анэ

анэ/ны; (Абз. АН); (сян(э)/си анэ: annem; уян(э)/уи анэ: annen; Уянэ къыуаджэ, псынкӀэу кӀожь! : annen çağırıyor, çabuk (eve geri) git!: Уи анэ къуоджэ, псынщӀэу кӀуэжь!; ANNE, ANA 1

ны/анэ, (Абз. АН); ANNE; ANA 1

Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

анэ 1. мать / Бын зиӀэ, быныр къэзылъхуа бзылъхугъэ. * Си адэр зауэм кӀуа нэужь, си анэр нэхъ цӀыхухэмыхьи нэхъ цӀыху зэӀылъи хъуат. Т. Хь. Анэм и гъуапэр пхъум и джанэщ. (погов.) Анэр быным хуэзэшауэ ӀуплъэхукӀэ, хуэгумащӀэу ӀэплӀэкӀэ ныпожьэ. Къу. Къ. 2. самка / ЩӀэжьей, шыр зиӀэ псэущхьэ, бзу, хьэпщхупщ сыт хуэдэхэр. Гуэгуш анэ. * Дыгъужь анэр зэрыӀэщӀэкӀар жагъуэ щыхъуауэ, Исмел щӀыбагъымкӀэ къызэплъэкӀыжащ, шырхэр къилъыхъуэу. Т. Хь. Анэ бгъафэ см. анэбгъэ. * Анэ бгъафэрэ хъурыфэ джэдыгурэ. (погов.) Анэ быдзышэу и хьэлэлын пойти впрок, как молоко матери. * {Ӏурарэ:} - Бжьэм и унафэр сэ сщӀыну си боршщи, мэ, си щӀалэ, уи анэ быдзышэу уи хьэлэлщ. Ӏуащхь. Анэм и кӀэ къуагъым къуэсын держаться за юбку матери. Анэм къызэрилъхуауэ в чем мать родила. анэ дэлъху дядя, дядька, брат матери / Анэм и дэлъху, анэм къыдалъхуа цӀыхухъу. * {Фаризэт:} - Уэр папщӀэ сэ мащӀэрэ сагъэукӀытэркъым, уи анэ дэлъхур сондэджэрщ жаӀэурэ. Пьесэхэр. Анэ дэлъхуу сэ си дэлъху закъуэм Токъаныр ӀэщӀэкӀуэдэнущ. Къэб. п. и ант. анэ шыпхъу тетка, тетя, сестра матери / Анэм и шыпхъу, анэм къыдалъхуа бзылъхугъэ. * Анэ шыпхъу анэ палъэщ. (погов.)

