Ӏув
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
Ӏув/Ӏужъу, Ӏужъоу/Ӏуву; GÜR, SIK
Ӏужъу/Ӏув, Ӏужъоу/Ӏуву; GÜR (kaba, sık, kalın; ~ olarak)
Ӏув/Ӏужъу → ӀуешӀый; KABA
Ӏужъу/Ӏув → ӀуешӀый; KABA (kalın)
Ӏув → Ӏужъу; KALIN (ince değil),
Ӏужъу/Ӏув, Ӏужъоу/Ӏуву, зэпэзэву; SIK
зэпэзэву, Ӏужъоу/Ӏуву, Ӏужъу/Ӏув; SIK
Ӏув/Ӏужъу; YOĞUN (kalın)
Ӏужъу/Ӏув; YOĞUN (kalın)
Bu sonuç kitaptaki 9 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: Ӏужъу, ӀуешӀый
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Зыгуэрым тетыр куэду щытын (п. п. щхьэц, удз с. ху.).
ругустой (напр. о лесе, волосах)
Щхьэц Ӏув. Набдзэ Ӏув.
2. МыпӀащӀэ, гъум.
рутолстый (напр. о стене)
Мыл Ӏув.
3. Пшэр, тӀымыщ, и фэм щыз.
руполный, толстый (о человеке)
ЛӀы Ӏув.
4. Кхъулэ куэд зыхэлъ е пцӀапцӀэу щыт ткӀуаткӀуэ.
ругустой, не жидкий (напр. суп)
Шатэ Ӏув.
5. Куэд, куэду зэхэт.
румногочисленный, количественно большой
Гуп Ӏув.
Kitapta geçtiği hali
Ӏув 1. густой (напр. о лесе, волосах) / Зыгуэрым тетыр куэду щытын (п. п. щхьэц, удз с. ху.). Щхьэц Ӏув. Набдзэ Ӏув. 2. толстый (напр. о стене) / МыпӀащӀэ, гъум. * Мыл Ӏув. 3. полный, толстый (о человеке) / Пшэр, тӀымыщ, и фэм щыз. ЛӀы Ӏув. 4. густой, не жидкий (напр. суп) / Кхъулэ куэд зыхэлъ е пцӀапцӀэу щыт ткӀуаткӀуэ. Шатэ Ӏув. 5. переносное многочисленный, количественно большой / Куэд, куэду зэхэт. Гуп Ӏув. Гу Ӏув см. гу II. Фэ Ӏув см. фэ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Зэпэзэву куэду зэхэт.
Си анэм сыкъилъагъумэ, къэджэнщи, сишэжынщ, жиӀэу Саримэ гузавэрти, нэхъ пабжьэ Ӏувым хэту бжыхьым щхьэпрыплъырт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 133
+2 örnek
Уэс пыӀэ хуэдэ жыг хадэр, Гъэгъащи уи гур щӀохъуэпс, ПӀейтейхэу бзухэр золъатэр, Жыг Ӏувым дыгъэр къыпхопс.— Гъатхэ. «Бгы лъапэхэм деж», 109
Къэрэмырзэ зэуэныр зыбжанэ лъандэрэ пичат, дауи пимычынрэ – иджыри къэс и щхьэр мыхъужа дэнэ къэна, и набдзэр, и нэбжьыцыр къэкӀыжакъым, и пащӀэ Ӏувышхуэм щыщ къэнамэ, имыупсыжу хъуакъым.— Лыгъэ, 413
2. МыпӀащӀэ, гъум.
