къихын
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
КЪИХЫН/къырихын/кърихын: къырихыгъ/кърихащ: çıkardı/çiçek açtı; къырехы/кърех(ыр): çıkarıyor/çiçek açıyor; ÇIKARMAK, ÇİÇEK AÇMAK
Bu sonuç kitaptaki 1 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(кърех)
1. Зыгуэрым илъыр къэщтэн, къигъэкӀын.
рувынуть, извлечь, вытащить что-л. из чего-л.
{Наурыз} мафӀэ зэщӀигъэнащ, шы пщӀэгъуалэм и кӀэ налъэр и хьэзырым кърихри иригъэуащ.— КӀэрашэ Тембот, Акъсырэ Залымхъан
+1 örnek
МыхьэнэншэкӀэ къамэ кърахыркъым.— ПащӀэ Бэчмырзэ
2. Тхам къеджэн.
русуметь прочесть написанное
Тхар тэмэму къихын.
3. КъыгурыӀуэн, гу лъытэн.
руистолковать, понять что-л.
Зырамыку фочхэр зэрызэпиплъыхьамрэ шыхэм зэреплъа щӀыкӀэмрэ Таусо кърихащ щӀалэр зыщӀэгупсысыжу лъы щӀэжыныр мурад ищӀауэ.— Теунэ Хьэчим
4. КъехьэлӀэн, къытехын (гъавэ хадэм). Хадэм гъавэ бэв кърахащ.
русобрать, получить (напр. урожай)
5. ЗыщӀыпӀэ щыӀэ гуэр къэхьын.
рупринести что-л. откуда-л. (сюда)
Мэзым зэрыджэ къихын.
6. Зыгуэр къэгъуэтын, къыщӀэуӀукӀын.
рунайти, достать, подобрать что-л.
Абы {пщащэм} щӀэстыну уасэ дэнэ къисхыну?— КӀэрашэ Тембот, Акъсырэ Залымхъан
Kitapta geçtiği hali
къихын (кърех) перех. гл. 1. вынуть, извлечь, вытащить что-л. из чего-л. / Зыгуэрым илъыр къэщтэн, къигъэкӀын. * {Наурыз} мафӀэ зэщӀигъэнащ, шы пщӀэгъуалэм и кӀэ налъэр и хьэзырым кърихри иригъэуащ. КӀ. Т., Акъ. З. МыхьэнэншэкӀэ къамэ кърахыркъым. П. Б. 2. переносное суметь прочесть написанное / Тхам къеджэн. Тхар тэмэму къихын. 3. переносное истолковать, понять что-л. / КъыгурыӀуэн, гу лъытэн. * Зырамыку фочхэр зэрызэпиплъыхьамрэ шыхэм зэреплъа щӀыкӀэмрэ Таусо кърихащ щӀалэр зыщӀэгупсысыжу лъы щӀэжыныр мурад ищӀауэ. Т. Хь. 4. переносное собрать, получить (напр. урожай) / КъехьэлӀэн, къытехын (гъавэ хадэм). Хадэм гъавэ бэв кърахащ. 5. переносное принести что-л. откуда-л. (сюда) / ЗыщӀыпӀэ щыӀэ гуэр къэхьын. Мэзым зэрыджэ къихын. 6. переносное найти, достать, подобрать что-л. / Зыгуэр къэгъуэтын, къыщӀэуӀукӀын. * Абы {пщащэм} щӀэстыну уасэ дэнэ къисхыну? КӀ. Т., Акъ. З. 7. переносное см. къигъэжын IV. Бостеипщэр ину кърахат.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(кърех)
1. Зыгуэрым илъыр, итыр къэщтэн, къигъэкӀын.
Дыгъу жьгъей цӀыкӀухэщ, Жыпым иуэм щай кърах, Гъурхэщ, фӀейхэщ, нэкӀэ жанхэщ, Сыт ептами гуфӀэу пӀах.— Дыгъу жыхуаӀэр сыт? Бгы лъапэхэм деж, 124
+2 örnek
Уи джатэр къипхрэ нэгъуэщӀым Укъыщхьэщыжу щытам, Уи акъылэгъур дзэ хъури Уи бийр зэ уэгъуэм кӀуэдат.— Щхьэ закъуэу… Батырыбжьэ, 145
Псыкъуийм пэгункӀэ псы къисхащи, Зым изу къихъуэм, зым хуэныкъуэщ.— Псыкъуиймрэ насыпымрэ. «Дамыгъэ», 118
2. Тхам еджэфын
Бысым и тхыгъэм сыхэплъати, Хьэрыпыбзэт зэрытхар. ЗыӀэпытхыу куэд деплъами, КъытхэкӀакъым къизыха.— Цада къуажэ. «Вагъуэ махуэ», 335
3. КъыгурыӀуэн, гу лъытэн.
Умыгузавэ, си анэ, Письмо къэптхами седжащ, Уигу къэмыкӀахэм нэгъунэ Уи псалъэ мащӀэм къисхащ.— Умыгузавэ, си анэ. «Бгы лъапэхэм деж», 48
+1 örnek
[Алыджыкъуэ:] «Зэрысмаджэуи» зэрыжысӀам куэд кърех [капитаным].— МелыӀыч, 460
4. ЗыщӀыпӀэ щыӀэ гуэр къэхьын, къэшэн.
