зыӀэтын
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ТЭДЖЫН (МЭТЭДЖ(ы); КЪЭТЭДЖЫН (къэтэджы/къотэдж); ЗЫӀЭТЫН (ЗЕӀЭТ(ы); KALKMAK
ЗЫӀЭТЫН → ТЭДЖЫН; KALKMAK
Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: тэджын
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(зеӀэт)
1. ДэкӀуеин (пкӀэлъейкӀэ, лифтымкӀэ).
руподняться
ТеувапӀэхэм теувэурэ зыӀэтын.
2. Уэгум къиувэн, къыдэкӀуэтеин (дыгъэр, мазэр, н. къ.).
руподняться, взойти (о луне, солнце и т. п.)
3. Уи пӀэм къитэджыкӀын.
руподняться, встать с места
Шэнтым тес лӀым зиӀэтащ.
4. Дэлъэтеин.
руподняться, взлететь
Шар яӀэщӀэкӀам ищхьэмкӀэ зеӀэт. Мэшым хэса ныбгъуэм зиӀэтащ. Емынэжь и шым зеӀэтри уэгум йохьэ, щӀым зыкъытредзэжри Емынэжьыр еущыгу. Нарт.
5. ЩӀэныгъэ, зыужьыныгъэ с. ху. нэхъ лъэгапӀэ иным нэсын.
рудостичь чего-л.
Колхозым зиӀэтын. Нартыхум зиӀэтащ.
6. Хэхъуэн, къыщӀигъун.
руувеличиться, повыситься, подняться
Лэжьыгъэм къыпыкӀ хъерым зиӀэтащ. Температурэм зиӀэтащ.
Kitapta geçtiği hali
зыӀэтын (зеӀэт) перех. гл. 1. подняться / ДэкӀуеин (пкӀэлъейкӀэ, лифтымкӀэ). ТеувапӀэхэм теувэурэ зыӀэтын. 2. подняться, взойти (о луне, солнце и т. п.) / Уэгум къиувэн, къыдэкӀуэтеин (дыгъэр, мазэр, н. къ.). 3. подняться, встать с места / Уи пӀэм къитэджыкӀын. Шэнтым тес лӀым зиӀэтащ. 4. подняться, взлететь / Дэлъэтеин. Шар яӀэщӀэкӀам ищхьэмкӀэ зеӀэт. Мэшым хэса ныбгъуэм зиӀэтащ. Емынэжь и шым зеӀэтри уэгум йохьэ, щӀым зыкъытредзэжри Емынэжьыр еущыгу. Нарт. 5. переносное достичь чего-л. / ЩӀэныгъэ, зыужьыныгъэ с. ху. нэхъ лъэгапӀэ иным нэсын. Колхозым зиӀэтын. Нартыхум зиӀэтащ. 6. увеличиться, повыситься, подняться / Хэхъуэн, къыщӀигъун. Лэжьыгъэм къыпыкӀ хъерым зиӀэтащ. Температурэм зиӀэтащ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(зеӀэт)
1. Нэхъ лъагэ зыщӀын.
Зэм шуудзэр тесщ пщӀэгъуалэм, Сабэр къумым къыщаӀэт, Зэм пшахъуэщӀым нилъэдамэ, Зэм уафэгум зыщаӀэт.— Уафэ къащхъуэм пшэр хужьыбзэу. «Вагъуэ махуэ», 342
+2 örnek
Елдар и дамащхьэм Лу тесу, Елдар зиӀэтыху, щӀалэ цӀыкӀури нэхъ лъагэ хъуурэ, кхъуейплъыжькӀэрыщӀэм нос.— Хъуэпсэгъуэ нур, 100
Асыхьэтым я щхьэр похури Уафэ къащхъуэм йоткӀухьыж, ТӀум я Ӏэщхьи зэлъоӀэсри ЗаӀэтауэ мэхъу лъэмыж.— Уафэ къащхъуэм пшэр хужьыбзэу. «Вагъуэ махуэ», 342
2. Макъ е Ӏэуэлъауэ гуэрыр нэхъ ин хъун.
Кодоевым адэкӀэ жиӀэнур жрамыгъэӀэу Ӏэгуауэшхуэм зиӀэтащ, зыгуэрхэри хьэщӀэм ехъуэхъуу къыхэгуоукӀыу.— Лъапсэ, 89
+2 örnek
– Си дэлъхушхуэ, Албиян! – Апчарэ и макъым нэхъ зиӀэт хъуащ, – нобэ федгъажьэ нэхърэ фыкъэкӀуэжу дыфпежьауэ щытамэ сыту ди насыпышхуэт.— Щынэхужьыкъуэ, 47
Музыкэм зиӀэт зэпытт, уэредадэ жыпӀэнти – нэхъеижт.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 585
3. ЩӀэныгъэкӀэ, къулыкъукӀэ нэхъ лъагэ хъун.
