихьэу зыдгъалӀэрэ, жаӀэри. ХьэщӀэ лъапӀэ, 404. [Псэущхьэм:] Уи лъабжьэ фӀэбгъанэми чачэу унэкӀуэнщ, дотэ. Тепщэч къэзылъэтыхь, 186.