хьэдэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
хьадэ/хьэдэ, хьадагъо/хьэдагъуэ, ДЖЭНАЗЭ/ЖЭНАЗЫ; CENAZE
хьадэ/хьэдэ, хьадэпкъ/хьэдэпкъ, ДЖЭНАЗЭ/ЖЭНАЗЫ; CESET
хьадэ/хьэдэ, лӀагъэ/лӀа; ÖLÜ
хьэдэ/хьадэ, лӀагъэ/лӀа; ÖLÜ
лӀа/лӀагъэ, хьадэ/хьэдэ; ÖLÜ
хьэдэ → хьадэ; CESET
хьэдэ; хьадагъо/хьэдагъуэ → хьадэ; CENAZE
Bu sonuç kitaptaki 7 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: хьадэ
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
ЛӀа, зи псэр хэкӀа.
рупокойник, мертвец; труп
Хьэдэр зейр кхъаблэпэщ.— Псалъэжьхэр
Bu maddedeki ifadeler (12)
хьэдэ гурышэ
рутрагически погибший человек.
хьэдэ дэхын (ихын)
рупохоронить родного, близкого человека.
хьэдэ ириха нэхъей
ругрустный, печальный.
хьэдэ къуаншэ
ручеловек, умерший в одиночестве (букв. скрюченный труп).
8 ifade daha
хьэдэ хъурей
рукак труп (о крепко спящем человеке).
хьэдэр гъеин
рупросторечие медлить с чем-л.
хьэдэр зыгъеин
рупроклятый.
хьэдэр зэгъэзэхуэжын
хьэдэр зэгъэпщэжын
хьэдэр зэгъэпщэжын
рувыпрямить тело только что умершего человека.
Темыржан и щӀакӀуэ фӀыцӀэр зыщех, лӀыжьым и хьэдэр абы трелъхьэри зэрегъэпэщыж.— Ӏуащхьэмахуэ
хьэдэ къупщхьэ
Хьэдэм и къупщхьэхэр, къупщхьэ зэрыблэ.
рускелет мертвеца
А хущхъуэм щыщ хьэдэ къупщхьэу узыхуэзэм теуди псори къэхъужынущ.— Адыгэ таурыхъхэр
хьэдэ мыф
ЗэмыкӀуэкӀын папщӀэ ягъэгъуа цӀыху хьэдэ.
румумия
хьэдэ пхъэбгъу
Хьэдэр щагъэпскӀкӀэ зытелъ пхъэбгъу хьэкхъуафэ.
руодр, ложе, на которой обмывают покойника
Kitapta geçtiği hali
хьэдэ покойник, мертвец; труп / ЛӀа, зи псэр хэкӀа. * Хьэдэр зейр кхъаблэпэщ. (погов.) Хьэдэ гурышэ трагически погибший человек. Хьэдэ дэхын (ихын) похоронить родного, близкого человека. Хьэдэ ириха нэхъей грустный, печальный. Хьэдэ къуаншэ человек, умерший в одиночестве (букв. скрюченный труп). Хьэдэ хъурей как труп (о крепко спящем человеке). Хьэдэр гъеин просторечие медлить с чем-л. Хьэдэр зыгъеин проклятый. Хьэдэр зэгъэзэхуэжын = хьэдэр зэгъэпщэжын. Хьэдэр зэгъэпщэжын выпрямить тело только что умершего человека. * Темыржан и щӀакӀуэ фӀыцӀэр зыщех, лӀыжьым и хьэдэр абы трелъхьэри зэрегъэпэщыж. Ӏуащхь. хьэдэ къупщхьэ скелет мертвеца / Хьэдэм и къупщхьэхэр, къупщхьэ зэрыблэ. * А хущхъуэм щыщ хьэдэ къупщхьэу узыхуэзэм теуди псори къэхъужынущ. Ад. таур. хьэдэ мыф мумия / ЗэмыкӀуэкӀын папщӀэ ягъэгъуа цӀыху хьэдэ. хьэдэ пхъэбгъу одр, ложе, на которой обмывают покойника / Хьэдэр щагъэпскӀкӀэ зытелъ пхъэбгъу хьэкхъуафэ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
ЛӀа, зи псэр хэкӀа.
Пщэдджыжьым хьэдищыр щӀалъхьауэ санитаркэхэмрэ сэлэт нэхъ уӀэгъэ псынщӀэ зытелъхэмрэ къэкӀуэжу Астемыр губгъуэм илъу къагъуэтащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 171
+2 örnek
– Хэкум иралъхухьар вагъэмбэкъум дэкӀуэдэжащ, – жиӀэри молэм, нэгъуэщӀ сыт хузэфӀэкӀынт, кърихьэлӀам яжриӀащ хьэдэхэр я унэ яшэжыну.— Лъапсэ, 106
ЛӀыжьхэр иувыкӀырти хьэдэ хуэзэху дыуэ тращӀэрт, нэмэзыбзэ дахэ-дахэу ямыщӀэр къагупсысыжурэ— Нал къута, 286
Deyimler (3)
хьэдэр гъеин
Зилъэфыхьын.
