ку
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
гу/ку, МАШЫН(Э); ARABA, OTO, OTOMOBİL, TAKSİ
ку/гу, МАШЫН(Э), АВТОМОБИЛЬ, ТАКСИ; ARABA, OTO, OTOMOBİL, TAKSİ
КУПСЭ, гупч, гу/ку, зэфагу/зэхуаку; ODAK
МАШЫН(Э), ку/гу; OTO, OTOMOBİL
гу/ку, гупч → КУПСЭ; ODAK
ку/гу → КУПСЭ; ODAK
Bu sonuç kitaptaki 6 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: купсэ
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
Адыгэ алфавитым и етӀощӀанэ хьэрф.
рудвадцатая буква кабардино-черкесского алфавита
1. КӀуэцӀ.
русердцевина
Дэм и кур нэщӀщ. Пхъэм и кур щащ.
2. ЗэхуэдитӀым деж, зыгуэрым ику, утыку.
русередина, центр
Къербэч къуажэм и кумкӀэ дэкӀ уэрамышхуэмкӀэ еунэтӀ.— ХьэхъупащӀэ Хьэжбэчыр
+1 örnek
Хъуэжэ пщӀантӀэм и кум къызэрысу къыщӀэпхъуэжащ.— ӀуэрыӀуатэ
3. Зыгуэрхэм я зэхуаку.
рупространство между кем-чем-л.
Мес модэ мо Ӏуащхьэ жыжьэу плъагъумрэ мы Ӏуащхьэмрэ я кур ди къыздэжапӀэщ.— КӀэрашэ Тембот, Акъсырэ Залымхъан
Bu maddedeki ifadeler (1)
хьитӀым я кум къыдэкӀа
Еплъ: хьэ
Kitapta geçtiği hali
ку I двадцатая буква кабардино-черкесского алфавита / Адыгэ алфавитым и етӀощӀанэ хьэрф. II 1. сердцевина / КӀуэцӀ. Дэм и кур нэщӀщ. Пхъэм и кур щащ. 2. середина, центр / ЗэхуэдитӀым деж, зыгуэрым ику, утыку. * Къербэч къуажэм и кумкӀэ дэкӀ уэрамышхуэмкӀэ еунэтӀ. Хь. Хь. Хъуэжэ пщӀантӀэм и кум къызэрысу къыщӀэпхъуэжащ. фольк. 3. пространство между кем-чем-л. / Зыгуэрхэм я зэхуаку. * Мес модэ мо Ӏуащхьэ жыжьэу плъагъумрэ мы Ӏуащхьэмрэ я кур ди къыздэжапӀэщ. КӀ. Т., Акъ. З. ХьитӀым я кум къыдэкӀа см. хьэ I.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(50)
1. КӀуэцӀ.
Хьэлыгъу Ӏэджэ ихуэу унэм ЩӀэтщ хьэкушхуэ и кур хуиту.— Тисей, 485
+2 örnek
Борэн кӀыфӀыр къыкъуэкӀауэ Уэсыр мэзым щеухуэнщӀ, мазэм и фэри пыкӀауэ Къуапэр пӀийми, и кур нэщӀщ.— Борэн. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 23
Молэм и дзэ гъуэжь хъуахэм дзэкугъуанэ куэд яӀэти, жьы къыжьэдэкӀыр пхуэмышэчыну мэ Ӏейт, арщхьэкӀэ, Ӏузизэ и щхьэр иримыхьэкӀыу молэр зригъапщэрт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 69
2. ЗэхуэдитӀым деж, зыгуэрым ику. -52.
Бэзэрыр щызэхуэсыр къалэ гъунэрауэ щытами, иджы къалэку хъужат, ихъуреягъкӀэ унэшхуэхэр къращӀэкӀауэ.— МелыӀыч, 447
+2 örnek
Тетым и унэр тӀууэ зэтеттэкъым, чырбыш унэ кӀыхьт, къэнжалыщхьэ телъу, и кум деж дэкӀуеипӀэ тӀэкӀу иӀэу, щхьэгъубжэхэр нэхут, шындэбзий лъэныкъуэр хадэмкӀэ гъэзат, абыкӀэ жыг хадэ тӀэкӀуи, мывэ сэрейм къыщхьэпрыщу, жыг хадэм уфӀэкӀмэ, нэпкъым тету унэ зытӀущи щытт, абы унэмысу члисэ щыту, члисэм и ижьырабгъумкӀэ иджыблагъэ ящӀын яуха къэбэрдей школышхуэр тӀууэ зэтет унэшхуэу плъагъурт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 113
Къуажэм дэс псори къыщышынэрти [Щэрданым], псыри къыщышынэн игугъа хъунт, Мухьэмэд и шыр псым къыхихуэу щалъагъум, псыхъуэм дэта цӀыхухэр зэщӀэкӀиящ, арщхьэкӀэ игъэзэжу ауан зригъэщӀынт, къыхыхьэри, псым и кум къэмысу Шур щӀигъэмбрыуащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 51
3. ЩӀыпӀэ гуэрхэм я зэхуаку.
