напэ

НАПЭ, нэхъой/нэхъуей; AHLAK (namus, onur)

нэхъой/нэхъуей, НАПЭ; AHLAK (namus, onur)

нэхъуей/нэхъой, НАПЭ; AHLAK (namus, onur)

НАП(Э), нэкӀубгъу/напэкӀуэцӀ; SAYFA

НАПЭ, НАХЭ, НЭГУ, НЭКӀУ; SİMA, YÜZ 1

НАХЭ, НЭГУ, НЭКӀУ, НАПЭ; SİMA

НЭГУ, НЭКӀУ, НАПЭ, НАХЭ; SİMA

НЭКӀУ, НАПЭ, НАХЭ, НЭГУ; SİMA, YÜZ 1

НАПЭ, шъхьалъытэжь, щӀыхь; ŞEREF, ONUR

шъхьалъытэжь, щӀыхь, НАПЭ; ŞEREF (onur)

щӀыхь, шъхьалъытэжь, НАПЭ; ŞEREF (onur)

Bu sonuç kitaptaki 11 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

напэ I 1. лицо; щека / НэкӀу. Лу псы тӀэкӀуи и напэм щӀикӀэщ, зихуапэри.. хадэмкӀэ илъадэри бзэхащ. КӀ. А. 2. переносное совесть, честь / ЦӀыхум и дуней тетыкӀэр къызэрипщытэж гурыщӀэ. * Псэр напэм щӀитыфым, Ар лӀыфӀхэм я лейщ. Ӏуащхь. 3. переносное верх обуви, охватывающий ступню / Вакъэм и щӀыӀу лъэныкъуэр, лъапщэр хэмыту. Вакъэ напэ. Шырыкъу напэ. {И} напэ зэреплъщ пусть поступает, как подсказывает совесть. * Уэ уи напэ узэреплъщ, ЛъапцӀэу жыпӀэм - ари содэ. Щ. Ам. {Я} напэ зэрытехын опозориться друг перед другом. Напэ имыӀэн быть бессовестным, не иметь стыда. * Напэ зимыӀэм и напэ пхутехынукъым. Ш. А. Напэ къабзэ миловидный, привлекательный (о человеке). * Хъыджэбзым щӀалэ напэ къабзэ илъагъумэ и диным икӀ щхьэкӀэ, абы и унафэр адэ-анэм ящӀ. КӀ. А. Напэ къэмыхьын не снискать чести, уважения. {И} напэ къегъэкӀун = напэм те(гъэ)хуэн. Напэ тхьэщӀа цӀыкӀу миловидная, хорошенькая девочка, девушка. Напэ хужькӀэ с чистой совестью. * Напэ хужькӀэ сыпхуэзэну арщ хъуэпсапӀэу сэ къысхуэнэр. Къэб. {И} напэм къэнжал тебзащ бессовестный, наглый, бесстыжий (букв. лицо его покрыто жестью). * Долэт пхуэукӀытэну Ӏэмал зимыӀэт, и напэм къэнжал тебзащ, жыхуаӀэм хуэдэт. КӀ. А. {И} напэм къыхуемыгъэкӀун стыдиться, стесняться чего-л. Напэм те(гъэ)хуэн хватает совести у кого-л. (сделать что-л.). Напэр гъэзуун = напэр щӀэхулыкӀын. {И} напэр сын сгорать от стыда. {И} напэр текӀын опозориться, осрамиться. * Зыгуэрым дыкъилъагъумэ, си напэр текӀакъэ! Ӏуащхь. Напэр (зы)техыжын опозориться, осрамится. * Ди напэр ди ӀэкӀэ тетхыжащ, - жиӀэри щӀигъуащ Астемыр. КӀ. А. {И} напэр техын опозорить, осрамить кого-л. * {Асият:} - КъызжыӀэт, Дэнэху, сыт ясщӀа сэ Ботэщхэ? СыткӀэ я напэр тесха? Къ. З. {Уи} напэр тхьэщӀыжын вернуть себе свое доброе имя. {И} напэр щӀэхулыкӀын дать, влепить кому-л. пощечину. Напи укӀыти зимыӀэ без стыда и совести. II 1. лист (бумаги) / Тхьэмпэ (тхылъымпӀэу). * ТхылъымпӀэ напэ хужьхэр шакъэ щӀыхукӀэ тхащ. Ӏуащхь. 2. см. напэкӀуэцӀ. * Мы тхылъыр напэ къэсыху зы егъэджэгъуэ хъууэ гъэпсащ. Б. ТӀ.

