дагъэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ДАГЪЭ, ТХЪУ; YAĞ
ТХЪУ, ДАГЪЭ; YAĞ (tere ~ı)
Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Щэм, кӀапэм языныкъуэ къэкӀыгъэхэм, минералхэм къыщӀаху, къыщӀагъэвыкӀ, къыхащӀыкӀ хуадагъэ мае. Фэтыджэн, бензин сыт хуэдэхэр.
ру1. жир, масло (растопленные)
Сэхуран дагъэ. Щэ дагъэ. Лэпсым дагъэр къытехын. 2. горючее
+1 örnek
Тракторхэр зэрагъэлажьэ дагъэ.
Bu maddedeki ifadeler (3)
дагъэ текӀын
рувыделяться (о жире).
КъэлъэӀухуам дагъэ текӀыркъым. (погов.)
дагъэ щыхуэн
руугодить кому-л.
дагъэ щӀэхун
рувыжимать масло.
Kitapta geçtiği hali
дагъэ 1. жир, масло (растопленные) / Щэм, кӀапэм языныкъуэ къэкӀыгъэхэм, минералхэм къыщӀаху, къыщӀагъэвыкӀ, къыхащӀыкӀ хуадагъэ мае. Сэхуран дагъэ. Щэ дагъэ. Лэпсым дагъэр къытехын. 2. горючее / Фэтыджэн, бензин сыт хуэдэхэр. Тракторхэр зэрагъэлажьэ дагъэ. Дагъэ текӀын выделяться (о жире). КъэлъэӀухуам дагъэ текӀыркъым. (погов.) Дагъэ щыхуэн угодить кому-л. Дагъэ щӀэхун выжимать масло.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Щэм, кӀапэм, языныкъуэ къэкӀыгъэхэм, минералхэм къыщӀаху, къыщӀагъэвыкӀ, къыхащӀыкӀ ткӀуаткӀуэ.
Ти, Исуф пӀащӀэ-тхъытхъыу Америкэм я мэктэбым нэсри заригъэтхащ, ахъшэ къратам щыщ къыхихри къэхьауэ, фошыгъу, хьэжыгъэ, дагъэ, лы гъэгъуа, хъурмэ – зыхуейуэ ямыгъуэт псори къихьри къэкӀуэжащ.— Лэчымэ, 391
+2 örnek
ТӀутӀи цӀыкӀухэм я жагъуэ ищӀакъым: – АтӀэ, Матренэ, дяпэкӀэ дагъэ уи унэ къипхыу къодгъэхьыжынкъым.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 562
КъовыкӀыр лэпсыр тезу дагъэ, Къыхошхэ уэшхыр, ягъэ кӀынкъым.— Лэгъуп цӀыкӀу. «Шум и гъуэгу», 50
Deyimler (6)
дагъэ щыхуэн
Зыгуэрым и гур гъэзэгъэн, и гуапэ щӀын, щытхъун.
Уэрэд зэхэзылъхьэм Ар и напщӀэтелъу, Зи уэрэд ягъэӀум И фэм дагъэ щахуэу Хэкур иригуфӀэрт.— Уэрэдгъэшэс. «Дамыгъэ», 212
дагъэ къыщыхуэн
Ар [Якъуб] къыщытехуам [район газетым] Якъуб дагъэ къыщахуа хуэдэу и гуапэ хъуамэ, иджы иронэщхъей.— Нал къута, 262
+2 örnek
Си уэрэд жызыӀэм дагъэ къысщихуащ, жыхуаӀэм хуэдэу, а хъыбарыр къызыбгъэдэкӀым дежкӀи нэхъ гуапэщ, гъуом цӀыхур къедаӀуэмэ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 508
Иджыри Ӏэщэм е бгырыпхым, Ӏэлъын дыщэкӀыу зи ӀэщӀагъэм Дамыгъэ телъу сэ солъагъури, КъысфӀощӀ къысщахуэу сэри дагъэ.— Дамыгъэ. «Дамыгъэ», 205
Еплъ: дагъэ щыхуэн
Ӏупэр дагъэ къищӀын
Еплъ: Ӏупэ
Ӏэпэм дагъэ къыпыткӀун
Еплъ: Ӏэпэ
2 deyim daha
дагъэ щӀэлъын
Ерыскъым къару щӀэлъын.
