къихьэн
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(кърехьэ)
ЗыщӀыпӀэ къихауэ зыгуэр къэхьын (унэм, утыкум).
рувнести, занести кого-что-л. куда-л. внутрь чего-л.
(къохьэ)
1. Зыгуэрым и кум, и кӀуэцӀым къэсын, къибэкъуэн.
рувойти куда-л., внутрь чего-л.
Хадэм шкӀэ къохьэ.
2. КъыщӀидзэн.
рунаступить, настать
Гъатхэр къохьэ.
3. КъэкӀуэн (унэм).
руприйти куда-л. (напр. в дом)
ХьэщӀэ унэм къихьэмэ, бысымыр мэгуфӀэ.— Псалъэжьхэр
+1 örnek
Хамэхьэ къохьэри, унэхьэ иреху.— Псалъэжьхэр
4. ЗыщӀыпӀэ къибэкъуэн, (утыкум) къэкӀуэн. Утыкум къихьэн.
рупоявиться где-л., выйти куда-л. (на сцену, в круг, в поле)
Мэзым къыхэкӀри, хуейм къихьащ лӀы кӀыхь гуэр.— ӀуэрыӀуатэ
Kitapta geçtiği hali
къихьэн I (кърехьэ) перех. гл. внести, занести кого-что-л. куда-л. внутрь чего-л. / ЗыщӀыпӀэ къихауэ зыгуэр къэхьын (унэм, утыкум). Лъапэ махуэ къихьэн см. лъапэ. II (къохьэ) неперех. гл. 1. войти куда-л., внутрь чего-л. / Зыгуэрым и кум, и кӀуэцӀым къэсын, къибэкъуэн. Хадэм шкӀэ къохьэ. 2. наступить, настать / КъыщӀидзэн. * Гъатхэр къохьэ. 3. прийти куда-л. (напр. в дом) / КъэкӀуэн (унэм). * ХьэщӀэ унэм къихьэмэ, бысымыр мэгуфӀэ. (погов.) Хамэхьэ къохьэри, унэхьэ иреху. (погов.) 4. появиться где-л., выйти куда-л. (на сцену, в круг, в поле) / ЗыщӀыпӀэ къибэкъуэн, (утыкум) къэкӀуэн. Утыкум къихьэн. * Мэзым къыхэкӀри, хуейм къихьащ лӀы кӀыхь гуэр. фольк. {И} гум къихьэн см. гу II. Щхьэм къихьэн см. щхьэ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(кърехьэ)
ЗыщӀыпӀэ къихауэ зыгуэр къэхьын.
Зеиншэ защӀэу къызэхэна унагъуэм гузэвэгъуэ япэ къизыхьар щӀалэ нэхъыжьым кӀэлъыкӀуэ Псэунщ.— Къалэн, 428
Deyimler (1)
лъапэ махуэ кърихьэн
Еплъ: лъапэ
(къохьэ)
1. Зыгуэрым и кум, и кӀуэцӀым къибэкъуэн.
[Къуэш еплӀанэм жиӀа псалъэ:] Къумыр благъуэм хуэдэщ. Дыкъихьащ [зэшиблыр] и куэщӀ.— Индийскэ поэмэ, 361
+2 örnek
Афицар гуэр вагоным къихьауэ: - Хэт мыр?- жиӀэри Астемыр къыбгъэдыхьащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 171
Си Ӏэдакъэм щӀокӀ жыг хадэ, къихьэ хадэм – зэгъэлъагъу.— Си Ӏэдакъэм щӀокӀ жыг хадэ. «Вагъуэ махуэ», 339
2. КъыщӀидзэн.
Зэрыщыт дыдэу жиӀэмэ, цӀыкӀухэм яшхыр зымыгъуэт унагъуэ къулейсызи щыӀэт, итӀани еджакӀуэхэм зызымыгъэнщӀ яхэт дэнэ къэна, атӀэ гъатхэр къихьэмэ, пщыхьэщхьэкӀэ зи нэр хъэрахъэ щыӀэт, дагъэ зыщӀэлъ зэрамышхым къыхэкӀкӀэ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 533
+2 örnek
Март мазэр къихьэри, цӀыхум гукӀи псэкӀи къагурыӀуащ Деникиным и дзэр къызэрыкъутэр.— Хъуэпсэгъуэ нур, 304
Хьэуам мэ ӀэфӀыр хилъхьэу хуежьэм Къихьащ къэкӀыгъэм и чэзур.— Шеимэ. «Батырыбжьэ», 85
3. КъэкӀуэн.
Къафщтэ [цӀыхухэ] фи Ӏэщэр! Бий бзаджэр ди щӀым къихьащи, Бийм и лъым адэ бжэщхьэӀур евгъалэ, Дэндежи зауае гуащӀэр щыфӀэт. Ноябрым и 4-м 1942 гъэм. «Шум и гъуэгу», 18. А гуфӀэгъуэм нэгъуэщӀ гуфӀэгъуи къыхохъуэ – куэд лъандэрэ унагъуэм къимыхьа Елдар, псоми фӀыуэ ялъагъур, къокӀуэ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 514
+1 örnek
ГуфӀэгъуэ зи унэ къихьар, гъэш зыгъуэтыжыр Думэсарэ и бынунэ закъуэр аратэкъым, Щхьэлмывэкъуэ и нэгу щӀэкӀар иӀуэтэжат.— Хъуэпсэгъуэ нур, 317
4. Къыщыхутэн.
