Ӏэпэ

ӀЭПЭ/ӀЭ фэшӀын, ӀЭ/ӀЭПЭ хуэщӀын (~ фешӀы/~ хуещӀ); EL ETMEK

Ӏапэ/Ӏэпэ, Ӏэхъомбап(э)/Ӏэпхъуамбапэ; EL PARMAK UCU (tuş)

Ӏэпэ/Ӏапэ; EL PARMAK UCU (tuş)

Ӏапэ/Ӏэпэ, Ӏэхъуамб(э)/Ӏэпхъуамбэ; PARMAK (el ~ğı)

Ӏэпэ/Ӏапэ, Ӏэхъуамб(э)/Ӏэпхъуамбэ; PARMAK (el ~ğı)

Ӏэпхъуамбэ/Ӏэхъуамб(э), Ӏапэ/Ӏэпэ; PARMAK (el ~ğı)

Ӏэхъуамб(э)/Ӏэпхъуамбэ, Ӏапэ/Ӏэпэ; PARMAK (el ~ğı)

Ӏэпэ/Ӏапэ, Ӏэхъомбап(э)/Ӏэпхъуамбапэ; PARMAK UCU (el ~)

Ӏэпхъуамбапэ/Ӏэхъомбап(э), Ӏэпэ/Ӏапэ; PARMAK UCU (el ~)

Ӏэхъомбап(э)/Ӏэпхъуамбапэ, Ӏапэ/Ӏэпэ; PARMAK UCU (el ~)

Ӏапэ/Ӏэпэ, (Абз. АПЭ), пщынэӀапэ/ пшынэӀэпэ; TUŞ 1 (armonika ~u)

Ӏэпэ → Ӏапэ; TUŞ 1 (armonika ~u)

Bu sonuç kitaptaki 12 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

Ӏэпэ 1. палец (руки) / Ӏэпхъуамбэ. Ӏэпэ псыгъуэ. 2. клавиш, клавиша / Пшынэм, пианинэм макъ кърагъэкӀын папщӀэ тракъузэу иӀэ пластинкэ. Пшынэ Ӏэпэ. Ӏэпэ жор щӀын креститься. Ӏэпэ жьажьэ медлительный в работе. Ӏэпэ къыхуашиин показывать пальцем на кого-л. * Си ныбжьэгъу еджахэм сакъыкӀэрыхуами, Ӏэпэ къысхуашийуэ дунейм сытетынкъым. Ӏуащхь. Ӏэпэ щабэ 1) нежная, легкая рука (напр. у врача). ИгъащӀэкӀэ а лӀыжьми абы къыщӀэхъуа бынхэми я гум илъынщ а дохутыр Ӏэпэ щабэр. Ӏуащхь. 2) мастерская рука. Ӏэпэ щӀэгъэшэн загибать пальцы (при счёте). Ӏэпэ щӀэдзын к.-з. = Ӏэ щӀэдзын. ӀэпэкӀэ емыӀусэн не притронуться пальцем к чему-л. {И} Ӏэпэм дыщэ къыпощ на все руки мастер . {И} Ӏэпэм едзэкъэжын кусать локоть. * БлэкӀахэр си гум къэкӀыжмэ, слъэмыкӀыу Ӏэпэм содзэкъэж. Б. Ф. Ӏэпэм къешэкӀын вертеть кем-л. Ӏэпэр гъэтӀеин рисоваться, фасонить. Ӏэпэр къищын блестеть, сверкать (напр. о мебели). Ӏэпэр шхэн руки чешутся. Ӏэпэр щӀишэн судорогой свело пальцы руки.

