ихуэн
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
ифэн/ихуэн (ефэ/йохуэ); ALMAK 3 (içine sığmak)
ихуэн → ифэн; ALMAK 3 (içine sığmak)
Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: ифэн
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(ирехуэ)
1. Зыгуэрым и кӀуэцӀым зыгуэр игъэхьэн (къарукӀэ, шынагъэкӀэ).
рузагнать, вогнать кого-л. куда-л., внутрь чего-л.
Ӏэщхэр Ӏуэм ихуэн.
2. Еплъ: иукӀэн
(йохуэ)
1. Зыгуэрым и кӀуэцӀым зыгуэр иджэлэн, ищэтэн.
рупопасть куда-л., внутрь чего-л. (напр. в яму)
Джэдур мащэм ихуащ.
2. Зыгуэрым изэгъэн.
рууместиться в чем-л.
- Сыт, хьэдыгъуэдахэ, жыпӀэр, мы Дыгъужьышхуэр мы уи нэдыжь цӀыкӀум ихуэну? - жиӀащ.— Дыщэ кӀанэ
Kitapta geçtiği hali
ихуэн I (ирехуэ) перех. гл. 1. загнать, вогнать кого-л. куда-л., внутрь чего-л. / Зыгуэрым и кӀуэцӀым зыгуэр игъэхьэн (къарукӀэ, шынагъэкӀэ). Ӏэщхэр Ӏуэм ихуэн. 2. см. иукӀэн. II (йохуэ) неперех. гл. 1. попасть куда-л., внутрь чего-л. (напр. в яму) / Зыгуэрым и кӀуэцӀым зыгуэр иджэлэн, ищэтэн. Джэдур мащэм ихуащ. 2. уместиться в чем-л. / Зыгуэрым изэгъэн. * - Сыт, хьэдыгъуэдахэ, жыпӀэр, мы Дыгъужьышхуэр мы уи нэдыжь цӀыкӀум ихуэну? - жиӀащ. Дыщэ кӀ.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(йохуэ)
1. Зыгуэрым изэгъэн.
[Алыджыкъуэ:] Куэдрэ сыкъэмыту сыкъэкӀуэжащ, кӀарзинкӀэм ихуэр илъу.— МелыӀыч, 447
+2 örnek
Хьэлыгъу Ӏэджэ ихуэу унэм ЩӀэтщ хьэкушхуэ и кур хуиту. «— Тисей, 485
Шыгукъур иралъхьэжа иужь, выгум цӀыхуу ихуэр иригъэтӀысхьащ, Ӏэюб гу лъабжьэм хьэмбыӀуу щӀэтӀысхьэри выгур къиӀэтащ исыр зэрису.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 589
2. Зыгуэрым и кӀуэцӀым, и кум иджэлэн, ихутэн, ищэтэн.
ПащӀэгъэлыгъуэм Ӏуэхур нэсмэ, Уихуа щхьэлынэм – ухьэжыгъэщ, Щыблэм тутыныр пхупигъанэм, Дуней тетыныр уи щӀэщыгъуэщ.— Дунейр зи щӀэщыгъуэ. «Вагъуэ махуэ», 91
+2 örnek
Мащэм ихуари къибгъэкӀыну – ЩӀихуар нэхъапэ зэхэгъэкӀ.— Мащэм ихуари къибгъэкӀыну. «Батырыбжьэ», 16
Сэ, бийми, мащэм изгъэхуэну Зы сыпсэухукӀэ сыхуэмей, Мащэ къэтӀыныр хьэлу зиӀэр Техуэнщ щигъэтмэ, мы дунейм.— Зэгуэр си щхьэцри фӀыцӀэ дыдэт. «Вагъуэ махуэ», 361
(ирехуэ)
Зыгуэрым и кӀуэцӀым зыгуэр игъэхьэн.
[Алъхъо:] Дехыжу, шыхэр Ӏуэм итхуэху, хэкӀуэдыкӀакъым жыпӀэ хъунукъым.— Алъхъо, 70
(ихуащ)
1. ИрихьэлӀэн, хуэзэн, еуэлӀэн.
Пкъохэр згъэсынут, Гъуэгу щыхэссэнут, Усэу сэ сусыр ЦӀыхум хахьэфу, Гуауэу къыслъысыр Си гум къыщынэу, ГуфӀэгъуэ сихуэм, ЦӀыхум ялъысу.— Пкъоми пащӀэ ятетщ. «Мывэ хуабэ», 31
+2 örnek
Астемыр лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэ мащӀэрэ ихуакъым, итӀани лӀыгъэншэу къыщалъытэ хуэмызэу къуажэм дэкӀа хъуащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 158
Ярэби, насыпыр щагуэшым цӀыхубзыр дурэшым дэсауэ ара нэгузыужьыгъуэ имыхуэу и кӀэтӀийр и вакъэ лъэпсу щӀэпсэур?— Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 480
2. Зэман гъуэтын.