Псыежэхми мыл Ӏув телъти, псыр гъужа къыпфӀэщӀырт, арщхьэкӀэ мыл щӀагъым «шкӀур, шкӀур» жиӀэу псы къабзэ дыдэ цӀыкӀу щӀэту ежэхырт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 301
+2 örnek
ЛъагапӀэм шэнт щабэхэр тетщ, нэрыплъэри фӀэдзащ, стӀол щӀэтым телъщ журнал Ӏув, хьэкӀэкхъуэкӀэр дапщэ хъуми, мэкъуу е Ӏусу ирагъэшхар зыхуэдизыр иту.— Лъапсэ, 71
И къуапитӀкӀэ Ӏуащхьэмахуэ Пшэ Ӏув Ӏэтэм щӀэбжьэхъуауэ ЗимыгъэнщӀу жэщи махуи Щытщ пшэ Ӏувыр ичэтхъауэ.— Бгы собранэ. «Партыр ди пашэу», 77
3. Кхъулэ куэд зыхэлъ, пцӀапцӀэу щыт (ткӀуаткӀуэ).
Ӏусыпсыр къавэрт, ткӀуэпсхэр лъейуэ, Лъэпс тхъурымбэр псывэм кърихьэкӀыу, СыгуфӀэрт сэри псом ялейуэ, Лэпс Ӏувым и мэр къысщӀихьэхукӀэ.— Лэгъуп цӀыкӀу. «Шум и гъуэгу», 50
+2 örnek
Ботэх гъэшым и унафэр бетэмалу зэфӀегъэкӀ: лаборанткэхэм якӀэщӀолъадэри едэхащӀэурэ, еубзэурэ я стӀол къыдэгъэжхэм цӀыхубзхэр зыхуей гуэр дедзэри шэм и Ӏувагъыр тӀукӀэ нэхъыбэу ирегъэтх, шэр Ӏувмэ, птари нэхъыбэ мэхъури уи планыр узэрыхуей дыдэу къокӀ.— Лъапсэ, 98
ЛӀы пщыкӀузу ди лӀыхъужьхэм Бийхэр куэду къатеуат, Жэщым бийуэ къахуэкӀуахэм Шэ уэшх ӀувкӀэ яӀущӀат.— ПщыкӀуз. «Бгы лъапэхэм деж», 91
4. Куэд, куэду зэхэт (цӀыху).
Нурхьэлий бэлътоужь, шухьэм ищӀыӀу къэп тедауэ, щыгъщ, и шырыкъуитӀри лъэдакъэ лъагэу, и пэри и жьэпкъри зэӀусэжыным нэса жыуигъэӀэу, и пащӀэ тӀэкӀури адрейхэм я пащӀэм емыщхьу щӀэщарэ фэи темыту, цӀыху Ӏувым сыт ищӀыс илъэныкъуэкӀи къахэщу яхэтти, арат псори нэхъ зэплъыр.— Хъуэпсэгъуэ нур, 152
+2 örnek
Абы хуэдизу цӀыхур Ӏув щхьэкӀэ, щхьэж къылъысыпхъэр къылъыст, зи шыпхъу джэгум хэт щӀалэхэри я шыпхъухэм хуэсакъыжырт, япхъуатэу ямыхьащэрэт, жаӀэу.— Лъапсэ, 117
Зы гъэм гъавэр щэ Ӏуахыжми, ЦӀыхур Ӏувщи пхуэмыгъэнщӀ, ЕкӀуэлӀапӀэ зимыӀэххэр Уэшх къешхамэ, еуфэнщӀ.— Индийскэ поэмэ, 365
Kitapta geçtiği hali
