darı

darı bot. panicum miliceum L., ху : цӀыхухэм ижь –ижьыжь лъандэрэ къагъэкӀ гъавэхэкӀ лӀэужьыгъуэщ. ЗанщӀэу докӀей, и пкъым см 70 – 100-м нэс и лъагагъщ, и бзийхэм см 20 – 22 рэ и кӀыхьагъщ, мм 7- 9 я бгъуагъщ, уэгъум шышынэркъым. Адыгэхэр хум ижь ижьыжь лъандэрэ йолэжь, шхыныгъуэ зэмылӀэужьыгъуэхэр къыхащӀыкӀ, и пкъыр Ӏэщым мэкъу яхохъу. Ар къызтэхъукӀа къэкӀыгъэр дунейм тетыжкъым. ШӀэныгъэлӀхэм зэрыхуагъэфащэмкӀэ, хум и къэхъукӀэ къежьапӀэр Китайращ. Адыгэхэм къызэрагъэкӀрэ илъэс мини 3 – 3,5-рэ хъууэ къалъытэ археологхэм. Нарт ӀуэрыӀуатэм хум и хъыбар Ӏэджи хэтщ. – kırmızıdarı bot. : panicummiliaceum L., вагъуэплъ, хуплъыжь, ашэплъ : адыгэхэм къагъэкӀыу щытауэ лӀэужьыгъуэхэм ящыщ зыщ. И жылэхэр плъыжьыфэщ, фӀыуэ багъуэрт. – siyah- darı bot. : хуфӀыцӀэ : адыгэхэм къагъэкӀыу щыта ху лӀэужьыгъуэхэм ящыщ зыщ. Хур хъуа нэужь, фӀыцӀэ дахэт, ху хьэдзэхэр инт, хъурейт. Нобэ и жылэр щыӀэжкъым. - sarıdarı bot. : хугъуэ : адыгэхэм къагъэкӀыу щыта ху лӀэужьыгъуэхэм язщ. Хур хъуа нэужь, и фэкӀэ гъуэжьыфэщ, хъурейщ. Хугъуэм и хъыбар нарт ӀуэрыӀуатэхэм куэдрэ къыхощ. - darı içkisi : хупс, - darı haşlama suyu : Ӏусыпс, - darı kabuğu : гъупщчий – гъупщым къыхэщӀыкӀа чий цӀыкӀу. – ufak darı kabuğu : гъупщшхий - гъупщым щыщ зы шхий цӀыкӀу, - darı samanı : хунтху, куэнсапӀэ – хур щаужьгъкӀэ къытекӀ ху напӀэрщ, - darı döküntüsü : хукхъуэ – ху уарзэм и щӀэщэщ, - ballı darı yemeği : хуламэ – хугу гъэлы- гъуар гъэвэжауэ форэ тхъурэкӀэ зэӀыхауэ щӀа шхыныгъуэщ, - darı suyu : хупщ –хугу лъэса гъэгъужар яхьэжри, пӀащӀэу зэӀыхауэ къагъавэ, ар ягъэуври ягъэджэгу, псы папщӀэ ираф, - darı savurma yabası : хур лъэныкъуэкӀэ зыратхъу, зэрызэщӀатхъуэ, зэракӀыщтэ пхъэ хьэнцэ, -darımsı ekenek : цӀырамыщ – хум ещхь гъавэхэкӀ, пасэм адыгэхэм куэду ящӀэу щытащ, - ince darı ekmeği : шэлымэ –ху хьэжыгъэр хъудыру шэкӀэ зэӀахри, тебэм иракӀэурэ пӀащӀэу ягъажьэ, - darı tatlısı : хугу гъэвар фомылым хэгъэдиихьауэ ящӀ ӀэфӀыкӀэ.

DARI фы/ху, фыгу/хугу, фыгъо,

Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.