А махуэм къэхъуа-къэщӀам и гугъу щытщӀыни дихуэнщ, иджы цӀыхубз сымаджэщым жэщыбгым деж къэкӀуа щӀалэр аращ а къомыр зытежытӀыхьари, и хъыбарым зегъэукъуэдиин хуейщ.— Лъапсэ, 93
+2 örnek
МафӀэм ихьыр умыщӀэу, шэм иукӀри мафӀэм исыжу, япэ ита шу гупыр кӀуэдыкӀейуэ напӀэзыпӀэм кӀуэдащ, сэшхуэ къихыгъуэ имыхуэу.— Лыгъэ, 412
Абы [мафӀэсым] кърикӀуа нэщхъеягъуэ иным и гугъу щытщӀыни дихуэнщ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 259
Deyimler (2)
жыхьэнмэм ихуэн
Еплъ: жыхьэнмэ
псэзэпылъхьэпӀэ ихуэн
Еплъ: псэзэпылъхьэпӀэ
Kitapta geçtiği hali
ИХУЭН I (йохуэ) лъэмыӀ. (15). 1. (2). Зыгуэрым изэгъэн. [Алыджыкъуэ:] Куэдрэ сыкъэмыту сыкъэкӀуэжащ, кӀарзинкӀэм ихуэр илъу. МелыӀыч, 447. Хьэлыгъу Ӏэджэ ихуэу унэм ЩӀэтщ хьэкушхуэ и кур хуиту. «Тисей», 485. Шыгукъур иралъхьэжа иужь, выгум цӀыхуу ихуэр иригъэтӀысхьащ, Ӏэюб гу лъабжьэм хьэмбыӀуу щӀэтӀысхьэри выгур къиӀэтащ исыр зэрису. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 589. 2. (13). Зыгуэрым и кӀуэцӀым, и кум иджэлэн, ихутэн, ищэтэн. ПащӀэгъэлыгъуэм Ӏуэхур нэсмэ, Уихуа щхьэлынэм – ухьэжыгъэщ, Щыблэм тутыныр пхупигъанэм, Дуней тетыныр уи щӀэщыгъуэщ. Дунейр зи щӀэщыгъуэ. «Вагъуэ махуэ», 91. Мащэм ихуари къибгъэкӀыну – ЩӀихуар нэхъапэ зэхэгъэкӀ. Мащэм ихуари къибгъэкӀыну. «Батырыбжьэ», 16. Сэ, бийми, мащэм изгъэхуэну Зы сыпсэухукӀэ сыхуэмей, Мащэ къэтӀыныр хьэлу зиӀэр Техуэнщ щигъэтмэ, мы дунейм. Зэгуэр си щхьэцри фӀыцӀэ дыдэт. «Вагъуэ махуэ», 361.
ИХУЭН II (ирехуэ) лъэӀ. (1). Зыгуэрым и кӀуэцӀым зыгуэр игъэхьэн. [Алъхъо:] Дехыжу, шыхэр Ӏуэм итхуэху, хэкӀуэдыкӀакъым жыпӀэ хъунукъым. Алъхъо, 70.
ИХУЭН III (ихуащ) лъэмыӀ. (33). 1. (12). ИрихьэлӀэн, хуэзэн, еуэлӀэн. Пкъохэр згъэсынут, Гъуэгу щыхэссэнут, Усэу сэ сусыр ЦӀыхум хахьэфу, Гуауэу къыслъысыр Си гум къыщынэу, ГуфӀэгъуэ сихуэм, ЦӀыхум ялъысу. Пкъоми пащӀэ ятетщ. «Мывэ хуабэ», 31. Астемыр лӀыгъэ зэхэгъэкӀыпӀэ мащӀэрэ ихуакъым, итӀани лӀыгъэншэу къыщалъытэ хуэмызэу къуажэм дэкӀа хъуащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 158. Ярэби, насыпыр щагуэшым цӀыхубзыр дурэшым дэсауэ ара нэгузыужьыгъуэ имыхуэу и кӀэтӀийр и вакъэ лъэпсу щӀэпсэур? Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 480. 2. (21). Зэман гъуэтын. А махуэм къэхъуа-къэщӀам и гугъу щытщӀыни дихуэнщ, иджы цӀыхубз сымаджэщым жэщыбгым деж къэкӀуа щӀалэр аращ а къомыр зытежытӀыхьари, и хъыбарым зегъэукъуэдиин хуейщ. Лъапсэ, 93. МафӀэм ихьыр умыщӀэу, шэм иукӀри мафӀэм исыжу, япэ ита шу гупыр кӀуэдыкӀейуэ напӀэзыпӀэм кӀуэдащ, сэшхуэ къихыгъуэ имыхуэу. Лыгъэ, 412. Абы [мафӀэсым] кърикӀуа нэщхъеягъуэ иным и гугъу щытщӀыни дихуэнщ. Хъуэпсэгъуэ нур, 259. ◊ Жыхьэнмэм ихуэн (1). Еплъ жыхьэнмэ. ПсэзэпылъхьэпӀэ ихуэн (1). Еплъ псэзэпылъхьэпӀэ.