бзэ

УПӀЭ(Н), БЗЭ(Н), ОПЕРАЦИЕ; AMELİYAT, OPERASYON

БЗЭ, (Абз. БЫЗШЪЭ); DİL (lisan);

Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

бзэ I язык, речь / Зырызэпсалъэ, зырызэгурыӀуэ. Адыгэбзэ. Урысыбзэ. * Акъыл нэхурэ бзэ нахуэрэ, нэ жанрэ гу къабзэрэ зиӀэт мэлыхъуэ Умар. Щ. Ӏ. {Я} бзэ зэрыщӀэн понимать друг друга. Бзэ къабзэ 1) красноречивый 2) чистый - о языке, речи. {И} бзэ хэлъын -> без его языка не обошлось. Бзэ ӀуэнтӀа непонятный, искажённый - о языке, речи. {И} бзэр итӀэтэн (къитӀэтэн) развязать язык. * И бзэр мэрэмэжьейм къитӀэтауэ мэпсалъэ Хьэжы-Исмел. Ш. А. {И} бзэр иубыдын 1) лишиться дара речи 2) придержать язык; держать язык за зубами. {И} бзэр къиутӀыпщыжын обрести дар речи. Бзэр хуэкъута хъун овладеть чужой речью. {И} бзэр хуэмыубыдын не уметь держать язык за зубами. бзэ ӀэфӀ ласковый, приветливый / Гуапэу псалъэ. Фызыжь бзэ ӀэфӀ. Шыпхъу бзэ ӀэфӀ. * Бзэ ӀэфӀ зиӀэ ӀупэфӀэгъу иӀэщ. (погов.) бзэ ӀэфӀагъ (ӀэфӀыгъэ) приветливость, доброта / Бзэ ӀэфӀ псалъэм къытекӀа щыӀэцӀэ. * Гущабагъэрэ бзэ ӀэфӀагъэкӀэ щысабий лъэандэрэ Хьэлахъуэ Нафисэт и псэм кӀэрыпщӀат. КӀ. Т. II замок / ӀункӀыбзэ. Бзэ цӀыкӀу зыхэлъ. III к.-з. лезвие / Сэ, жан, сэдзэ. * А жан цӀыкӀур жаныфӀ дыдэт, бзитӀ дэлът жырым къыхэщӀыкӀауэ. У. Ан. IV устар. тетива лука / Пасэ зэманым зэрахьэу щыта шабзэм (Ӏэщэм) шэщӀауэ илъ кӀапсэ, бзэпс. * И бзэ гущэр лӀитӀым къахуишкъым, и шэ гущэр лӀищым зэпхедз. фольк. Нахътэжь и сагъындакъыр адрей и къуэшитӀым яхуэгъау эртэкъым, апхуэдизу и бзэр ткӀийти. Ад. таур.

БЗЭ I (116). Зэрызэпсалъэ, зэрызэгурыӀуэ. Бзэр адэ-анэм сагъэщӀащи, Сэ яхузощӀыр тӀуми фӀыщӀэ, Ауэ си жагъуэ мэхъу зы закъуэ – Си быным си бзэр зэримыщӀэр. Дунейр мычэму къощӀэращӀэ. «Дамыгъэ», 237. Узэрылъагъум уи бзэр дахэщ, Бзэр зэкӀэщӀешыр ныкъуэкъуэным. Псалъэ. «Вагъуэ махуэ», 357. Си янэм и бзэу си нэм хуэсхь, Уэ къыптехуэр схуохъу удын. Гъуэгу къежьапӀэ. «Мывэ хуабэ», 84. ◊ Бзэ дыдж (2). Уи гуауэ ищӀу псалъэ (цӀыху). Думэсарэ и акъылыр здынэсар уигъэщӀэфынут: – Зи бзэ дыджым Ӏэджи жеӀэф, тӀысэ, – жиӀэри пичащ абы. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 540. [Хьэкурынэ Къарэжь жреӀэ:] Дыджщ уи бзэр – псалъэ дыдж къыбжьэдокӀ. Лъапсэ, 104. Бзэр иубыдын (1). СымаджагъэкӀэ мыпсэлъэжыф хъун. Зэадэзэкъуэм зыри жамыӀэу зыкъомрэ ӀэплӀэ зэхуащӀу щытащ, тӀуми я гур къызэфӀэнауэ, я бзэр иубыдауэ пӀэрэ жыпӀэну. Хъуэпсэгъуэ нур, 307. Бзэр къитӀэтэн (1). Псэлъэныр егъэжьэн, укъызэрыкӀауэ упсэлъэн. Исхьэкъ и лъэныкъуэхэм я бзэр къатӀэтащ: – Уэлэхьи, къыгуроӀуэм Исхьэкъ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 659. Бзэр хуэкъута хъун (2). Хамэбзэ урипсэлъэф, хамэ псалъэ къыупсэлъыф хъун. ЦӀэр советскэм зэридзэкӀа щхьэкӀэ, иджыри цӀыхур есакъым, псалъэхэри жыӀэгъуейт – председатель сельсовета жыпӀэныр гугъут, цӀыхум я бзэр хуэкъутатэкъым. Нэгъуху, 19. Бзэрэ тхылърэ щӀэн (3). ЩӀэныгъэ иӀэн, еджауэ щытын. «Бзэрэ тхылърэ ещӀэ» жаӀэмэ, «урысыбзэрэ урыс тхылърэ ещӀэ» жаӀэу арат кърагъэкӀыр. Хъуэпсэгъуэ нур, 195. [Я] бзэ зэрыщӀэн (2). ЗэгурыӀуэн, зым жиӀэр адрейм зэхищӀыкӀын. Зэхуэгубжьхэр зэкӀужынут, Я бзэр тӀуми зэрыщӀам. Гъатхэм и бзэ. «Батырыбжьэ», 9.

БЗЭ II (3). ӀункӀыбзэ. ЕтӀысылӀэри зыхуэчэм къэмынэу бзэ, кӀакхъу сытхэри хилъхьэжащ, езым и ӀэкӀэ ищӀурэ. Лъапсэ, 111. Къэбэрдей полъкум хэта щӀалэхэм я щхьэр щхьэгъубжэм къыдагъэжауэ къаплъэрт, дауи абыхэм ящӀэрт «бзэм» [сейфым и ӀункӀыбзэм] и Ӏэмал. Хъуэпсэгъуэ нур, 215.