лы

ЛЫ; ET

Bu sonuç kitaptaki 1 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

лы I 1. мясо (употребляемое в пищу) / Ӏэщ (псэущхьэ) яукӀам и пкъым щыщ Ӏыхьэхэу шхын папщӀэу ягъэхьэзырыр. * Муратрэ Зырамыкурэ гупым къащыхыхьэжам удзыпцӀэм хэлъ чийхэм лы гъэвари, лы гъэжьари, мырамысэ убзытахэри ятелът. Т. Хь. 2. мясо (мышечная ткань) / Псэущхьэ Ӏэпкълъэпкъым щыщу фэмрэ къупщхьэмрэ я зэхуакум дэлъыр. * Сымаджэм и лъакъуэр къутащ, къупщхьэ дзакӀэ жаным лыр къызэпиупщӀри и щӀыӀум къэкӀуащ. Хь. Хь. Лы зытелъхьэн набирать вес, жиреть (о животных). * Щынэхэм фӀыуэ заужьащ: лышхуэ зытралъхьащ. Ӏуащхь. Лы щабэ мягкотелый (о человеке). Лы щӀын = лы зытелъхьэн. Къущхьэхъу дахуа Ӏэщхэм лы ящӀащ. Лыр гъэузын беспокоить, тревожить, волновать кого-л. Лыр къищын ходить в отрепьях. Лыр узын (щӀэузын) беспокоиться, болеть душой за кого-что-л. * Шагъырокъуэм и лыр нэхъ узрэ ди колхозым щхьэкӀэ? Щ. Ам. {И} лыр шхын (къэшхын) 1) подвести, жестоко обмануть кого-л. 2) издеваться над кем-л., заставить кого-л. нервничать, переживать. Иджыри къэс щхьэ къызжомыӀарэ, сил мыгъуэр пшхай? лы гъэгъуа сушеное мясо / МафӀэм, дыгъэм ирагъэууэрэ гъур ящӀа лы. лы гъур см. лы гъэгъуа. * Бысым гуащэм лы гъур гъэжьа Ӏэнэм къытригъэуващ. фольк. лы цӀынэ 1. свежее, парное мясо / ЗэраукӀрэ куэд мыщӀа Ӏэщым ил; лы мывэ е мыжьэ. Лы цӀынэр упӀэн. Лы цӀынэр шыун. 2. открытая рана / Фэ темылъыу, зэӀухауэ къаплъэ уӀэгъэ. * Къупщхьэм телъ лы цӀынэр щызгъэкъабзэм, щӀалэр аргуэру къыхокӀиикӀ. Хь. Хь. лы шыуа засоленное мясо, солонина / Ӏей мыхъун папщӀэ яупӀэу шыгъу зыщахуа, шыгъушыпсым халъхьа лы. ЛыкӀэ зэгухьэн (гухьэн) быть в кровном родстве с кем-л.

ЛЫ (123). 1. (121). Ӏэщ (псэущхьэ) яукӀам и пкъым щыщ Ӏыхьэхэу шхыну ягъэхьэзырыр. Нобэ дэнэ лъэныкъуэ къикӀахэри зэблагъэ зэӀущӀи хуэдэт, хэт упщӀэ иубгъуауэ, хэти щӀакӀуэм тесу, зыкъомри щыту гъуэмылэ къыздахьахэр яшх, зым зыр елъэӀуу – лэкъум, чыржын, къылыш, кхъуей хужь, лы гъэва – псори къытралъхьащи, хэти бгъэдыхьэ – уигъэкӀуэнкъым уимыгъашэхэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 318. Лы Ӏыхьэр ӀэкӀэ къащтэрти гуахъуэм фӀаӀурт, итӀани, мэкъу Ӏэмбатэ гуахъуэкӀэ къаӀэта гуахъуэм фӀэлъыр зэрыфӀэлъу яшхырт, зэзэмызэ лыр шыпсым хагъауэрэ къыхахыжмэ, шыпсыр я Ӏэщхьэм къытелъадэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 588. Уеблэмэ, шыл гъэгъуа иӀэти окоп лъэгум мафӀэ щищӀри лыр игъажьэу хуежьэмэ, игъэщӀэкӀэ шыл зышхын зымыдар хъурейуэ окопым къетӀысэкӀырт, дзэкъэгъуэ зырыз къыдомытыну пӀэрэ, жаӀэу. КӀапсэ кӀапэ, 7. 2. (3). Ӏэпкълъэпкъым щыщу фэмрэ къупщхьэмрэ я зэхуакум дэлъыр. ПащӀэм щыщу цы Ӏэрамэ цӀыкӀу лыри фэри къыдэкӀуэу къыхичати, лъыкъуалэр кърикӀуту къижу хуежьащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 117. УкӀиин къудейр уи тэмакъым къикӀыртэкъым, лы гъэлынцӀам и мэм уигъэбауэртэкъым, цӀыхури шыри мафӀэр къапылъэлъу щӀэпхъуэми, куэд ямыкӀуу къытохуэри пӀэтӀауэ-лъэкъуауэу, къадэӀэпыкъуни щымыӀэу мэкӀуэд. Лыгъэ, 412. 3. (1). ЛъыкӀэ къыгухьэ, Ӏыхьлы. [Къылышбий и къуэм полкым хэт щӀалэхэм яжриӀэу:] Ди лым фыщыщщ, ди къупщхьэм фыщыщщ. Хъуэпсэгъуэ нур, 126.