Ӏэнэ

Ӏанэ/Ӏэнэ; SOFRA

Ӏэнэ/Ӏанэ; SOFRA

Bu sonuç kitaptaki 2 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.

Ӏэнэ I валок, рядок сена / Аргъынэу илъ мэкъу, зэщӀэмыкъуэжа мэкъу. Ӏэнэ щтэн собрать сено в валках и сложить в охапки. II низкий, круглый столик из цельного дерева на трёх ножках / ЗытешхыкӀ унэлъащӀэ, мылъагэу, лъакъуищ щӀэту, зы пхъэм къыхахауэ. Ӏэнэ пэрысын. * Ӏэнэ щагъэувым щохуэх, фадэ щаӀэтым щохутэ. (погов.) Ӏэнэ зэтегъэувэн накрывать стол. Ӏэнэ зехьэн обслуживать стол. Ӏэнэ къэгъэувын подать на стол. Ӏэнэ къэщтэн угощать кого-л., накрывать стол для кого-л. * ГуфӀэгъуэкӀэ ди унэ къихьэм ди гуапэщ, Ӏэнэ къэтщтэнущ. Щ. Ам. Ӏэнэ къегъэщтэн заказать стол; позволить кому-л. накрыть стол. Ӏэнэ къыхуэщтэн угостить кого-л.; накрыть в честь кого-л. стол, устроить трапезу. Ӏэнэ къыхузэтегъэувэн богато накрыть стол для кого-л. Ӏэнэ нэщӀ пустой (бедный) стол. Ӏэнэ ухуэн сервировать стол, расставлять блюда. Ӏэнэ хуэщтэн = Ӏэнэ къыхуэщтэн. Ӏэнэ хузэблэхын щедро угощать кого-л. разнообразными блюдами, разной едой. Ӏэнэр зэтетщ стол накрыт. Ӏэнэр къэгъэбжьыфӀэн украсить стол. Ӏэнэр къекъутэ стол ломится (от яств). * Ӏэнэр ерыскъым къекъутэ. Щ. Ам. Ӏэнэр ухъуэнщӀын (къэухъуэнщӀын) опустошить стол; съесть жадно все, что на столе. Ӏэнэр хьэзырщ = Ӏэнэр зэтетщ. Ӏэнэр Ӏухыжын закончить угощение (букв. унести стол).

ӀЭНЭ I (3). Аргъынэу илъ мэкъу, зэщӀэмыкъуэжа мэкъу. Мэкъу Ӏэнэу пшэр икъухьаши, Нурыр чэзууэ холыдэ. Нэхущ. «Дамыгъэ», 225. Мэзхэр щӀащакъэ хужыпӀэу, ЗэдэкӀуэу итхэт мыхъейуэ, Бгыр икъухьати мэкъу Ӏэнэу, Щылът, гъуэлъыжами мыжейуэ. СӀыгът кхъуей хъурейуэ сэ мазэр. «Дамыгъэ», 214.

ӀЭНЭ II (36). ЗытешхыкӀ унэлъащӀэ мылъагэ, зы пхъэм къыхэщӀыкӀарэ лъакъуищ щӀэту. МащӀэ-мащӀэурэ псоми я гур къихьэжащ, пшынауэ макъи къэӀури, джэгур яублащ, нэхъыжьхэр Ӏэнэм бгъэдэтӀысхьащ. Хъуэпсэгъуэ нур, 105. Ӏэнэм бгъэдэсхэм я гур къэжанати, тхьэмадэм щӀагъуэу къемыдэӀуэжу, езыр-езыру зэпсэлъэжу, зэрыгъэдыхьэшхыу, къакъэпщӀыпщӀу зэхэст. Лъапсэ, 80. Унэгуащэми лъэкӀ къимыгъанэу шхыныгъуэ Ӏэджэ ипщэфӀащи, Ӏэнэм къытригъэувам мэ ӀэфӀ къапихым уи гурыӀупсыр къагъажэ, пщыхьэщхьэри хэкӀуэтауэ жасы нэмэзым нэблэгъащ. Кхъэлэгъунэ, 380. ◊ Ӏэнэ къэгъэувын (7). Шхыныр хьэзыру къытелъхьэн. Шыуаным итыр вэри хьэзыр хъуати, Думэсарэ Ӏэнэр къигъэуващ. Хъуэпсэгъуэ нур, 309. Ӏэни къагъэуващ, псыхьэлывэ тӀэкӀу телъу. Нал къута, 244. Ти, урыс цӀыхубзым Ӏэнэ къигъэувам хуэдэ тхьэм къузэритын. МелыӀыч, 441. Ӏэнэ къэщтэн (3). Еплъ Ӏэнэ къэгъэувын. – Пэшыр уигу ирихьмэ, махуэ къэси къакӀуэ, зимыгуапэ унэм щӀэскъым, –жиӀащ Инал, адрейхэм яжриӀэу къыщӀигъуащ: – иӀэт, фытӀысыт, Ӏэнэ къащтэху, тӀэкӀу дыуэршэрынщ. Мазэ ныкъуэ щхъуантӀэ, 674. Ӏэнэ къыхуэщтэн (1). Зыгуэрым папщӀэ, и щӀыхькӀэ ерыскъы гъэхьэзырын, гъэхьэщӀэн. ХьэщӀэхэм тӀэкӀу загъэпсэхуати, Ӏэнэ къыхуащтащ. Лъапсэ, 112. Ӏэнэр хьэзырщ (2). Ӏэнэр зэтетщ, шхыныр къытрагъэуващ. Жылэ унафэм зылӀ емыувалӀэ щхьэкӀэ къагъэнэнт, Ӏэнэр хьэзырт, фадэри абы хуэдэт, унафэр зэрызэхахыу, псори зэрызехьэу Ӏэнэм ежащ, Ботэщ Айтэчыр ауан ящӀу, щыдыхьэшхыу, хуэхъущӀэу. Хъуэпсэгъуэ нур, 58.