къэгъэнэн

КЪЭГЪЭНЭН (КЪЕГЪАНЭ); ЩЫГЪЭӀЭН (ЩЕГЪЭӀЭ); BIRAKMAK (alıkoymak)

Bu sonuç kitaptaki 1 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

къэгъэнэн (къегъанэ) перех. гл. 1. оставить кого-что-л. где-л. / ЗдэщыӀэ щӀыпӀэр емыгъэхъуэжын. * Гупым сыт ящӀэжынт - я гъуэгу теувэжащ, мо тӀур (щӀалитӀыр) къагъанэри. Къэр. Хь. 2. оставить, забыть кого-что-л. где-л. / Зыгуэр зыщӀыпӀэ щыгъэӀэн. 3. оставить кого-что-л. в каком-л. состоянии / И щытыкӀэм земыгъэхъуэжын. Бжэр Ӏухауэ къэзгъэнащ. 4. обделить кого-л. / Лъымыгъэсын, хэгъэнын (зыгуэрыр зыгуэрым). ЩӀалэм Ӏыхьэншэу къагъэнащ. 5. покинуть что-л., удалиться откуда-л. / ЩӀыпӀэ гуэр къэбгынэн. * {Борэ:} - Хэкур зэкӀэ къэвгъэнэнщ. Акъ. З. 6. покинуть кого-л., уйти от кого-л. / Зыгуэрым бгъэдэкӀын. 7. оставить, перестать делать что-л. / Ӏуэху блэжьыр гъэувыӀэн, ӀэщӀыб щӀын. * Я лэжьыгъэхэр къагъанэри цӀыху щэныкъуэ дэкӀащ я гъунэгъу лӀам и бынунэм хуэлэжьэну. П. Б. 8. оставить позади, миновать что-л. / БлэкӀын, блэгъэкӀын, дэгъэхун. УнитӀ къэбгъанэм ещанэм щӀэсщ си ныбжьэгъур. 9. опередить кого-л. / Япэ ищын, къызэнэкӀын. * ПщӀэгъуалэм тесым адрей шухэр адэ жыжьэу къигъэнауэ езыр япэ иту къожэ. фольк. 10. оставь(те) (употребляется в форме повелительного наклонения для выражения несогласия с кем-чем-л. или требования прекратить разговор о чем-л.) / Унафэ щӀыныгъэ наклоненэм иту къагъэсэбэп зыгуэрымкӀэ зэрымыарэзыр къагъэлъагъуэу, псалъэмакъ зэдаӀуэр зэпагъэуну къагъэуву. Къэгъанэ, кхъыӀэ, псалъэмакъ мышур! * Асият, куэдщ, къэгъанэ уи делагъэр. Къ. З.

