щӀэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
чӀэ/щӀэ, чӀэгъ/щӀагъ, лъашӀэ/лъащӀэ; DİP
кӀэ/щӀэ, кӀанэ/шӀанэ, щӀанэ, шӀыгъакӀэ/щӀыгъащӀэ, гъэжъэгъакӀэ/ гъэжьагъащӀэ, гъэжъогъакӀэ/ гъэвагъащӀэ, СВЕЖ; TAZE
кӀэ/щӀэ, кӀэрыпс/щӀэрыпс; YENİ (yep ~)
щӀэ/кӀэ, кӀэрыпс/щӀэрыпс; YENİ (yep ~)
щӀэ → кӀэ; TAZE (yeni)
щӀэ → чӀэ; DİP
Bu sonuç kitaptaki 6 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. ЯщӀа, къэунэхуа, къежьа къудей е зэращӀрэ, къызэрыунэхурэ, къызэрежьэрэ куэд мыщӀа; къамыгъэсэбэпа е къызэрагъэсэбэпрэ куэд мыщӀа.
руновый
ЩӀэм декӀур лӀыфӀщ.— Псалъэжьхэр
+1 örnek
ЩӀэм щыцтхъуи жьыр къащтэ.— Псалъэжьхэр
2. НыбжькӀэ щӀалэ ныбжьыщӀэ, балигъыпӀэм имыува.
румолодой
ЩӀэ зищӀыжыну, псэлъыхъум напэ зэлъахэр еӀуэт.— ЩоджэнцӀыкӀу Алий
3. ЗэмыкӀуэкӀа.
русвежий
- Мы щӀакхъуэр щӀэ, хьэмэ дыгъуасэрей?
Кумбыгъэ гуэрым и лъащӀэ, а лъащӀэр къыщӀиӀыгъэу хуэщӀа, иӀэ.
рудно чего-л.
Пэгуным и щӀэр щӀэхуащ.
Bu maddedeki ifadeler (1)
щӀэ щӀэмытын
рунесть числа кому-чему-л.
ЗауэлӀхэм гъуэгуу якӀуам щӀэ щӀэткъым.— Къэбэрдей поэзием и антологие
Kitapta geçtiği hali
щӀэ I 1. новый / ЯщӀа, къэунэхуа, къежьа къудей е зэращӀрэ, къызэрыунэхурэ, къызэрежьэрэ куэд мыщӀа; къамыгъэсэбэпа е къызэрагъэсэбэпрэ куэд мыщӀа. * ЩӀэм декӀур лӀыфӀщ. (погов.) ЩӀэм щыцтхъуи жьыр къащтэ. (погов.) 2. молодой / НыбжькӀэ щӀалэ ныбжьыщӀэ, балигъыпӀэм имыува. * ЩӀэ зищӀыжыну, псэлъыхъум напэ зэлъахэр еӀуэт. Щ. А. 3. свежий / ЗэмыкӀуэкӀа. - Мы щӀакхъуэр щӀэ, хьэмэ дыгъуасэрей? II дно чего-л. / Кумбыгъэ гуэрым и лъащӀэ, а лъащӀэр къыщӀиӀыгъэу хуэщӀа, иӀэ. Пэгуным и щӀэр щӀэхуащ. ЩӀэ щӀэмытын несть числа кому-чему-л. * ЗауэлӀхэм гъуэгуу якӀуам щӀэ щӀэткъым. Къэб. п. и ант.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. ЯщӀа, къэунэхуа, къежьа къудей е зэращӀрэ, къызэрыунэхурэ куэд мыщӀа; къамыгъэсэбэпа е къызэрагъэсэбэпрэ куэд мыщӀа.
Гъатхэ жылэу сахъумауэ ЩӀы вагъэщӀэм сыхалъхьэнущ.— Къэзгъэзэнущ. «Батырыбжьэ», 66
+2 örnek
Сэлам изохыр текӀуахэм, ГъащӀэ ухуэным и лӀыхъухэм, ЩӀэуэ нурыщӀэ зыгъэпсхэм, Мы орден лъапӀэ зыратхэм.— ТекӀуахэм сэлам. «Бгы лъапэхэм деж», 35
ТӀэкӀу дэкӀри, Чачэ аргуэру къэсащ, и псалъэр игъэщэхуу абы Думэсарэ хъыбарыщӀэ къажриӀащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 239
2. НыбжьыщӀэ, ныбжькӀэ щӀалэ, балигъыпӀэм имыува.
Уи щхьэфэцым зрагъэӀэту фыз кӀий макъхэр жэщыбгым къоӀу, сабийри зэщӀогъуагэ, сымаджэ, ныкъуэдыкъуэ, жьы, щӀэ щыӀэкъым – дашыну мурад ящӀар даш.— Лъапсэ, 85
+2 örnek
Хъуэхъу жыпӀар къабыл ухъу жаӀэу, жьыми щӀэми фызыжьым и псалъэр къыдаӀэтащ, Инал, пэрымыуэу едэӀуа нэужь, бжьэри къыӀихащ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 586
Шум дежкӀэ цӀыхухэм загъазэу а къакӀуэр щылъагъум, яфӀэтелъыджэ зэрыхъуар ӀупщӀт, жьыри щӀэри зэӀущащэрт шу ялъэгъуа дежкӀэ плъэурэ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 85
3. Зи гугъу ямыщӀа, зи Ӏуэху зэрамыхуа Ӏуэхугъуэ.
