жыӀэн
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
Ӏон/жыӀэн (еӀо/жеӀэ); къэӀон/къыжыӀэн (къеӀо/къыжеӀэ); Ӏон/Ӏуэн (маӀо/маӀуэ); DEMEK (söylemek; ant içmek, harman dövmek, ötmek) (Сятэ непэ тымыӀонэу еӀо.: Babam bugün (harman) dövmeyeceğimizi söylüyor.: Си адэ нобэ дымыӀуэну жеӀэ.)
жыӀэн/Ӏон; SÖYLEMEK
Ӏон/жыӀэн (еӀо/жеӀэ); (ыӀуи/жиӀэри: o onu söyleyip/deyip…); SÖYLEMEK
жыӀэн → Ӏон; DEMEK (söylemek)
Bu sonuç kitaptaki 4 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Ayrıca bakınız: Ӏон
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
(жеӀэ)
руговорить, сказать
Bu maddedeki ifadeler (9)
дахэ жыӀэн
дахэ
руI
жаӀэ пэтми
рукак ни говори
куэд жыӀэн
5 ifade daha
куэд мащӀэ жыӀэ, куэд щӀэ
руговори мало, делай много
пэжыр жыпӀэнумэ
рупо правде сказать
кӀэщӀу жыпӀэмэ
рукороче говоря
уэрэд жыӀэн
уэрэд
Kitapta geçtiği hali
жыӀэн (жеӀэ) перех. говорить, сказать дахэ жыӀэн см. дахэ I жаӀэ пэтми как ни говори куэд жыӀэн см. куэд мащӀэ жыӀэ, куэд щӀэ говори мало, делай много пэжыр жыпӀэнумэ по правде сказать кӀэщӀу жыпӀэмэ короче говоря уэрэд жыӀэн см. уэрэд
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
(жеӀэ)
Зыгуэр къэпсэлъын.
[Абу-Деруиш жиӀэу:] Хэкур дбгынащи, дэнэ увыӀэпӀэ тхуэхъуну пӀэрэ жыдоӀэри Дуней хъурейр къыдоджэдыхь.— Кхъэлэгъунэ, 375
+2 örnek
Фыз ябгэр кӀэбгъу зищӀу щыдэкӀыжакӀэ, мурад Ӏей гуэр ищӀат, Дисэ фыз къэрабгъэхэм ящыщтэкъым, жиӀам пхутекӀынутэкъым.— Хъуэпсэгъуэ нур, 140
Къалэм дэсари дэкӀри ежьэжат дзэм фӀэкӀа къыдэмынэу, я хьэпи-шыпи дашри нэгъуэщӀ щӀыналъэ итӀысхьат, къэралитӀ зэзауэм я кум дыдэмыкӀуадэ щӀыкӀэ, жаӀэри.— Лыгъэ, 410
Deyimler (9)
жаӀэм еувэлӀэн
Зыгуэр дэӀыгъын.
Рахьим темыгушхуащэми, Ӏуэхур и псэм фӀэфӀт, сыхуейкъым жыпӀэмэ, улӀыгъэншэу къафӀэщӀынщ, жиӀэри Рахьим Дисэ жиӀэм еувэлӀэныр нэхъ тригъэкӀуащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 142
жаӀэм тещӀыхьын
Зыгуэрым и псалъэм тету щӀын.
Сабийхэм ялъэгъуат Дахэуэс унэм хьэпшыпыр къыщӀихыу щыхуежьам унэм мафӀэ къыщӀэнауэ зэрыщымытар, арщхьэкӀэ цӀыкӀухэм уапкърыупщӀыхьрэ жаӀэм тепщӀыхьӀамэ, зыми щыщтэкъым.— ГущӀэгъу, 424
иӀэнур имыщӀэу
Гужьеяуэ, щтэӀэщтаблэ хъуауэ.
Лу жиӀэнур имыщӀэу Саримэ дежкӀэ плъэрт, аргуэру Елдар еплъыжырт, зыми зыри жимыӀэжу, щхьэж иӀуэху и ужь итт.— Хъуэпсэгъуэ нур, 133
жиӀэрелъ
ЖиӀэм еплъ (зэхахар зэрагъэщӀагъуэр къагъэлъагъуэу къапсэлъ).
Уа-а, абы жиӀэрелъ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 133
5 deyim daha
жыӀэн гъуэтын
Къипсэлъын иӀэн.
Чачи жиӀэн игъуэтырт: «Уи щӀалэм и гур щыпыӀэркъым, си псэ тӀэкӀу», жиӀэурэ Думэсарэ и гур нэхъри Ӏей къищӀащ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565
+1 örnek
Данизэти жиӀэн игъуэтырт— Хъуэпсэгъуэ нур, 313
жыӀэн мыгъуэтын
Къипсэлъын имыӀэн.
Инали и къэшэным саугъэт хуишэу машинэм илъти, абы и гугъу имыщӀу къэнакъым, нэгъуэщӀ жиӀэн щимыгъуэтым, Саримэ и щӀалэ цӀыкӀу Ахьмэд етӀанэгъэ школым зэрыкӀуэнум тепсэлъыхьащ.— Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 537
[и] жыӀэ тегъэтын
ЖызыӀэр зэрыхуейм хуэдэу Ӏуэхур екӀуэкӀын.