[Дэфэрэдж:] Езы Аннэ Павловнэ мащӀэ щӀакъым сэ зэрысцӀыхурэ, иджыри къэс зэи сигу ебгъакъым, хуабжьу специалистыфӀщ, псэрэ гукӀэ и Ӏуэхум етащ, зытеува гъуэгуми къыпхутекӀынукъым, арауи къыщӀэкӀынущ и къулыкъум зиӀэтыну псоми хуагъэфащэурэ и Ӏуэхур къехуэха иджы щӀэхъуар.— Лъапсэ, 11
4. Зыкъэщтэн, зэуэ уздэщысам икӀыу ежьэжын.
[Алим:] Ди унэм щӀэса дзэр дымыщӀэххэу къызэрыкӀуам хуэдэу, я зыӀэти я дэкӀынри зыуэ, дымыщӀэххэу дэкӀыжащ, здэкӀуари здэжари дымыщӀэу.— Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 532
Deyimler (1)
[и] щхьэфэцым зиӀэтын
Еплъ: щхьэфэц
Kitapta geçtiği hali
ЗЫӀЭТЫН (зеӀэт) лъэӀ. (13). 1. (8). Нэхъ лъагэ зыщӀын. Зэм шуудзэр тесщ пщӀэгъуалэм, Сабэр къумым къыщаӀэт, Зэм пшахъуэщӀым нилъэдамэ, Зэм уафэгум зыщаӀэт. Уафэ къащхъуэм пшэр хужьыбзэу. «Вагъуэ махуэ», 342. Елдар и дамащхьэм Лу тесу, Елдар зиӀэтыху, щӀалэ цӀыкӀури нэхъ лъагэ хъуурэ, кхъуейплъыжькӀэрыщӀэм нос. Хъуэпсэгъуэ нур, 100. Асыхьэтым я щхьэр похури Уафэ къащхъуэм йоткӀухьыж, ТӀум я Ӏэщхьи зэлъоӀэсри ЗаӀэтауэ мэхъу лъэмыж. Уафэ къащхъуэм пшэр хужьыбзэу. «Вагъуэ махуэ», 342. 2. (3). Макъ е Ӏэуэлъауэ гуэрыр нэхъ ин хъун. Кодоевым адэкӀэ жиӀэнур жрамыгъэӀэу Ӏэгуауэшхуэм зиӀэтащ, зыгуэрхэри хьэщӀэм ехъуэхъуу къыхэгуоукӀыу. Лъапсэ, 89. – Си дэлъхушхуэ, Албиян! – Апчарэ и макъым нэхъ зиӀэт хъуащ, – нобэ федгъажьэ нэхърэ фыкъэкӀуэжу дыфпежьауэ щытамэ сыту ди насыпышхуэт. Щынэхужьыкъуэ, 47. Музыкэм зиӀэт зэпытт, уэредадэ жыпӀэнти – нэхъеижт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 585. 3. (1). ЩӀэныгъэкӀэ, къулыкъукӀэ нэхъ лъагэ хъун. [Дэфэрэдж:] Езы Аннэ Павловнэ мащӀэ щӀакъым сэ зэрысцӀыхурэ, иджыри къэс зэи сигу ебгъакъым, хуабжьу специалистыфӀщ, псэрэ гукӀэ и Ӏуэхум етащ, зытеува гъуэгуми къыпхутекӀынукъым, арауи къыщӀэкӀынущ и къулыкъум зиӀэтыну псоми хуагъэфащэурэ и Ӏуэхур къехуэха иджы щӀэхъуар. Лъапсэ, 11. 4. (1). зэхь. Зыкъэщтэн, зэуэ уздэщысам икӀыу ежьэжын. [Алим:] Ди унэм щӀэса дзэр дымыщӀэххэу къызэрыкӀуам хуэдэу, я зыӀэти я дэкӀынри зыуэ, дымыщӀэххэу дэкӀыжащ, здэкӀуари здэжари дымыщӀэу. Зи лъэрыгъыпс тӀыгъа, 532. ◊ [И] щхьэфэцым зиӀэтын (35). Еплъ щхьэфэц.