МазэщӀэ дахэр къихьэхукӀэ Дахагъэ хьэхур щӀэращӀэу, КъэщӀэрэщӀэжу щӀалэгъуэр, Игъуэ имыкӀыу хъыджэбзу, Шу къыхуэзамэ къеубзэу, Лъэс къыхуэзамэ и хьэщӀэу, Гъунэгъу зыхуищӀу и бийхэр Игъэбзэхыныр тхьэрыӀуэт.— ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ, 412
+1 örnek
Гъатхэпэм мазэр къихьагъащӀэу Псыхуабэ щызэхэта съездым къэкӀуа делегатхэмрэ пщыжь-уэркъыжьхэмрэ зэгурымыӀуэ хъури, къэрэхьэлъкъ делегатхэр ТэрчкъалэкӀэ емыкӀуэкӀыу хъуакъым.— Хъуэпсэгъуэ нур, 242
Deyimler (1)
[и] гум къихьэн
Еплъ: гу
Kitapta geçtiği hali
КЪИХЬЭН I (кърехьэ) лъэӀ. (2). ЗыщӀыпӀэ къихауэ зыгуэр къэхьын. Зеиншэ защӀэу къызэхэна унагъуэм гузэвэгъуэ япэ къизыхьар щӀалэ нэхъыжьым кӀэлъыкӀуэ Псэунщ. Къалэн, 428. ◊ Лъапэ махуэ кърихьэн (2). Еплъ лъапэ I.
КЪИХЬЭН II (къохьэ) лъэмыӀ. (70). 1. (18). Зыгуэрым и кум, и кӀуэцӀым къибэкъуэн. [Къуэш еплӀанэм жиӀа псалъэ:] Къумыр благъуэм хуэдэщ. Дыкъихьащ [зэшиблыр] и куэщӀ. «Индийскэ поэмэ», 361. Афицар гуэр вагоным къихьауэ: - Хэт мыр?- жиӀэри Астемыр къыбгъэдыхьащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 171. Си Ӏэдакъэм щӀокӀ жыг хадэ, къихьэ хадэм – зэгъэлъагъу. Си Ӏэдакъэм щӀокӀ жыг хадэ. «Вагъуэ махуэ», 339. 2. (26). КъыщӀидзэн. Зэрыщыт дыдэу жиӀэмэ, цӀыкӀухэм яшхыр зымыгъуэт унагъуэ къулейсызи щыӀэт, итӀани еджакӀуэхэм зызымыгъэнщӀ яхэт дэнэ къэна, атӀэ гъатхэр къихьэмэ, пщыхьэщхьэкӀэ зи нэр хъэрахъэ щыӀэт, дагъэ зыщӀэлъ зэрамышхым къыхэкӀкӀэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 533. Март мазэр къихьэри, цӀыхум гукӀи псэкӀи къагурыӀуащ Деникиным и дзэр къызэрыкъутэр. Хъуэпсэгъуэ нур, 304. Хьэуам мэ ӀэфӀыр хилъхьэу хуежьэм Къихьащ къэкӀыгъэм и чэзур. Шеимэ. «Батырыбжьэ», 85. 3. (22). КъэкӀуэн. Къафщтэ [цӀыхухэ] фи Ӏэщэр! Бий бзаджэр ди щӀым къихьащи, Бийм и лъым адэ бжэщхьэӀур евгъалэ, Дэндежи зауае гуащӀэр щыфӀэт. Ноябрым и 4-м 1942 гъэм. «Шум и гъуэгу», 18. А гуфӀэгъуэм нэгъуэщӀ гуфӀэгъуи къыхохъуэ – куэд лъандэрэ унагъуэм къимыхьа Елдар, псоми фӀыуэ ялъагъур, къокӀуэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 514. ГуфӀэгъуэ зи унэ къихьар, гъэш зыгъуэтыжыр Думэсарэ и бынунэ закъуэр аратэкъым, Щхьэлмывэкъуэ и нэгу щӀэкӀар иӀуэтэжат. Хъуэпсэгъуэ нур, 317. 4. (3). Къыщыхутэн. МазэщӀэ дахэр къихьэхукӀэ Дахагъэ хьэхур щӀэращӀэу, КъэщӀэрэщӀэжу щӀалэгъуэр, Игъуэ имыкӀыу хъыджэбзу, Шу къыхуэзамэ къеубзэу, Лъэс къыхуэзамэ и хьэщӀэу, Гъунэгъу зыхуищӀу и бийхэр Игъэбзэхыныр тхьэрыӀуэт. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 412. Гъатхэпэм мазэр къихьагъащӀэу Псыхуабэ щызэхэта съездым къэкӀуа делегатхэмрэ пщыжь-уэркъыжьхэмрэ зэгурымыӀуэ хъури, къэрэхьэлъкъ делегатхэр ТэрчкъалэкӀэ емыкӀуэкӀыу хъуакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 242. ◊ [И] гум къихьэн (14). Еплъ гу I.