Письмом щӀэуэ зыри имытми, Думэсарэ псалъэ къэс игу ириубыдэу едаӀуэрт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 191
+2 örnek
Дунейр мычэму къощӀэращӀэ, ДыдощӀ ди гуапэу щӀэм жэрдэм, Щытхъупсри тфӀэфӀу тедгъэлъадэу Жьы зэдмыпэсыр мэхъу Ӏумпэм.— Дунейр мычэму къощӀэращӀэ. «Дамыгъэ», 237
Къызэхуэмысуи хъурэт – къуажэм щӀэуэ къыдэхъуэр Темыркъант зи акъылым къихьыр – школ япэ дыдэ къыщызэӀуахам къызэӀузыхар Темыркъант, ККОВ жыпӀэми, детсад, клуб, хьэмэм жыпӀэми – псоми яужь итыр арат— Щынэхужьыкъуэ, 20
Кумбыгъэ гуэрым и лъащӀэ, а лъащӀэр къыщӀиӀыгъэу хуащӀа, иӀэ.
Шыр йос, и лъакъуэр псым и щӀэм нэмысу.— Хъуэпсэгъуэ нур, 164
+1 örnek
Тенджызыр куущи щӀэ имыӀэ, Хыхьар
Kitapta geçtiği hali
ЩӀЭ I (64). плъыф. 1. (46). ЯщӀа, къэунэхуа, къежьа къудей е зэращӀрэ, къызэрыунэхурэ куэд мыщӀа; къамыгъэсэбэпа е къызэрагъэсэбэпрэ куэд мыщӀа. Гъатхэ жылэу сахъумауэ ЩӀы вагъэщӀэм сыхалъхьэнущ. Къэзгъэзэнущ. «Батырыбжьэ», 66. Сэлам изохыр текӀуахэм, ГъащӀэ ухуэным и лӀыхъухэм, ЩӀэуэ нурыщӀэ зыгъэпсхэм, Мы орден лъапӀэ зыратхэм. ТекӀуахэм сэлам. «Бгы лъапэхэм деж», 35. ТӀэкӀу дэкӀри, Чачэ аргуэру къэсащ, и псалъэр игъэщэхуу абы Думэсарэ хъыбарыщӀэ къажриӀащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 239. 2. (15). НыбжьыщӀэ, ныбжькӀэ щӀалэ, балигъыпӀэм имыува. Уи щхьэфэцым зрагъэӀэту фыз кӀий макъхэр жэщыбгым къоӀу, сабийри зэщӀогъуагэ, сымаджэ, ныкъуэдыкъуэ, жьы, щӀэ щыӀэкъым – дашыну мурад ящӀар даш. Лъапсэ, 85. Хъуэхъу жыпӀар къабыл ухъу жаӀэу, жьыми щӀэми фызыжьым и псалъэр къыдаӀэтащ, Инал, пэрымыуэу едэӀуа нэужь, бжьэри къыӀихащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 586. Шум дежкӀэ цӀыхухэм загъазэу а къакӀуэр щылъагъум, яфӀэтелъыджэ зэрыхъуар ӀупщӀт, жьыри щӀэри зэӀущащэрт шу ялъэгъуа дежкӀэ плъэурэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 85. 3. (3). Зи гугъу ямыщӀа, зи Ӏуэху зэрамыхуа Ӏуэхугъуэ. Письмом щӀэуэ зыри имытми, Думэсарэ псалъэ къэс игу ириубыдэу едаӀуэрт. Хъуэпсэгъуэ нур, 191. Дунейр мычэму къощӀэращӀэ, ДыдощӀ ди гуапэу щӀэм жэрдэм, Щытхъупсри тфӀэфӀу тедгъэлъадэу Жьы зэдмыпэсыр мэхъу Ӏумпэм. Дунейр мычэму къощӀэращӀэ. «Дамыгъэ», 237. Къызэхуэмысуи хъурэт – къуажэм щӀэуэ къыдэхъуэр Темыркъант зи акъылым къихьыр – школ япэ дыдэ къыщызэӀуахам къызэӀузыхар Темыркъант, ККОВ жыпӀэми, детсад, клуб, хьэмэм жыпӀэми – псоми яужь итыр арат. Щынэхужьыкъуэ, 20.
ЩӀЭ II (2). Кумбыгъэ гуэрым и лъащӀэ, а лъащӀэр къыщӀиӀыгъэу хуащӀа, иӀэ. Шыр йос, и лъакъуэр псым и щӀэм нэмысу. Хъуэпсэгъуэ нур, 164. Тенджызыр куущи щӀэ имыӀэ, Хыхьар