Пыжьынэ и къуэм и гъэсэным гугъу демыхь щхьэкӀэ, езым жиӀэм псори тригъэтынущи, и лӀым деж къыщыщӀэдзауэ унафэ зытримыщӀыхь щыӀэкъым.— Лъаспэ, 67
жиӀэм темыкӀын
Зыгуэрым зэрыжыхуиӀам хуэдэу щӀэн.
ЗауэлӀым псалъэр хуэбгъэдэнум, ЖыпӀам утекӀыу къыумыгъазэ.— Къыумыгъазэ. «Дамыгъэ», 241
зэрыжаӀам тетын
Чэнджэщым, унафэм тетын.
Сэлэтхэм псынщӀэу къахьщ чырбыш зыкъоми, Аралпым зэрыжиӀэм тету, дэкӀуеипӀэ цӀыкӀу хуэдэу зэтралъхьащ.— Хъуэпсэгъуэ нур, 293
Kitapta geçtiği hali
ЖЫӀЭН (жеӀэ) лъэӀ. (7985). Зыгуэр къэпсэлъын. [Абу-Деруиш жиӀэу:] Хэкур дбгынащи, дэнэ увыӀэпӀэ тхуэхъуну пӀэрэ жыдоӀэри Дуней хъурейр къыдоджэдыхь. Кхъэлэгъунэ, 375. Фыз ябгэр кӀэбгъу зищӀу щыдэкӀыжакӀэ, мурад Ӏей гуэр ищӀат, Дисэ фыз къэрабгъэхэм ящыщтэкъым, жиӀам пхутекӀынутэкъым. Хъуэпсэгъуэ нур, 140. Къалэм дэсари дэкӀри ежьэжат дзэм фӀэкӀа къыдэмынэу, я хьэпи-шыпи дашри нэгъуэщӀ щӀыналъэ итӀысхьат, къэралитӀ зэзауэм я кум дыдэмыкӀуадэ щӀыкӀэ, жаӀэри. Лыгъэ, 410. ◊ ЖаӀэм еувэлӀэн (3). Зыгуэр дэӀыгъын. Рахьим темыгушхуащэми, Ӏуэхур и псэм фӀэфӀт, сыхуейкъым жыпӀэмэ, улӀыгъэншэу къафӀэщӀынщ, жиӀэри Рахьим Дисэ жиӀэм еувэлӀэныр нэхъ тригъэкӀуащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 142. ЖаӀэм тещӀыхьын (1). Зыгуэрым и псалъэм тету щӀын. Сабийхэм ялъэгъуат Дахэуэс унэм хьэпшыпыр къыщӀихыу щыхуежьам унэм мафӀэ къыщӀэнауэ зэрыщымытар, арщхьэкӀэ цӀыкӀухэм уапкърыупщӀыхьрэ жаӀэм тепщӀыхьӀамэ, зыми щыщтэкъым. ГущӀэгъу, 424. ЖиӀэнур имыщӀэу (4). Гужьеяуэ, щтэӀэщтаблэ хъуауэ. Лу жиӀэнур имыщӀэу Саримэ дежкӀэ плъэрт, аргуэру Елдар еплъыжырт, зыми зыри жимыӀэжу, щхьэж иӀуэху и ужь итт. Хъуэпсэгъуэ нур, 133. ЖиӀэрелъ (3). ЖиӀэм еплъ (зэхахар зэрагъэщӀагъуэр къагъэлъагъуэу къапсэлъ). Уа-а, абы жиӀэрелъ. Хъуэпсэгъуэ нур, 133. ЖыӀэн гъуэтын (11). Къипсэлъын иӀэн. Чачи жиӀэн игъуэтырт: «Уи щӀалэм и гур щыпыӀэркъым, си псэ тӀэкӀу», жиӀэурэ Думэсарэ и гур нэхъри Ӏей къищӀащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 565. Данизэти жиӀэн игъуэтырт. Хъуэпсэгъуэ нур, 313. ЖыӀэн мыгъуэтын (1). Къипсэлъын имыӀэн. Инали и къэшэным саугъэт хуишэу машинэм илъти, абы и гугъу имыщӀу къэнакъым, нэгъуэщӀ жиӀэн щимыгъуэтым, Саримэ и щӀалэ цӀыкӀу Ахьмэд етӀанэгъэ школым зэрыкӀуэнум тепсэлъыхьащ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 537. [И] жыӀэ тегъэтын (1). ЖызыӀэр зэрыхуейм хуэдэу Ӏуэхур екӀуэкӀын. Пыжьынэ и къуэм и гъэсэным гугъу демыхь щхьэкӀэ, езым жиӀэм псори тригъэтынущи, и лӀым деж къыщыщӀэдзауэ унафэ зытримыщӀыхь щыӀэкъым. Лъаспэ, 67. ЖиӀэм темыкӀын (3). Зыгуэрым зэрыжыхуиӀам хуэдэу щӀэн. ЗауэлӀым псалъэр хуэбгъэдэнум, ЖыпӀам утекӀыу къыумыгъазэ. Къыумыгъазэ. «Дамыгъэ», 241. ЗэрыжаӀам тетын (1). Чэнджэщым, унафэм тетын. Сэлэтхэм псынщӀэу къахьщ чырбыш зыкъоми, Аралпым зэрыжиӀэм тету, дэкӀуеипӀэ цӀыкӀу хуэдэу зэтралъхьащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 293.