ӀУВ (54). плъыф. 1. (22). Зэпэзэву куэду зэхэт. Си анэм сыкъилъагъумэ, къэджэнщи, сишэжынщ, жиӀэу Саримэ гузавэрти, нэхъ пабжьэ Ӏувым хэту бжыхьым щхьэпрыплъырт. Хъуэпсэгъуэ нур, 133. Уэс пыӀэ хуэдэ жыг хадэр, Гъэгъащи уи гур щӀохъуэпс, ПӀейтейхэу бзухэр золъатэр, Жыг Ӏувым дыгъэр къыпхопс. Гъатхэ. «Бгы лъапэхэм деж», 109. Къэрэмырзэ зэуэныр зыбжанэ лъандэрэ пичат, дауи пимычынрэ – иджыри къэс и щхьэр мыхъужа дэнэ къэна, и набдзэр, и нэбжьыцыр къэкӀыжакъым, и пащӀэ Ӏувышхуэм щыщ къэнамэ, имыупсыжу хъуакъым. Лыгъэ, 413. 2. (20). МыпӀащӀэ, гъум. Псыежэхми мыл Ӏув телъти, псыр гъужа къыпфӀэщӀырт, арщхьэкӀэ мыл щӀагъым «шкӀур, шкӀур» жиӀэу псы къабзэ дыдэ цӀыкӀу щӀэту ежэхырт. Хъуэпсэгъуэ нур, 301. ЛъагапӀэм шэнт щабэхэр тетщ, нэрыплъэри фӀэдзащ, стӀол щӀэтым телъщ журнал Ӏув, хьэкӀэкхъуэкӀэр дапщэ хъуми, мэкъуу е Ӏусу ирагъэшхар зыхуэдизыр иту. Лъапсэ, 71. И къуапитӀкӀэ Ӏуащхьэмахуэ Пшэ Ӏув Ӏэтэм щӀэбжьэхъуауэ ЗимыгъэнщӀу жэщи махуи Щытщ пшэ Ӏувыр ичэтхъауэ. Бгы собранэ. «Партыр ди пашэу», 77. 3. (4). Кхъулэ куэд зыхэлъ, пцӀапцӀэу щыт (ткӀуаткӀуэ). Ӏусыпсыр къавэрт, ткӀуэпсхэр лъейуэ, Лъэпс тхъурымбэр псывэм кърихьэкӀыу, СыгуфӀэрт сэри псом ялейуэ, Лэпс Ӏувым и мэр къысщӀихьэхукӀэ. Лэгъуп цӀыкӀу. «Шум и гъуэгу», 50. Ботэх гъэшым и унафэр бетэмалу зэфӀегъэкӀ: лаборанткэхэм якӀэщӀолъадэри едэхащӀэурэ, еубзэурэ я стӀол къыдэгъэжхэм цӀыхубзхэр зыхуей гуэр дедзэри шэм и Ӏувагъыр тӀукӀэ нэхъыбэу ирегъэтх, шэр Ӏувмэ, птари нэхъыбэ мэхъури уи планыр узэрыхуей дыдэу къокӀ. Лъапсэ, 98. ЛӀы пщыкӀузу ди лӀыхъужьхэм Бийхэр куэду къатеуат, Жэщым бийуэ къахуэкӀуахэм Шэ уэшх ӀувкӀэ яӀущӀат. ПщыкӀуз. «Бгы лъапэхэм деж», 91. 4. (8). зэхь. Куэд, куэду зэхэт (цӀыху). Нурхьэлий бэлътоужь, шухьэм ищӀыӀу къэп тедауэ, щыгъщ, и шырыкъуитӀри лъэдакъэ лъагэу, и пэри и жьэпкъри зэӀусэжыным нэса жыуигъэӀэу, и пащӀэ тӀэкӀури адрейхэм я пащӀэм емыщхьу щӀэщарэ фэи темыту, цӀыху Ӏувым сыт ищӀыс илъэныкъуэкӀи къахэщу яхэтти, арат псори нэхъ зэплъыр. Хъуэпсэгъуэ нур, 152. Абы хуэдизу цӀыхур Ӏув щхьэкӀэ, щхьэж къылъысыпхъэр къылъыст, зи шыпхъу джэгум хэт щӀалэхэри я шыпхъухэм хуэсакъыжырт, япхъуатэу ямыхьащэрэт, жаӀэу. Лъапсэ, 117. Зы гъэм гъавэр щэ Ӏуахыжми, ЦӀыхур Ӏувщи пхуэмыгъэнщӀ, ЕкӀуэлӀапӀэ зимыӀэххэр Уэшх къешхамэ, еуфэнщӀ. «Индийскэ поэмэ», 365.