ней
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ПСЭЗАН(Э), ПСЭнай/ней; NEFİS 1 (nefs)
нае/ней, хъуныдж(э)/хъуныджэ; OLUMSUZ
ней/нае, хъуныдж(э)/хъуныджэ; OLUMSUZ
хъуныдж(э)/хъуныджэ, нае/ней; OLUMSUZ
хъуныджэ/хъуныдж(э), нае/ней; OLUMSUZ
Bu sonuç kitaptaki 5 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Е, губжь къызыщӀих нэ.
руглаза, выражающие злобу, гнев
- Хьэуэ, хъункъым, Сэтэней, Хасэм нейкӀэ укъыхэплъэу Жырым хуэдэу плъа ди нартхэм Уи къуэ цӀынэр къыдэпшалӀэу!— Нартхэр
2. Биигъэ, жэгъуэгъугъэ, ижыгъэ.
рузлоба, злость, недоброжелательство
{ЛӀыхъусан:} - Уи ней, КӀэрэф, плъэкӀын щыӀэм, КъызэпщӀэну къыумыгъанэ.— Акъсырэ Залымхъан
3. Языныкъуэхэм къазэрыфӀэщӀымкӀэ, зэплъым зэран хуэхъу, Ӏей къыхуэзышэ нэ.
рудурной глаз
Ней иӀэун.
Нэм къеуалӀэ уз зэрыцӀалэ.
рутрахома
Нейм нэф ихъукӀын.
Ӏуву, зэгъэкӀуауэ ща, хуа, мыцӀырхъ.
руплотно или с частыми узлами сплетенный, сотканный
ЩэкӀ ней. Чий ней. Хъы ней.
Анэшхуэм, зэм-зэми анэм зэрызыхуагъазэ гъэфӀэгъыбзэ псалъэ.
руласковое обращение к бабушке или к матери
Псоу, зыри хущымыщӀэу (, илъэс ней). Мазищ ней дэкӀын. Илъэс нейкӀэ пэп-лъэн.
руцелый (напр. год)
Bu maddedeki ifadeler (1)
{и} ней (къы)щыхуэн
руотноситься недоброжелательно, стараться причинять зло.
Хэт и пӀалъэ епцӀыжми, Псатхьэ и ней къыщыхуэ!— Къэбэрдей поэзием и антологие
Kitapta geçtiği hali
ней I 1. глаза, выражающие злобу, гнев / Е, губжь къызыщӀих нэ. * - Хьэуэ, хъункъым, Сэтэней, Хасэм нейкӀэ укъыхэплъэу Жырым хуэдэу плъа ди нартхэм Уи къуэ цӀынэр къыдэпшалӀэу! Нарт. 2. злоба, злость, недоброжелательство / Биигъэ, жэгъуэгъугъэ, ижыгъэ. * {ЛӀыхъусан:} - Уи ней, КӀэрэф, плъэкӀын щыӀэм, КъызэпщӀэну къыумыгъанэ. Акъ. З. 3. дурной глаз / Языныкъуэхэм къазэрыфӀэщӀымкӀэ, зэплъым зэран хуэхъу, Ӏей къыхуэзышэ нэ. Ней иӀэун. {И} ней (къы)щыхуэн относиться недоброжелательно, стараться причинять зло. * Хэт и пӀалъэ епцӀыжми, Псатхьэ и ней къыщыхуэ! Къэб. п. и ант. II трахома / Нэм къеуалӀэ уз зэрыцӀалэ. Нейм нэф ихъукӀын. III плотно или с частыми узлами сплетенный, сотканный / Ӏуву, зэгъэкӀуауэ ща, хуа, мыцӀырхъ. ЩэкӀ ней. Чий ней. Хъы ней. IV ласковое обращение к бабушке или к матери / Анэшхуэм, зэм-зэми анэм зэрызыхуагъазэ гъэфӀэгъыбзэ псалъэ. V целый (напр. год) / Псоу, зыри хущымыщӀэу (, илъэс ней). Мазищ ней дэкӀын. Илъэс нейкӀэ пэп-лъэн.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
Биигъэ, жэгъуэгъугъэ, ижыгъэ. -415.
УзогъащӀэ, Сэтэней, Сызыхуейри уэ уи нейщ, Ди нарт шухэм я нэхъыщӀэу, Я нэхъ щӀалэу Ашэмэзым Хъыджэбз гуауэр езгъэщӀэнщи Ди щӀыналъэм къэсыжынщ, - ЖиӀэу пщащэр зэщӀэплъауэ КъемыплъэкӀыу ӀуегъэзыкӀ.— ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ, 414
+2 örnek
Зэ щӀы къатиблым сыщӀэпхуати, Уи нейкӀэ цӀыхум сагъэпэж.— Си лъапсэр бгъэгъумэ уэ пфӀэфӀати… Щхьэлыкъуэ, 400
Къытпоплъэ зауэр дэ пщэдей, ЖызоӀэр сэри «бийм я ней».— Атакэм и пэкӀэ. «Шум и гъуэгу», 52
Deyimler (2)
ней къытехуэн
Гум фӀы хуимылъын, зэран екӀыну хущӀэкъун.