НАПЭ I (35). 1. (9). Щхьэм и гупэу нэ, пэ, Ӏупэр къызытещ лъэныкъуэр, нэгу. Деблэгъэну дыкъэкӀуакъым дэ, - жиӀэрт афицар напэ гъуэжьым. Хъуэпсэгъуэ нур, 288. ЖеӀэр гуащэм зэхимыхыу, И щыгъыни зыщимыхыу: Гуащэ напэм жьыфэ теуэм, Ари сэ си лажьэ? «Тисей», 500. Лу къэуӀэбжьащ, и напэм бэдж зэрамыщӀэж къытелъадэри. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 579. 2. (26). зэхь. ЦӀыхум и хьэл-щэныр, и дуней тетыкӀэр, и Ӏуэху бгъэдыхьэкӀэр къызэрипщытэж гурыщӀэ. Хьэм и напэр зи напэ! – жиӀэри Чокэ допрос ищӀыну и ужь ихьащ, и пащхьэ исым и псэр и ӀэмыщӀэ зэрилъыр иригъащӀэу. Щынэхужьыкъуэ, 69. Комиссар жыхуаӀэр аратэкъэ: отрядым уранапэщ, уранабдзэщ, ди напщӀэ утелъщ. Нал къута, 296. Пэжыр, напэр, хабзэр хьэсэпэ бжыхькъым, мывэ сэрейкӀэ къэпщӀыхьами, зэхамыутэу пхуэхъумэн? Хьэсэпэхъумэ, 418. ◊ Напэ иӀэн (1). ЦӀыхугъэ хэлъын, цӀыху пэжу щытын. Напэ иӀэу уасэ зымыт гуэрым уритынщ. Щынэхужьыкъуэ, 26. Напэ имыӀэн (4). Напэншэу, мыукӀытэу, мыхъумыщӀэу щытын. Напэ зэрамыӀэ абы, - жиӀэу капитаныр, унэр кърикӀукӀ-нрикӀукӀыу, и пӀэм изагъэртэкъым, – дэ лъы дгъажэу губгъуэм дитщ. Нал къута, 273-274. Напэ къабзэкӀэ (9). Гуэныхь темылъу, щӀэукӀытэн бгъэдэмылъу щытын. Зи щӀыхуэ стелъ щыӀэкъым, ахърэтым сыкӀуэжми, ди лӀам напэ къабзэкӀэ саӀущӀэжынщ, - Ӏурарэ бауэкӀэщӀ къэхъуащи, лъэбакъуи хуэчыжыркъым. Къалэн, 436. Сэ гуэныхь мащӀэ къэсхьауэ къыщӀэкӀынкъым, иджы си гуэныхьыр сыпшыныжу Алыхь талэм и пащхьэм напэ къабзэкӀэ сихьэжыну мурад сщӀащи, тхьэм къабыл ищӀ. Лъапсэ, 60. Напэ хужькӀэ (11). Еплъ напэ къабзэкӀэ. Хьэжы, напэ хужькӀэ тхьэм дызэхуихьыж, - жиӀэри къэпсэлъащ Ӏузизэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 68. [Нанэ Думэсарэ зыхуигъазэу:] Ялыхь дыкъэзыгъэщӀауэ напэ хужькӀэ дызрихьэлӀэжын, гущӀэгъу къыхуэщӀ Думэсари и бын дыгъэл цӀыкӀухэми. Хъуэпсэгъуэ нур, 282. И дахагъэр дыгъэ-мазэт, Напэ хужькӀэ сыпхуэзэну Арщ хъуэпсапӀэу сэ къысхуэнэр. «Тисей», 492. [И] напэм къэнжал тебзащ (1). УкӀытэ зимыӀэ, напэншэ, цӀыху икӀэ. Уи напэм къэнжал тебзащ. Нал къута, 276. [Ӏурарэ Бэкъан жриӀэу] Уи напэм телъыр къэнжал. Къалэн, 431. [И] напэр сын (1). Хуабжьу укӀытэн, емыкӀум щымэхъэшэн. Сыту уи напэр мысрэ! Хъуэпсэгъуэ нур, 117. [И] напэр текӀын (6). Ӏуэхугъуэ гуэрым теухуауэ укӀытэ зэхэщӀэн, напэтех къыщыщӀын. Абы и ужькӀэ Чачэ игу къимыгъэкӀыжу хуэшэчакъым зыгуэрым фыз къишар мазитху фӀэкӀа дэмыкӀыу зэрылъхуар, пхъур зейм ар къыщищӀэм, хъыджэбзыр къылърадзэжу и напэр темыкӀын щхьэкӀэ, къыӀихар зэрыритыжари псалъэм къыдигъэкӀуащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 71. [Дахэуэс жиӀэу:] Алыхь, си напэр текӀ пэтам. ГущӀэгъу, 424. Напэр (зы) техыжын (5). ЕмыкӀу гуэр, Ӏуэху мыщхьэпэ и щхьэм елэжьыжын, абы къыхэкӀкӀэ укӀытэ зэхэщӀэн. Ди напэр ди ӀэкӀэ тетхыжащ, - жиӀэри щӀигъуащ Астемыр, и щӀакӀуэр зыщихыурэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 261. Нурхьэлий жэмыхьэт псом я пащхьэм къиувэу и напэр зытрихыжами, Астемыр напэтекӀыгъуэ ихуами, лӀы хуэдэлӀщ, жаригъэӀащ, пащӀэ зэрытетыр игъэгъуэщакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 158. Лашыну джэгун хуейр Сосрыкъуэт, ауэ къытехьати щиӀуэжырт, цӀыхубз щыгъынкӀэ зихуапэу и напэ зытримыхыжыну. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 617. [И] напэр техын (18). И пщӀэм, и щхьэм хуэмыфащэ лэжьын, гъэулъиин. Уи напэ тезыхын лӀыщӀэ нэхъ узыхуэмей сыт щыӀэ, - жиӀэри Мэсхьуди арэзы хъуащ, Мусэ зи гугъу ищӀым и щхьэр тримыч щхьэкӀэ, абы къыгурыӀуат Елдар щӀагъэкъуаншэр. Хъуэпсэгъуэ нур, 93. Пщым адыгэ цӀыхубз напэр трихати, абы игъэулъия цӀыхубз къомым я Ӏыхьлы, я лыджанэ щыӀэм, я дэлъху яӀэхэр зэхэлъадэри къызэрыгъэгубжьащ: ди лъэпкъ напэ фи пщым трихауэ хуэдмыдэн, жаӀэри. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 616-617. [Къандыщэ жиӀэу:] Иджы, тхьа, абы хуэдэу шхын мызэгъ сагъэшхащ жиӀэрэ иӀуэтэжмэ си напэр къытрихащ. Алхъо, 85. Напэр тхьэщӀыжын (5). Ӏуэху мыхъумыщӀэ, хабзэншагъэ гуэр зылэжьам ар игъэзэкӀуэжын, и пщӀэр зэфӀигъэувэжын, зыкъыдихыжын. А пешкэ цӀыкӀухэм ещхьщ поэтри – Зэрыс щӀыналъэм емыпцӀыж, ТӀощӀ пщӀэншэкӀуэду хэкӀуэдащи, Зы закъуэм напэр къетхьэщӀыж. Шахмэт джэгукӀэ хэт зымыщӀэр. «Батырыбжьэ», 78. Бзукъан къуажэм я махуэр къытхуэкӀуащ, - жаӀэр лӀыжьхэм, - ди напэ тхьэщӀыжа зэрыхъунум иужь дивгъэти нэхъыфӀщ. Хъуэпсэгъуэ нур, 62. НапэтекӀыгъуэ ихуэн (1). ЩӀэукӀытэн, щӀэмэхъэшэн Ӏуэхугъуэ гуэр къыщыщӀын. Нурхьэлий жэмыхьэт псом я пащхьэм къиувэу и напэр зытрихыжами, Астемыр напэтекӀыгъуэ ихуами, лӀы хуэдэлӀщ, жаригъэӀащ, пащӀэ зэрытетыр игъэгъуэщакъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 158.

НАПЭ II (8). Тхылъ, тетрадь с.ху. дэт тхылъымпӀэ напэм и лъэныкъуэ. Марфэ жаӀэр и фӀэщ хъуркъым А тхылъ напэр Ӏэм ӀэщӀэлъми, Йоплъыр вождым, зи зигъэнщӀкъым, А сурэтым ар еплъ пэтми. «Бдзэжьеящэм ипхъу», 165. Си тхылъ напэм жьыр тоджагуэ, ФӀы а жьыбгъэм игу имылъ. Си губгъуэ. «Щхьэлыкъуэ», 375. Уэращ ар зейр, - жиӀэрт Къазджэрий, тетрадь напэр зэтрихыурэ, - уи адэр зэрыпоэтым гу лъыстащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 623.