КЪЭГЪЭНЭН (къегъанэ) лъэӀ. (337). 1. (18). ЗдэщыӀэ щӀыпӀэр емыгъэхъуэжын. [БырмамытӀ:] ЛӀищыр дыздэщытым къэзгъанэри, Шамум гъусэ сщӀыри къэзгъэзэжащ, ди лъэужьыр пшахъуэм щӀамыгъэнэж щӀыкӀэ псынэм дынэсыным сыхущӀэкъуу. ХьэщӀэ лъапӀэ, 402. [Алим:] Школ дызыщӀэсым я хадэр зетхьэну щӀалэ цӀыкӀу зыбжанэ каникулым дамыгъэкӀуэжу дыкъагъэнати, хъыбар шынагъуэ ди деж – уэ къэпхьа, сэ къэсхьа? Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 525. Жыгыу лӀыжьым пиупщӀауэ Хуэмыхьыжу къигъэнари ЩӀалэр кӀуэри ар къищтауэ Ехьыр. «Тисей», 505. 2. (31). Зыгуэр зыщӀыпӀэ щыгъэӀэн. Бахъсэныпсым хуэдэ щыӀэ, Жэщи махуи пхуэмызагъэ, Хышхуэм кӀуэу иунэтӀащи, ФӀейр къигъанэу, ехь къабзагъэр. Бахъсэныпсым хуэдэ щыӀэ… «Батырыбжьэ», 42. Ерыщу лъабжьэр фӀагъанэу, Мыбдежым бийхэр итат, Жыр Ӏэщэ Ӏэджэр къагъанэу, Ар дэ удынкӀэ Ӏутхуат. ЗэуапӀэ. «Шум и гъуэгу», 23. Ростов къиӀэпхъукӀауэ фыз гуэр пщэфӀапӀэм щӀэсати, абыи и хьэпшыпым и нэхъыбэр къигъанэри тхьэм ещӀэ здэкӀуар. Нал къута, 236. 3. (12). И щытыкӀэм земыгъэхъуэжын. Адыгэ уанэр теплъхьэжауэ Ди зэкъуэшыгъэр къогъэнэж. Лермонтов. «Батырыбжьэ», 49. [ЛӀыжьым Апчарэрэ Иринэрэ яжреӀэ:] Зэрыщыту къэбгъанэмэ, нэхъыфӀщ, жиӀэри. Нал къута, 281. Мэлыхъуэр, и дуней кӀыхьами кӀэщӀами, мэлыхъуэу къигъэнэжынщ, езы мэлыхъуэр мэлым ещхь хъужауэ. Нал къута, 260. 4. (3). Зыгуэр зы щытыкӀэ гуэрым игъэувэн. Бжэн къихуну макӀуэр къуажэм, Хьэр къегъанэ къэрэгъулу, Ар мэпӀащӀэ – лъейуэ мажэ, Ӏэджэ, Ӏэджэ и гум илъу. «Тисей», 495. Езыр [щэхуакӀуэр] къыпхуэмыгъэпцӀэну хьэжь-кхъуэжь гуэрщ, дагъуэ зыдигъуэн гуэр илъагъумэ, къыхидзыжрэ здэпхьынур умыщӀэу укъигъанэу. Лъапсэ, 35. 5. (43). Зыгуэрым зыгуэр лъымыгъэсын, хэгъэнын. ПэрыӀэбапӀэ имыӀэу гу щылъатэм, Валерэу плъагъури, приемнэ комиссэм езым имыдэурэ хагъэхьэ, абы хэтыну пӀэцӀеиж Ӏэджэ къагъанэри. КӀапсэ кӀапэ, 17. Зыгуэр къэхъунщӀэ е пэнцӀывкӀэ щӀегъаси, илъэситху-пщӀы къыптракъуэмэ, гъуэлъыпӀэншэу укъагъэнэнкъым… МелыӀыч, 453. [Матренэ Мэтхъэнымрэ Шырыкъумрэ яжреӀэ:] Си анэр мащӀэрэ къызэшхыдэрэ – дагъэ жыпӀэми, нэгъуэщӀ жыпӀэми унэм щӀыбохри хамэм я сабийхэм ибогъэшх, уэ уи быныр къыбогъанэри, жиӀэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 560. 6. (8). ЩӀыпӀэ гуэр къэбгынэн. Хьэбибэ и нысэм Мэзкуу къигъанэу мы къуажэм дауэ дэсыф, [красноармеецхэм] жаӀэу арат. Нал къута, 234. А къуажэр къигъанэу Астемыр ежьэфыну и фӀэщ хъуртэкъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 122. Си псэупӀэщӀэр къэзгъэнами, СфӀэкӀуэдыр куэду си дзэр мыш. Сыжейми, си нэр зэтесхами… «Щхьэлыкъуэ», 383. 7. (35). Зыгуэрым бгъэдэкӀын. [Алыджыкъуэ:] Псы сригъэфэнуми, къуажэм игъэзэжу фызабэр кӀуэн хуейщ, арщхьэкӀэ сэ сыкъигъанэу унэм пхущӀэкӀын, мурад гуэр къысхуищӀамэ? МелыӀыч, 458. Милиционерым [и гъусэхэм яжреӀэ:]: ЛӀэуэ гъуэгум телъыр къигъанэри ежьэжащ. Гъуэгуанэ, 140. УӀэгъэм ар йолӀалӀэ – ЗауэлӀ зауэлӀыр къигъэнэн? ЗэкъуэшитӀ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 19. 8. (67). Ӏуэху блэжьыр гъэувыӀэн, ӀэщӀыб щӀын. Нобэ пщӀэнур къыумыгъанэ, Дыгъэр къухьэу къыкӀуэкӀыжмэ, Уи зы махуэ пщхьэщихащи Лъыхъуэ, лъыхъуэ ар бгъуэтыжмэ. Сэ ар сощӀэ. «Мывэ хуабэ», 206. Ти, зэанэзэкъуэм дадэр гу цӀыкӀум ирадзэри я унэ яшэжащ: - Ӏурарэ, уи къалэн ӀэщӀыб умыщӀ, - жаӀэ щхьэкӀэ къимыгъанэу. Къалэн, 434. Абдежым ирихьэлӀэу, губгъуэм итахэми нацдивизэр къэсыжащ, жаӀэу щызэхахым хьэмым тетари, мэкъум щыӀари, огородым итари зэрызехьэу къэсат, я лэжьыгъэр къагъанэри. Нал къута, 213. 9. (1). БлэкӀын, блэгъэкӀын, дэгъэхун. Исхьэкъ куэбжитӀ къигъанэмэ, ещанэм деж къэувыӀэурэ гъуоуэ зэрыджам ещхьу, Лу сымэ зэзэмызэ зыгуэрым и куэбжэм деж къыщувыӀэрти щыджэгурт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 643. 10. (1). Япэ ищын, къызэнэкӀын. Ауэ еплъыт, модэ, модэ, Линэ и шыр иутӀыпщауэ Шыхъуэм и шым ар къытожыр, Шы пцӀэгъуэплъри игъэпщауэ Линэ и шыр мес къытожыр И гъусищри къигъэнауэ. Колхоз шыгъажэм. «Партыр ди пашэу», 43-44. 11. (3). Унафэ щӀыныгъэ наклоненэм иту къагъэсэбэп зыгуэрымкӀэ зэрымыарэзыр къагъэлъагъуэу, ялъагъур, зэдаӀуэр зэпагъэуну къагъэуву. Албиян Ӏихын идэртэкъым: - Къэгъанэ, ди анэ. Сэ сиӀэщ шырыкъу. Щынэхужьыкъуэ, 42. [Исуф и фызым жреӀэ:] ◊ Акъылым къихь къэмыгъэнэн (2). Еплъ акъыл. Дзыгъуэ гъуанэ дихьа къэмыгъэнэн (2). Еплъ дзыгъуэ. ЛъэкӀ къэмыгъэнэн (43). Еплъ лъэкӀ. Ныбэм къихь къэмыгъэнэн (1). Еплъ ныбэ.