МафӀэм, псывэм себгъэсакъым, Къыстехуакъым зым и ней, Сядэ-сядэу ТӀакъэ махуэ, Сыхуомышэ Сэтэней.— ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ, 421
+2 örnek
Лейм пэщӀэувэу щебэнкӀэ, КъаукӀри пхыру къытохуэ, Бий гущӀэгъуншэм и нейхэр Ди цӀыху мин Ӏэджэм къатохуэ.— ЩӀым и макъ. «Шум и гъуэгу», 38
[Кхъухьыпщым жиӀэу:] Плъагъуркъэ абы и бзаджагъэр, Ӏэмалрэ хьилэрэ щыӀэу уи ней къытихуэ.— Кхъухь пхэнж, 508
ней (къы)щыхуэн
[Локотош жиӀэу:] Зи хэку епцӀыжым Сталиным и ней щыхуащ!— Нал къута, 256
+2 örnek
Жьауэ ящӀым ущӀэт защӀэм, Зыщыхуари уэрщ я ней.— Зэрызыххэу зэщхьыркъабзэ. «Батырыбжьэ», 155
АрщхьэкӀэ зи щхьэ щымыӀэм и шыдыр сыт мэхъу жаӀэрэ – кӀэщӀэтхыхьар щежьэжым, зыкӀэщӀэтхыхьам зыкърисэри Ӏуэхур цырыцу зэӀищӀэурэ хейр мысэ иригъэщӀри мысэр хей хъуащ, уеблэмэ щыхьэту зи цӀэ ИраӀуахэм еджэмэ – жаӀауэ щытари ядэжакъым, ялъэгъуар ямылъэгъуауэ къыщӀэкӀыжащ; ерэхъурэ хъунрэ щыӀэу уи ней къысщыхуэ жыхуаӀэ щӀыкӀэу.— Лъапсэ, 12
Еплъ: ней къытехуэн
Kitapta geçtiği hali
НЕЙ (5). Биигъэ, жэгъуэгъугъэ, ижыгъэ. УзогъащӀэ, Сэтэней, Сызыхуейри уэ уи нейщ, Ди нарт шухэм я нэхъыщӀэу, Я нэхъ щӀалэу Ашэмэзым Хъыджэбз гуауэр езгъэщӀэнщи Ди щӀыналъэм къэсыжынщ, - ЖиӀэу пщащэр зэщӀэплъауэ КъемыплъэкӀыу ӀуегъэзыкӀ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 414-415. Зэ щӀы къатиблым сыщӀэпхуати, Уи нейкӀэ цӀыхум сагъэпэж. Си лъапсэр бгъэгъумэ уэ пфӀэфӀати… «Щхьэлыкъуэ», 400. Къытпоплъэ зауэр дэ пщэдей, ЖызоӀэр сэри «бийм я ней». Атакэм и пэкӀэ. «Шум и гъуэгу», 52. ◊ Ней къытехуэн (4). Гум фӀы хуимылъын, зэран екӀыну хущӀэкъун. МафӀэм, псывэм себгъэсакъым, Къыстехуакъым зым и ней, Сядэ-сядэу ТӀакъэ махуэ, Сыхуомышэ Сэтэней. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 421. Лейм пэщӀэувэу щебэнкӀэ, КъаукӀри пхыру къытохуэ, Бий гущӀэгъуншэм и нейхэр Ди цӀыху мин Ӏэджэм къатохуэ. ЩӀым и макъ. «Шум и гъуэгу», 38. [Кхъухьыпщым жиӀэу:] Плъагъуркъэ абы и бзаджагъэр, Ӏэмалрэ хьилэрэ щыӀэу уи ней къытихуэ. Кхъухь пхэнж, 508. Ней (къы)щыхуэн (7). Еплъ ней къытехуэн. [Локотош жиӀэу:] Зи хэку епцӀыжым Сталиным и ней щыхуащ! Нал къута, 256. Жьауэ ящӀым ущӀэт защӀэм, Зыщыхуари уэрщ я ней. Зэрызыххэу зэщхьыркъабзэ. «Батырыбжьэ», 155. АрщхьэкӀэ зи щхьэ щымыӀэм и шыдыр сыт мэхъу жаӀэрэ – кӀэщӀэтхыхьар щежьэжым, зыкӀэщӀэтхыхьам зыкърисэри Ӏуэхур цырыцу зэӀищӀэурэ хейр мысэ иригъэщӀри мысэр хей хъуащ, уеблэмэ щыхьэту зи цӀэ ИраӀуахэм еджэмэ – жаӀауэ щытари ядэжакъым, ялъэгъуар ямылъэгъуауэ къыщӀэкӀыжащ; ерэхъурэ хъунрэ щыӀэу уи ней къысщыхуэ жыхуаӀэ щӀыкӀэу. Лъапсэ, 12.