[Кулисум, Къэрэлъашэ хуэгъэзауэ:] Ӏэзэм деж сыкӀуати, «дагъэ зыщӀэлъ шхын егъэшх [сабийм]», жиӀащ.— Нэгъуху, 35
дагъэ щӀэтын
[Фыз Ӏэзэм, Кулисуим хуэгъэзауэ:] – Абы и хущхъуэр дагъэ зыщӀэт шхын егъэшхын хуейуэ аращ, си псэ тӀэкӀу.— Нэгъуху, 34
+1 örnek
[Кулисум, Къэрэлъашэ хуэгъэзауэ:] Дагъэ зыщӀэт мыгъуэ дэнэ къисхын?— Нэгъуху, 35
Еплъ: дагъэ щӀэлъын
Kitapta geçtiği hali
ДАГЪЭ (24). Щэм, кӀапэм, языныкъуэ къэкӀыгъэхэм, минералхэм къыщӀаху, къыщӀагъэвыкӀ, къыхащӀыкӀ ткӀуаткӀуэ. Ти, Исуф пӀащӀэ-тхъытхъыу Америкэм я мэктэбым нэсри заригъэтхащ, ахъшэ къратам щыщ къыхихри къэхьауэ, фошыгъу, хьэжыгъэ, дагъэ, лы гъэгъуа, хъурмэ – зыхуейуэ ямыгъуэт псори къихьри къэкӀуэжащ. Лэчымэ, 391. ТӀутӀи цӀыкӀухэм я жагъуэ ищӀакъым: – АтӀэ, Матренэ, дяпэкӀэ дагъэ уи унэ къипхыу къодгъэхьыжынкъым. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 562. КъовыкӀыр лэпсыр тезу дагъэ, Къыхошхэ уэшхыр, ягъэ кӀынкъым. Лэгъуп цӀыкӀу. «Шум и гъуэгу», 50. ◊ Дагъэ щыхуэн (7). Зыгуэрым и гур гъэзэгъэн, и гуапэ щӀын, щытхъун. Уэрэд зэхэзылъхьэм Ар и напщӀэтелъу, Зи уэрэд ягъэӀум И фэм дагъэ щахуэу Хэкур иригуфӀэрт. Уэрэдгъэшэс. «Дамыгъэ», 212. Дагъэ къыщыхуэн (3). Еплъ дагъэ щыхуэн. Ар [Якъуб] къыщытехуам [район газетым] Якъуб дагъэ къыщахуа хуэдэу и гуапэ хъуамэ, иджы иронэщхъей. Нал къута, 262. Си уэрэд жызыӀэм дагъэ къысщихуащ, жыхуаӀэм хуэдэу, а хъыбарыр къызыбгъэдэкӀым дежкӀи нэхъ гуапэщ, гъуом цӀыхур къедаӀуэмэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 508. Иджыри Ӏэщэм е бгырыпхым, Ӏэлъын дыщэкӀыу зи ӀэщӀагъэм Дамыгъэ телъу сэ солъагъури, КъысфӀощӀ къысщахуэу сэри дагъэ. Дамыгъэ. «Дамыгъэ», 205. Ӏупэр дагъэ къищӀын (1). Еплъ Ӏупэ. Ӏэпэм дагъэ къыпыткӀун (1). Еплъ Ӏэпэ. Дагъэ щӀэлъын (1). Ерыскъым къару щӀэлъын. [Кулисум, Къэрэлъашэ хуэгъэзауэ:] Ӏэзэм деж сыкӀуати, «дагъэ зыщӀэлъ шхын егъэшх [сабийм]», жиӀащ. Нэгъуху, 35. Дагъэ щӀэтын (2). Еплъ дагъэ щӀэлъын. [Фыз Ӏэзэм, Кулисуим хуэгъэзауэ:] – Абы и хущхъуэр дагъэ зыщӀэт шхын егъэшхын хуейуэ аращ, си псэ тӀэкӀу. Нэгъуху, 34. [Кулисум, Къэрэлъашэ хуэгъэзауэ:] Дагъэ зыщӀэт мыгъуэ дэнэ къисхын? Нэгъуху, 35.