къеӀэн
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
КЪЕӀЭН (къеӀагъ/къеӀащ: elledi; къеӀэ/къоӀэ: elliyor); ELLEMEK (el atmak, yüklenmek)
Bu sonuç kitaptaki 1 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(къоӀэ)
1. Зыгуэрым къекъун.
рудёрнуть, потянуть кого-что-л. за что-л.
Батыр къеӀэщ, бжей жыгыжьыр къричри, лъэхъцхэр къелэлэхыу щхьэкӀэкӀэ хисэжащ.— КӀэрашэ Тембот, Акъсырэ Залымхъан
2. КъэкӀуэну къекъун, къыхущӀэкъун.
рустремиться, рваться куда-л., к кому-л.
Уеблэм дзэл щхьэкӀэ щӀым щылъыр Псэуну къоӀэр - тӀэпӀащ.— Елгъэр Кашиф
3. Зыкъедзын, зыкъепщытын, зыкъеупсеин.
рунаброситься, напасть на кого-л.
{Мэл хъушэм} хьэ къеӀауэ и гугъауэ Мэлыхъуэжьым фоч егъауэ.— Къэбэрдей поэзием и антологие
Kitapta geçtiği hali
къеӀэн (къоӀэ) неперех. гл. 1. дёрнуть, потянуть кого-что-л. за что-л. / Зыгуэрым къекъун. * Батыр къеӀэщ, бжей жыгыжьыр къричри, лъэхъцхэр къелэлэхыу щхьэкӀэкӀэ хисэжащ. КӀ. Т., Акъ. З. 2. переносное стремиться, рваться куда-л., к кому-л. / КъэкӀуэну къекъун, къыхущӀэкъун. * Уеблэм дзэл щхьэкӀэ щӀым щылъыр Псэуну къоӀэр - тӀэпӀащ. Е. К. 3. переносное наброситься, напасть на кого-л. / Зыкъедзын, зыкъепщытын, зыкъеупсеин. * {Мэл хъушэм} хьэ къеӀауэ и гугъауэ Мэлыхъуэжьым фоч егъауэ. Къэб. п. и ант.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(къоӀэ)
1. Зыгуэрым къекъун.
[Фэуаз] – А, емынэ унэу хьэм яшхыжын, накӀуи, псы ефэ, иужькӀэ бгъуэтыжынукъым, - жызоӀэри [шым], дэнэ: сэ шхуэмылакӀэм сыкъоӀэ, езыр [Анка] пхэщӀкӀэ йокӀуэт, псы зэрыхуэлӀэр нэрылъагъу пэтрэ.— Анка, 381
+2 örnek
[Дэфэрэдж:] Бжэм зыгуэр къеӀащ, сэри бжэм ӀункӀыбзэ естауэ зэрыщытар сщыгъупщэжат.— Лъапсэ, 99
Абдул и къэпталыкӀэм къеӀэри [Рахьим] жриӀащ, кӀуэ уи закъуэ, тӀуми тщӀэн щыӀэкъым, - жиӀэри.— Хъуэпсэгъуэ нур, 143
2. КъэкӀуэну къекъун, къыхущӀэкъун.
Бекъан къыщылъэтыну къеӀэу пхъэ лъакъуэмкӀэ щыӀэбэм, гъуэлъыпӀэм къиху пэтащ, и пащӀэм еӀэбмэ – пащӀэ лъэныкъуэр иӀэжкъым.— Къалэн, 431
+2 örnek
КъэкӀуэжыну къоӀэ мыгъуэ, жиӀэрт [Думэсарэ], и щхьэ хужиӀэжу.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565
[Бекъан гупсысэрт:] Бийр мобдеж къэсащи, ди лъахэр ирихыну къоӀэ, ди быни ди мылъкуи зэрепхъуэ, Ӏисраф ещӀ, мо кӀуэцӀрыхуу кӀуэдыныр [Щэулэхъу] колхоз Уставым тогузэвыхь.— Нал къута, 271
Atasözleri (1)
[уи] нэм къеӀэм и псэм еӀэ
Еплъ: нэ
Kitapta geçtiği hali
КЪЕӀЭН (къоӀэ) лъэмыӀ. (33). 1. (14). Зыгуэрым къекъун. [Фэуаз] – А, емынэ унэу хьэм яшхыжын, накӀуи, псы ефэ, иужькӀэ бгъуэтыжынукъым, - жызоӀэри [шым], дэнэ: сэ шхуэмылакӀэм сыкъоӀэ, езыр [Анка] пхэщӀкӀэ йокӀуэт, псы зэрыхуэлӀэр нэрылъагъу пэтрэ. Анка, 381. [Дэфэрэдж:] Бжэм зыгуэр къеӀащ, сэри бжэм ӀункӀыбзэ естауэ зэрыщытар сщыгъупщэжат. Лъапсэ, 99. Абдул и къэпталыкӀэм къеӀэри [Рахьим] жриӀащ, кӀуэ уи закъуэ, тӀуми тщӀэн щыӀэкъым, - жиӀэри. Хъуэпсэгъуэ нур, 143. 2. (13). зэхь. КъэкӀуэну къекъун, къыхущӀэкъун. Бекъан къыщылъэтыну къеӀэу пхъэ лъакъуэмкӀэ щыӀэбэм, гъуэлъыпӀэм къиху пэтащ, и пащӀэм еӀэбмэ – пащӀэ лъэныкъуэр иӀэжкъым. Къалэн, 431. КъэкӀуэжыну къоӀэ мыгъуэ, жиӀэрт [Думэсарэ], и щхьэ хужиӀэжу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565. [Бекъан гупсысэрт:] Бийр мобдеж къэсащи, ди лъахэр ирихыну къоӀэ, ди быни ди мылъкуи зэрепхъуэ, Ӏисраф ещӀ, мо кӀуэцӀрыхуу кӀуэдыныр [Щэулэхъу] колхоз Уставым тогузэвыхь. Нал къута, 271. ☐ [Уи] нэм къеӀэм и псэм еӀэ (4). Еплъ нэ.