ӀЭПЭ (48). 1. (47). Ӏэпхъуамбэ. Астемыр и псэлъафэт: «Уэздыгъэ щыщӀэбгъанэкӀэ, уи Ӏэпэр мафӀэм исынкӀэ мэхъу», –жиӀэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 502. [Исуф:] – Фо зезыхьэр и Ӏэпэ йобзей жиӀащ пасэрейм, мылъку зиӀэ гуэрым и мылъку хузетхьэн хуей хъумэ, ди фэ илъыни дгъуэтынщ икӀи дымэжэлӀэнкъым. Лэчымэ, 390. Си Ӏэпэр сшийрэ сытеӀэбэм, БлэкӀар а тхыгъэм сигу къагъэкӀ. Къурш дыркъуэ. «Дамыгъэ», 213. 2. (1). Пшынэм, пианинэм макъ кърагъэкӀын папщӀэ тракъузэу иӀэ пластинкэ. Си пшынэ Ӏэпэр щӀамыгъауэм, И макъыр уи гум къошхыдыкӀ. Си усэ. «Вагъуэ махуэ», 358. ◊ Ӏэпэм дагъэ къыпыткӀун (1). ХуэщӀауэ, хуэкъулейуэ псэун. Нобэ дытеувауэ жэм дгуэшмэ, бей дыхъуарэ ди Ӏэпэм дагъэ къыпыткӀуу аракъым щӀэдгуэшыр [жеӀэ Бекъан]. Щынэхужьыкъуэ, 13. Ӏэпэм едзэкъэн (1). Зыгуэрым хущӀегъуэжын. СыщӀегъуэжауэ сэ куэдрэ Седзакъэрт пщӀэншэу си Ӏэпэм. «Адэ», 137. ӀэпэкӀэ емыӀусэн (7). И гугъу мыщӀыххэн, бгъэдэмыхьэн, емыӀэбын. Мэ уи фочыжьри, ӀэпэкӀэ сеӀусэнкъым, ӀэпэкӀэ, – жиӀэри гъукӀэм фочыжьыр зейм хуидзыжащ, – сэ дэнэ къэна, си къуэр еӀусэуи здэнукъым. Лъапсэ, 104. Пэжу, Жыраслъэн илъэс плӀыщӀ къигъэщӀам ӀэпэкӀэ еӀусатэкъым уи бели, уи пхъэӀэщи… Хъуэпсэгъуэ нур, 85. [Унэгуащэм:] Тхьэуэ нобэ зи махуэ лъапӀэ, ӀэпэкӀэ демыӀуса [хъыджэбз цӀыкӀум]. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 477. Ӏэпэр гъэдэлъэн (1). Зыгуэр ирибгъэшынэну Ӏэпэр хуэгъэсысын. И Ӏэпэр губжьауэ игъэдалъэм, И нитӀ зытеплъэр мэгужьей. Тет щхьэщих. «Дамыгъэ», 222. ӀэпэкӀэ жыӀэн (1). ӀэпэтэрмэшкӀэ жыпӀэну узыхуейр къэгъэлъэгъуэн. –БзэкӀэ тхужымыӀэр ӀэпэкӀэ жытӀэнщ, –жиӀэу Астемыр мыгушыӀэу хуэшэчакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 201. [Я] Ӏэпэр зэрыӀыгъын (3). ЗэгурыӀуэн, зыр адрейм диӀыгъын. Сытым и щхьэфи сигъэӀэбэ, нобэрей махуэр абы пызощэ, арыншэуи хъурэ – сыт хуэдэ лъэхъэнэми щыпсэуауэ щӀы, цӀыхубзу хъуам я псэр зэрощӀэ, я Ӏэпэр зэрыӀыгъщ, я натӀэм илъри зэбгъапщэмэ, зэшыпхъуитӀым я бынщ жыпӀэну зэщхьэщ. Лъапсэ, 6. ӀэпэкӀэ зэрашэн (1). И нэхэм ямылъагъун, зэрынэфым