ЕтӀуанэр нэхъ бзаджэу къыщӀэкӀащ: – Хьэдэ вгъейуэ фыщымыс.— Лъапсэ, 34
+2 örnek
[Бэлацэ и щӀалитӀым жриӀэу:] ИӀэ, хуэмыху, хьэдэр умыгъей.— Хъуэпсэгъуэ нур, 55
[ЩӀалэ цӀыкӀухэм Тембот жраӀэу:] – Хьэдэр умыгъейуэ, къыпыч зыгуэр.— Хъуэпсэгъуэ нур, 97
[зи] хьэдэ ихуэн
БгэкӀэ – кӀуэдын, лӀэн къикӀыу.
[Ерул Нурхьэлий жриӀэу:] А-а, къэсщӀэжащ зи хьэдэ ихуэным и цӀэр – Ӏэтэман Караулоф, зэхэпхырэ?— Хъуэпсэгъуэ нур, 234
хьэдэ къуаншэ
Зыми гу лъимытэу, имылъагъуу и закъуэу лӀа, зэмыгъэзэхуэжауэ къэна.
Щымыхъужым, езы къадыр и гъунэгъум деж унажэ кӀуэмэ – лӀыжьыр лӀэри хьэдэ къуаншэ хъуауэ къыщӀэкӀащ.— Аргъуей, 388
+2 örnek
[Дисэ Гунэуэс жриӀэу:] СолӀэри хьэдэ къуаншэ мыгъуэу сыкъонэ, жысӀэурэ сыгужьеят— ГущӀэгъу, 421
Мес, и унэгуащэр гукъыдэмыжу унэ нэщӀым къыщӀэнэжащ, и ахърэтыр ноби, пщэдеи – пщӀэну щыткъым, хьэдэ къуаншэу къыщӀэкӀынкӀи мэхъу.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 617
Kitapta geçtiği hali
ХЬЭДЭ (115). ЛӀа, зи псэр хэкӀа. Пщэдджыжьым хьэдищыр щӀалъхьауэ санитаркэхэмрэ сэлэт нэхъ уӀэгъэ псынщӀэ зытелъхэмрэ къэкӀуэжу Астемыр губгъуэм илъу къагъуэтащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 171. – Хэкум иралъхухьар вагъэмбэкъум дэкӀуэдэжащ, – жиӀэри молэм, нэгъуэщӀ сыт хузэфӀэкӀынт, кърихьэлӀам яжриӀащ хьэдэхэр я унэ яшэжыну. Лъапсэ, 106. ЛӀыжьхэр иувыкӀырти хьэдэ хуэзэху дыуэ тращӀэрт, нэмэзыбзэ дахэ-дахэу ямыщӀэр къагупсысыжурэ. Нал къута, 286. ◊ Хьэдэр гъеин (5). зэхь. Зилъэфыхьын. ЕтӀуанэр нэхъ бзаджэу къыщӀэкӀащ: – Хьэдэ вгъейуэ фыщымыс. Лъапсэ, 34. [Бэлацэ и щӀалитӀым жриӀэу:] ИӀэ, хуэмыху, хьэдэр умыгъей. Хъуэпсэгъуэ нур, 55. [ЩӀалэ цӀыкӀухэм Тембот жраӀэу:] – Хьэдэр умыгъейуэ, къыпыч зыгуэр. Хъуэпсэгъуэ нур, 97. [Зи] хьэдэ ихуэн (1). БгэкӀэ – кӀуэдын, лӀэн къикӀыу. [Ерул Нурхьэлий жриӀэу:] А-а, къэсщӀэжащ зи хьэдэ ихуэным и цӀэр – Ӏэтэман Караулоф, зэхэпхырэ? Хъуэпсэгъуэ нур, 234. Хьэдэ къуаншэ (3). Зыми гу лъимытэу, имылъагъуу и закъуэу лӀа, зэмыгъэзэхуэжауэ къэна. Щымыхъужым, езы къадыр и гъунэгъум деж унажэ кӀуэмэ – лӀыжьыр лӀэри хьэдэ къуаншэ хъуауэ къыщӀэкӀащ. Аргъуей, 388. [Дисэ Гунэуэс жриӀэу:] СолӀэри хьэдэ къуаншэ мыгъуэу сыкъонэ, жысӀэурэ сыгужьеят. ГущӀэгъу, 421. Мес, и унэгуащэр гукъыдэмыжу унэ нэщӀым къыщӀэнэжащ, и ахърэтыр ноби, пщэдеи – пщӀэну щыткъым, хьэдэ къуаншэу къыщӀэкӀынкӀи мэхъу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 617.