АНЭ (405). 1. (391). Бын зиӀэ, быныр къэзылъхуа бзылъхугъэ. Сянэр къысщӀэупщӀэм, Къэзгъэзэжыну жыӀэ. Телъхьэ уанэр си шым. «Мывэ хуабэ», 232. Седжэну жыжьэ сыщагъакӀуэм, А махуэр ноби сэ сощӀэж, Си анэр гъыуэ ныздэкӀуатэрт, «Уядэжь и унэ къэгъэзэж», - Арат жиӀэфыр къыскӀэлъыплъу. УцӀыкӀуу уи гум ибубыдэр. «Вагъуэ махуэ», 83. Езы Апчари къэгузэвэжащ, си анэм и жагъуэ щхьэ сщӀа, жиӀэу. Нал къута, 224. 2. (2). Я анэм и ныбжьын цӀыхубзым пщӀэ хуащӀу, щэныфӀэу зэрызыхуагъазэ псалъэщ. [Шоферым:] Уи ахъшэр илъхьэж, ди анэ. Гъуэгуанэ, 131. Хьэбибэрэ артиллеристхэмрэ хъарзынэу зэдэпсэурт – щӀалэхэр «ди анэ» жаӀэу къыхуэгушхуэу, Хьэбиби, жэмыр къишмэ, щӀалэхэр шэ иригъафэу. Нал къута, 234. 3. (5). Псэущхьэ щӀэжьей, шыр зиӀэ. [Дисэ Аралъпым жриӀэу:] Си гуэгуш анэр щӀэбукӀар сыт, ер зи кӀапцӀэм итӀысхьэн? Хъуэпсэгъуэ нур, 103. Зи шыр бгъэ анэу зыхъумэжыр И абгъуэм жыжьэу пхуӀумыкӀ. Дунейм и пӀалъэ. «Батырыбжьэ», 19. Бабыщ анэр куэдрэ телъа, мащӀэрэ телъа – зэгуэрым макъ цӀу цӀыкӀу зэхехри къегъаскӀэ, бабыщым зедзри мэзэгъэж. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 478. 4. (12). плъыф. мыхь. Анэм ехьэлӀа, епха. Хъыбар имыӀэу и щӀалэм, Мычэму хощӀыр анэгур. «Адэ», 129. Еплъ анэ набдзи, къэпщӀэнущ И къуэр къинамэ зэуапӀэм. Набдзэ. «Батырыбжьэ», 52. ШкӀэ цӀыкӀури лӀащ, анэ быдзышэ Ӏумыхуэу. Къалэн, 429. ◊ [И] анэм къызэрилъхуам хуэдэу (1). Зыри щымыгъыу, пцӀанэу. Куэд дэкӀа, мащӀэ дэкӀа – Сеймэныр къызэщоуж, Ӏэбэлъабэмэ – псым хэлъщ, и анэм къызэрилъхуам хуэдэу пцӀанабзэу. Лъапсэ, 51. Зи анэ тхьэр еуа (5). Унэхъуа, гузэвэгъуэ хэхуа, зи анэр гузэвэну, зи анэ игу хэщӀыну. – А зи анэ мыгъуэ тхьэр еуа, - жиӀэри уӀэгъэ къомыр щилъагъум, Хьэбибэ и щхьэфэцым зиӀэтащ. Нал къута, 211. Зи анэр зыгъэлыгъуэжын (1). Хъуанэ щӀыкӀэу цӀыхухъухэм я бзэм къыхохуэ. [Инэ:] Зи анэр зыгъэлыгъуэжын, рессорэр зэпиудащ. Гъуэгуанэ, 116. Уи анэр узогъэлъэӀу (1). Зыгуэр лъэӀу егъэлеякӀэ зыщыхуагъазэкӀэ къагъэсэбэп. Аннэ Павловнэ къыпещэ: - Си псалъэр зэпумыуду къедаӀуэ, уи анэр узогъэлъэӀу. Лъапсэ, 7. [И] анэр хуэгъагъын (2). Хурикъун, хуэфӀ хъун (цӀыхухъухэм я бзэм къыхохуэ). [Алыджыкъуэ пхъэ быдэ икъутэн хуейм жреӀэ:] Хьэбыршыбырыжь, иджыпсту уи анэр пхуэзгъэгъынкъэ, жысӀэри си бэлътоужьыр зыщысхри соувэлӀащ. МелыӀыч, 440. [Си] анэ и псэ, [си] адэ и псэ (6). Тхьэлъанэ щӀыкӀэщ жаӀэр зэрыпэжыр кърагъэлъагъуэ. Си анэ и псэ, си адэ и псэ, зы цӀыкӀу къэзмыгъанэу Мэремкъаным жезмыӀэтэм. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 505. – Си анэ шыбзми, си адэ шыдми я псэ, си фӀэщ дыдэу жызмыӀэмэ! Кхъухь пхэнж, 496. Фызыжьыр мэлъаӀуэ: - Аллыхь, си анэ и псэ, си адэ и псэ, утрамыхун, - жиӀэу. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 631. ☐ Быдэ и анэ гъыркъым (2). Еплъ быдэ. Уи анэр молэм ӀэщӀыхьэм, хэт ухуэтхьэусыхэн? ТӀэкӀу зэхъуэкӀауэ тхакӀуэм къигъэсэбэп псалъэжьым «узыхуэтхьэусыхэн хуейр езыр къокъуэншэкӀмэ, дэнэ укӀуэжын, укъэсыжащ» жыхуиӀэщ. Уи анэр молэм ӀэщӀыхьэм, хэт ухуэтхьэусыхэн, псалъэ жыӀи уисыкӀащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 227. [И] анэм еплъи ипхъу къашэ (1). Пхъур и анэм хьэл-щэнкӀэ ещхь мэхъуж, анэм и пхъур езым ещхьу егъэсэж, жыхуиӀэщ. [Дэфэрэдж:] И анэм еплъи и пхъу къашэ жиӀэмэ, анэм и хьэл-щэн къудейр аракъым зи гугъу ящӀыр, анэр зыхуэдэ генетическэ типым хуэдэ мэхъуж къилъхуа ипхъури. Лъапсэ, 65.