къыхэкӀыу кърашэкӀын хуей хъун. Къетау ӀэпэкӀэ зэрашэу нэф дыдэ хъуати, къуакӀэ тӀэкӀум дэхуэри зимыужьыжу лӀащ. Лъапсэ, 111. ӀэпэкӀэ нэм къыщӀэӀэбэр умылъагъун (1). КӀыфӀ дыдэу щытын. [ЛӀитӀым язым жеӀэ:] Сытуи кӀыфӀ, ӀэпэкӀэ нэм къыщӀэӀэбэр плъагъуркъым. Лъапсэ, 33. ӀэпэкӀэ къешэкӀын (1). Зи нэм имылъагъур здэкӀуэм шэн. Кулисум зыгъэгузавэр Хъуцэ нэгъуху хъуауэ, пшапэр зэрызэхэуэу и нитӀым Ӏупхъуэ гуэр къыӀуидзэрти, хъыджэбз дахэ дыдэ цӀыкӀур ӀэпэкӀэ къешэкӀын хуей хъурти аращ. Нэгъуху, 33. Ӏэпэм къыщӀэкӀын (1). Тхын, Ӏэдакъэ къыщӀэкӀын. «Мухьэмэд бегъымбарым и фӀыцӀагъэм тещӀыхьа диссертацэ!» –жиӀэурэ игъащӀэкӀэ си Ӏэпэм къыщӀэкӀам емыджахэр къигъэбырсеящ, узыншагъэм и ужь ит къулыкъущӀэхэм деж къыщыщӀэдзауэ нэхъ ищхьэ дыдэхэм я деж нэсыху. Лъапсэ, 15. Ӏэпэ щабэ (2). ӀэбэкӀэ гуапэ зиӀэ. [Варварэ Романовнэ] Уи Ӏэпэр щабэщ, жеӀэри, дакъикъи дэмыкӀыу аргуэру мэкъугъ. Лъапсэ, 14. Си нэм илъагъур си Ӏэр зэӀусэр аращ, а сызэӀусэм сыхуосакъыпэ, си пащхьэ илъым [сымаджэм] и псэр си Ӏэ ижьым къитӀысхьауэ телъэтыкӀыну пӀэрэ жысӀэу си Ӏэпэр нэхъ щабэ сщӀыным сыхущӀэкъуу. Лъапсэ, 21. Ӏэпэм щӀэгъэкӀын (2). Къыупщытэу ӀэпэкӀэ къэӀэбырыбыхьын. Ясыр зыщэхум ящӀэрт ясыр и пӀалъэ, хъыджэбзхэр кӀий щхьэкӀэ къамыгъанэу, я Ӏэпэм щӀагъэкӀырт къащэхуу хъуар. Лъапсэ, 34. Хъыджэбз цӀыкӀухэм я ужь дыдэ итым деж къыщыщӀадзэри япэ итым деж щаухыжу я щхьэцыр ятӀэтэжауэ, и нэхъыбитӀыр зэрыфейцейм фӀэкӀа дэбгъуэн щымыӀэу зырызыххэурэ тырку ныбэфым и Ӏэпэм щӀигъэкӀырт, я джанэр дрихьейурэ я щӀыфэм еплъырт, я нэгум щӀэплъэрт… Лъапсэ, 36. Ӏэпэ щӀэмыдзыжыфын (1). ТхэкӀэ-еджэкӀэ мыщӀэн. Къуажэм зылӀ дэстэкъым Ӏэпэ щӀидзыжыфу. Нэгъуху, 20. Ӏэпэм щӀэфурэ къыщӀэфыкӀын (1). Къэгупсысын (щымыӀэр, дунейм темытыр, узыщымыгъуазэр). – Газетым тхэм ятхын ямыгъуэтмэ, я Ӏэпэм щӀэфурэ къыщӀафыкӀыр ятх, – жиӀэри Якъуб и нэщхъыр зэхиукӀащ. Нал къута, 267. Ӏэпэр щӀэшэн (1). Ӏэпхъуамбэхэр зырызу щӀэгъэшэн, зыгуэр убжыу, къыубжэкӀыу. Ди Къазджэрии Ӏэпэр щӀишэу Уи къали уи пси къребжэкӀ. Къазджэрий. «Вагъуэ махуэ», 11.