КъалэкӀыхьымрэ Мэздэгурэ я кум Ӏэщу дэтым бжыгъэ иӀэкъым.— Нал къута, 237
+2 örnek
АрщхьэкӀэ сэшхуэ пцӀанэр дякум дэслъхьащи, сыхуэсакъыурэ си лъакъуэр соукъуэдий [Алыджыкъуэ].— МелыӀыч, 443
Хьэжыр хьэлъэ-хьэлъэу, ину хэгупсысыхьу унэмкӀэ къигъэзэжауэ, куэбжэмрэ унэмрэ я кум лъэбакъуэ дапщэ дэлъми къипщ хуэдэу, къэкӀуэжырт, и щхьэр къыфӀэхуауэ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 70
4. ЗэӀыхьлыхэм я зэхущытыкӀэ. -428.
Зэкъуэшищым я кум къайгъэ лъэпкъ дэмылъу зэгурыӀуэрт, я шыпхъу цӀыкӀури фӀыщэу ялъагъурти, гъунэгъухэр ягъэгуфӀэт, цӀыху хъарзынэ къазэрыхэкӀа абыхэм, жаӀэу.— Къалэн, 427
5. ЩытыкӀэ къэзыгъэлъагъуэ псалъэ – мыцӀыкӀу мыин.
Блыщхьэ къэс къалэм бэзэр ин щызэхуэсырти абы яшэрт щхьэл мывэ зэмылӀэужьы-гъуэхэр – ини, ику ити, цӀыкӀуи – сыт хуэдэ ухуейми.— Хъуэпсэгъуэ нур, 49
Kitapta geçtiği hali
КУ ( 50). 1. (3). КӀуэцӀ. Хьэлыгъу Ӏэджэ ихуэу унэм ЩӀэтщ хьэкушхуэ и кур хуиту. «Тисей», 485. Борэн кӀыфӀыр къыкъуэкӀауэ Уэсыр мэзым щеухуэнщӀ, мазэм и фэри пыкӀауэ Къуапэр пӀийми, и кур нэщӀщ. Борэн. «ЩӀалэгъуэ щӀыналъэ», 23. Молэм и дзэ гъуэжь хъуахэм дзэкугъуанэ куэд яӀэти, жьы къыжьэдэкӀыр пхуэмышэчыну мэ Ӏейт, арщхьэкӀэ, Ӏузизэ и щхьэр иримыхьэкӀыу молэр зригъапщэрт. Хъуэпсэгъуэ нур, 69. 2. (17). ЗэхуэдитӀым деж, зыгуэрым ику. Бэзэрыр щызэхуэсыр къалэ гъунэрауэ щытами, иджы къалэку хъужат, ихъуреягъкӀэ унэшхуэхэр къращӀэкӀауэ. МелыӀыч, 447. Тетым и унэр тӀууэ зэтеттэкъым, чырбыш унэ кӀыхьт, къэнжалыщхьэ телъу, и кум деж дэкӀуеипӀэ тӀэкӀу иӀэу, щхьэгъубжэхэр нэхут, шындэбзий лъэныкъуэр хадэмкӀэ гъэзат, абыкӀэ жыг хадэ тӀэкӀуи, мывэ сэрейм къыщхьэпрыщу, жыг хадэм уфӀэкӀмэ, нэпкъым тету унэ зытӀущи щытт, абы унэмысу члисэ щыту, члисэм и ижьырабгъумкӀэ иджыблагъэ ящӀын яуха къэбэрдей школышхуэр тӀууэ зэтет унэшхуэу плъагъурт. Хъуэпсэгъуэ нур, 113. Къуажэм дэс псори къыщышынэрти [Щэрданым], псыри къыщышынэн игугъа хъунт, Мухьэмэд и шыр псым къыхихуэу щалъагъум, псыхъуэм дэта цӀыхухэр зэщӀэкӀиящ, арщхьэкӀэ игъэзэжу ауан зригъэщӀынт, къыхыхьэри, псым и кум къэмысу Шур щӀигъэмбрыуащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 51-52. 3. (20). ЩӀыпӀэ гуэрхэм я зэхуаку. КъалэкӀыхьымрэ Мэздэгурэ я кум Ӏэщу дэтым бжыгъэ иӀэкъым. Нал къута, 237. АрщхьэкӀэ сэшхуэ пцӀанэр дякум дэслъхьащи, сыхуэсакъыурэ си лъакъуэр соукъуэдий [Алыджыкъуэ]. МелыӀыч, 443. Хьэжыр хьэлъэ-хьэлъэу, ину хэгупсысыхьу унэмкӀэ къигъэзэжауэ, куэбжэмрэ унэмрэ я кум лъэбакъуэ дапщэ дэлъми къипщ хуэдэу, къэкӀуэжырт, и щхьэр къыфӀэхуауэ. Хъуэпсэгъуэ нур, 70. 4. (7). зэхь. ЗэӀыхьлыхэм я зэхущытыкӀэ. Зэкъуэшищым я кум къайгъэ лъэпкъ дэмылъу зэгурыӀуэрт, я шыпхъу цӀыкӀури фӀыщэу ялъагъурти, гъунэгъухэр ягъэгуфӀэт, цӀыху хъарзынэ къазэрыхэкӀа абыхэм, жаӀэу. Къалэн, 427-428. 5. (3). зэхь. ЩытыкӀэ къэзыгъэлъагъуэ псалъэ – мыцӀыкӀу мыин. Блыщхьэ къэс къалэм бэзэр ин щызэхуэсырти абы яшэрт щхьэл мывэ зэмылӀэужьы-гъуэхэр – ини, ику ити, цӀыкӀуи – сыт хуэдэ ухуейми. Хъуэпсэгъуэ нур, 49.