Матренэ я унэ кърихыури кхъуэл пшэр ӀыхьэфӀ къихьырт, махуэ къэс дагъэ гъэткӀуар Таша и кӀэртӀофым хилъхьэурэ иригъэшхырт.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 603
+2 örnek
БлэгущӀэм щӀэлъу ар [летчик] къелъэфыр [Алъхъом], КӀуэдыпӀэм щӀалэр кърихащ.— ЗэкъуэшитӀ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 19
Хьэжы щыгъыну Мэккэ къитхар хэутэн ищӀащ а [Астемыр] гъуамэм, ебзым хикухьащи, аращ Ӏуэхур, - жиӀащ Инус, щытыныр къехьэлъэкӀ хуэдэу зищӀщ, нэхъ тӀысыпӀэфӀым деж щысыр щигъэлъэтри, башыр зыщӀигъакъуэурэ зригъэщэтэхащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 78
5. Зыгуэр къэгъуэтын.
Бжей жыг иным лъапцӀэ зищӀри Тхьэмпэр уэсым фӀыхэхуащ, Зы жэщ закъуэм а уэс къомыр Уафэм дэнэ къриха?— ДжанэпцӀанэу йокӀыр бжьыхьэр. «Батырыбжьэ», 68
+2 örnek
Езы капитаныр легионер отрядым ятеуэу я командирыр ӀуипӀауэ жеӀэри, ар зылъэгъуа дэнэ къипхын?— Нал къута, 262
[Тетыр Астемыр къоупщӀ:] Дэнэ къипха апхуэдиз лӀыгъэ?— Хъуэпсэгъуэ нур, 119
Kitapta geçtiği hali
КЪИХЫН (кърех) лъэӀ. (161). 1. (77). Зыгуэрым илъыр, итыр къэщтэн, къигъэкӀын. Дыгъу жьгъей цӀыкӀухэщ, Жыпым иуэм щай кърах, Гъурхэщ, фӀейхэщ, нэкӀэ жанхэщ, Сыт ептами гуфӀэу пӀах. Дыгъу жыхуаӀэр сыт? «Бгы лъапэхэм деж», 124. Уи джатэр къипхрэ нэгъуэщӀым Укъыщхьэщыжу щытам, Уи акъылэгъур дзэ хъури Уи бийр зэ уэгъуэм кӀуэдат. Щхьэ закъуэу… «Батырыбжьэ», 145. Псыкъуийм пэгункӀэ псы къисхащи, Зым изу къихъуэм, зым хуэныкъуэщ. Псыкъуиймрэ насыпымрэ. «Дамыгъэ», 118. 2. (1). зэхь. Тхам еджэфын. Бысым и тхыгъэм сыхэплъати, Хьэрыпыбзэт зэрытхар. ЗыӀэпытхыу куэд деплъами, КъытхэкӀакъым къизыха. Цада къуажэ. «Вагъуэ махуэ», 335. 3. (3). зэхь. КъыгурыӀуэн, гу лъытэн. Умыгузавэ, си анэ, Письмо къэптхами седжащ, Уигу къэмыкӀахэм нэгъунэ Уи псалъэ мащӀэм къисхащ. Умыгузавэ, си анэ. «Бгы лъапэхэм деж», 48. [Алыджыкъуэ:] «Зэрысмаджэуи» зэрыжысӀам куэд кърех [капитаным]. МелыӀыч, 460. 4. (9). зэхь. ЗыщӀыпӀэ щыӀэ гуэр къэхьын, къэшэн. Матренэ я унэ кърихыури кхъуэл пшэр ӀыхьэфӀ къихьырт, махуэ къэс дагъэ гъэткӀуар Таша и кӀэртӀофым хилъхьэурэ иригъэшхырт. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 603. БлэгущӀэм щӀэлъу ар [летчик] къелъэфыр [Алъхъом], КӀуэдыпӀэм щӀалэр кърихащ. ЗэкъуэшитӀ. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 19. Хьэжы щыгъыну Мэккэ къитхар хэутэн ищӀащ а [Астемыр] гъуамэм, ебзым хикухьащи, аращ Ӏуэхур, - жиӀащ Инус, щытыныр къехьэлъэкӀ хуэдэу зищӀщ, нэхъ тӀысыпӀэфӀым деж щысыр щигъэлъэтри, башыр зыщӀигъакъуэурэ зригъэщэтэхащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 78. 5. (71). зэхь. Зыгуэр къэгъуэтын. Бжей жыг иным лъапцӀэ зищӀри Тхьэмпэр уэсым фӀыхэхуащ, Зы жэщ закъуэм а уэс къомыр Уафэм дэнэ къриха? ДжанэпцӀанэу йокӀыр бжьыхьэр. «Батырыбжьэ», 68. Езы капитаныр легионер отрядым ятеуэу я командирыр ӀуипӀауэ жеӀэри, ар зылъэгъуа дэнэ къипхын? Нал къута, 262. [Тетыр Астемыр къоупщӀ:] Дэнэ къипха апхуэдиз лӀыгъэ? Хъуэпсэгъуэ нур, 119.