тэмакъ

чий/джий, тыкъын/тэмакъ; BOĞAZ 1

тыкъын/тэмакъ → чий; BOĞAZ 1

тэмакъ/тыкъын → чий; BOĞAZ 1

Bu sonuç kitaptaki 3 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

тэмакъ горло; гортань; зев / Ӏу, къурмакъей. Тамакъыр узын. Тэмакъым залэ щӀэмыхуэн = тэмакъым тӀуалэ щӀэхуэркъым. Тэмакъым зегъэлъэщӀын 1) откашляться 2) переносное спеть что-л. Тэмакъым зыщӀэдзэн наступать на горло кому-л.; просить упорно и настойчиво кого-л. о чём-л. {И} тэмакъым къыщӀэгъуэлъхьэн = тэмакъым щӀэгъуэлъхьэн. Тэмакъым къыщӀэлъэдэн = тэмакъыр къызэфӀэзэрыхьын. Тэмакъым тегъэхуэн стерпеть, вынести, выдержать (замечание, обиду и т. п.). Тэмакъым тенэн не давать покоя кому-л. (об обиде и т. п.). * Дадий ӀэщӀохур нэпс закъуэ, Тэмакъым тонэр и гуауэр. Къэб. Тэмакъым техуэн стерпеть, проглотить что-л. (замечание, обиду и т. п.). {И} тэмакъым тӀуалэ щӀэхуэркъым {он} очень вспыльчивый. Тэмакъым фӀэмыкӀын не лезть в горло (о пище). Тэмакъым щӀэгъуэлъхьэн = тэмакъым зыщӀэдзэн. Тэмакъыр екъухыжын сдержаться, взять себя в руки. Тэмакъыр къызэфӀэзэрыхьын расстроиться; быть готовым расплакаться, разрыдаться. Тэмакъыр щиубыдыкӀын не мочь вымолвить ни слова, онеметь. * Думэсарэ аргуэру жиӀэнут зыгуэр, ауэ и тэмакъыр щиубыдыкӀыу и нэпсыр къыщекӀуэм, хьэщӀэхэм ящыукӀытэри щигъэтыжащ. КӀ. А. Тэмакъыр щичын горло дерёт. Тэмакъыр щикъузыкӀын перехватить - о горле. * Хъыджэбзыр гъыным нэсати, и тэмакъыр щикъузыкӀат. фольк. тэмакъ щӀыӀу носоглотка / Къурмакъейм къыпыхьэж пэ кӀуэцӀ.

ТЭМАКЪ (7). ЦӀыхур, псэущхьэр щыбауэкӀэ жьыр и тхьэмбылым зэрыкӀуэ орган. УкӀиин къудейр уи тэмакъым къикӀыркъым, лы гъэлынцӀам и мэм уигъэбауэркъым, цӀыхури шыри мафӀэр къапылъэлъу щӀэпхъуэми, куэд ямыкӀуу къытохуэри пӀэтӀауэлъэкъуауэу, къадэӀэпыкъуни щымыӀэу мэкӀуэд. Лыгъэ, 412. [Астемыр:] Къэрэхьэлъкъ тэмакъым зэран ухуэмыхъуу а къупщхьэр къихын хуейщ, цӀыхур тыншу бэуэн щхьэкӀэ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 656. [Нахъуэ зэӀущӀэм захуигъазэу:] Зи тэмакъ зэгуэдгъэжыни зэгуэдмыгъэжыни къахэкӀынкӀэ мэхъу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 656. ◊ Тэмакъым тенэн (3). 1. (1). И жагъуэ хъун. Дадий ӀэщӀохур нэпс закъуэ, Тэмакъым тонэр и гуауэр. «Адэ», 137. 2. (2). Хьэрэм хуэхъун, фӀы къыхукъуэмыкӀын. [Долэт цӀыхухэм яжриӀэрт:] Щэрданхэ я мылъку зышхым къупщхьэр и тэмакъым тенэнщ. Хъуэпсэгъуэ нур, 271. [Астемыр:] Мэжджытым и Ӏуэхур зыӀутыр мыращ: мэжджыткӀэ зэджэр къэрэхьэлъкъым я тэмакъым тена къупщхьэм хуэдэщ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 656. Тэмакъым тегъэхуэн (1). КъыбжаӀэр е къыуащӀэр шэчын; тэмакъкӀыхьу щытын. Е псалъэ гуауэ къыбжаӀамэ, Ари тегъахуэ уи тэмакъ. Си къуэрылъху Алинэ деж. «Щхьэлыкъуэ», 408. Тэмакъым техуэн (1). Еплъ тэмакъым тегъэхуэн. Сшэчынщ сэ псори, сесэжащи, Техуэнщ жаӀари си тэмакъ. Зэгуэр си щхьэцри фӀыцӀэ дыдэт. «Вагъуэ махуэ», 361. Тэмакъыр лъэщӀын (1). ЗыгъэпсчэуӀун. НэгъуэщӀи щыӀэщ, - жиӀэри Якъуб и тэмакъым зригъэлъэщӀащ. Нал къута, 305. Тэмакъыр щыубыдыкӀын (1). Мыбэуэфу щӀын. Ӏугъуэм занщӀэу и тэмакъыр щиубыдыкӀа щхьэкӀэ къэмынэу [Гунэуэс], Дисэ зыдэлъу щыта дурэшыр ищӀэрти, зидзащ, унэ лъэгум илъ мафӀэм ебакъуэри. ГущӀэгъу, 424.