Ӏуфэ
Türkçe-Adıgece Sözlük, Fahri Huvaj
Kitapta geçtiği hali
НЭЗ, Ӏушъу/Ӏуфэ, НЭПКЪ, НЭӀУ, ГЪУНЭ, НЫДЖ(Э); KIYI (su/denız ~sı, sahil)
Ӏушъо/Ӏуфэ, ныджы/ныджэ, ХЫӀУ, ХЫӀУшъу/ХЫӀУфэ, ПСЫӀУ, ПСЫӀУшъу/ ПСЫӀУфэ; SAHİL (kıyı)
Ӏуфэ → Ӏушъо; SAHİL
Ӏуфэ/Ӏушъу → НЭЗ; KIYI (su/denız ~sı, sahil)
Ӏушъу/Ӏуфэ → НЭЗ; KIYI (su/deniz ~sı, sahil)
Bu sonuç kitaptaki 5 maddeden oluşuyor. Kitapta Doğu diyalekti koyu, Batı diyalekti düz, iki diyalektte ortak sözcükler BÜYÜK HARFLE yazılmıştır.
Адыгэбзэ Псалъалъэ, Багъы П.М.
1. Псы, тенджыз с. ху. къайдзылӀа, ахэр зыпыхьэ, зэуалӀэ щӀыгъунэ.
руберег
Хы ФӀыцӀэ Ӏуфэ. Тэрч Ӏуфэ.
2. Зыгуэрым и гъунэ, нэз.
рукрай, крайняя часть чего-л.
Бажэм бдзэжьей псори и гъуэм ихьыжащ, гъуэ Ӏуфэм ӀутӀысхьэжащи, бдзэжьей ешхри Ӏусщ.— Дыщэ кӀанэ
3. И гъусэрейхэр, и пэшэгъухэр, и ӀупэфӀэгъухэр.
руокружение, чья-л. компания чье-л.
Щхьэж и Ӏуфэм и фэгъущ.— Псалъэжьхэр
Bu maddedeki ifadeler (3)
псы Ӏуфэ мылу зыӀуегъэхын
псы.
Ӏуфэр къэжыхьын
Ӏуфэлъафэр къэжыхьын
Kitapta geçtiği hali
Ӏуфэ 1. берег / Псы, тенджыз с. ху. къайдзылӀа, ахэр зыпыхьэ, зэуалӀэ щӀыгъунэ. Хы ФӀыцӀэ Ӏуфэ. Тэрч Ӏуфэ. 2. край, крайняя часть чего-л. / Зыгуэрым и гъунэ, нэз. * Бажэм бдзэжьей псори и гъуэм ихьыжащ, гъуэ Ӏуфэм ӀутӀысхьэжащи, бдзэжьей ешхри Ӏусщ. Дыщэ кӀ. 3. переносное устар. чье-л. окружение, чья-л. компания / И гъусэрейхэр, и пэшэгъухэр, и ӀупэфӀэгъухэр. * Щхьэж и Ӏуфэм и фэгъущ. (погов.) Псы Ӏуфэ мылу зыӀуегъэхын см. псы. Ӏуфэр къэжыхьын = Ӏуфэлъафэр къэжыхьын.
КӀыщокъуэ Алим и Бзэм и Псалъалъэ, БищӀо Б.Ч.
1. Псы, тенджыз с.ху. къайдзылӀа, ахэр зыпыхьэ, зэуалӀэ щӀы гъунэ.
ФарзкӀэ зэджэ псыр нэшэкъашэурэ ежэхырт, и зы Ӏуфэ лъэныкъуэр къуацэ-чыцэу, адрейр мэз защӀэщ жыпӀэну жыгеишхуэхэм жьауэ къытращӀэу.— Лъапсэ, 30
+2 örnek
Псы ӀуфитӀым зыр нэхъ лъагэщ, Зыр нэхъ лъахъшэу псыр йожэх, Лъагэр пагэу псым къыхощыр, Мор тхъурымбэм ягъэмэх.— Псы нэпкъитӀ. «Дамыгъэ», 119
Къыдырыр, тенджыз Ӏуфэм деж хэщӀапӀэ щищӀауэ, нэхъ къалъагъун хуэдэу, бгы джабэм кӀэрытщ, хэту пӀэрэ япэ къэсынур, жиӀэу.— Кхъухь пхэнж, 498
2. Зыгуэрым и гъунэ, нэз.
Гъуэгу Ӏуфэм щхьэ къуацэу и закъуэу Гъэ къэскӀэ щогъагъэ зы мей, ГъуэгурыкӀуэу ныблэкӀыр ешамэ, Жыг щӀагъым щогъуэлъыр, щожей.— Мей. «Шум и гъуэгу», 74
+1 örnek
Езым [Мэмэт-щӀакъуэ] зэриӀуэтэжымкӀэ, советскэ властыр къэзыхьыжахэм хэту зауэм Ӏуту и лъэгуажьэ кӀэным шэ къытехуауэ аращ, арщхьэкӀэ и пэжыпӀэр мырат: шызакъуэгукӀэ мэз Ӏуфэм кӀуауэ, мэз джэд къом къэукӀа хьэзыру Ӏэтэу зэтелърэ удз Ӏэмбатэ цӀыкӀукӀэ щӀэхъумэжауэ ирихьэлӀащ.— Лъапсэ, 46
Deyimler (1)
Ӏуфэр къэжыхьын
ЗыщӀыпӀэ деж зыщыхущыхьын.
Джэлил [адакъэр] къеплъыхмэ хэт ищӀэрэ, джэдэщым къыщӀэпщхьэну Ӏуфэр къежыхь [бажэм], мы жэщ хьэщӀэр Джэлил и анэр зыӀэщӀэкӀуэдар армырауэ уи фӀэщ хъун?— Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 484
+1 örnek
Хьэ тумэжь цӀыкӀури жыг щӀагъым щӀэту мэбанэ, йохъу-йолъыр, Ӏуфэр къежыхь, адакъэри джэдхэри зэгуигъэпу.— Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 476
Kitapta geçtiği hali
ӀУФЭ (72). 1. (68). Псы, тенджыз с.ху. къайдзылӀа, ахэр зыпыхьэ, зэуалӀэ щӀы гъунэ. ФарзкӀэ зэджэ псыр нэшэкъашэурэ ежэхырт, и зы Ӏуфэ лъэныкъуэр къуацэ-чыцэу, адрейр мэз защӀэщ жыпӀэну жыгеишхуэхэм жьауэ къытращӀэу. Лъапсэ, 30. Псы ӀуфитӀым зыр нэхъ лъагэщ, Зыр нэхъ лъахъшэу псыр йожэх, Лъагэр пагэу псым къыхощыр, Мор тхъурымбэм ягъэмэх. Псы нэпкъитӀ. «Дамыгъэ», 119. Къыдырыр, тенджыз Ӏуфэм деж хэщӀапӀэ щищӀауэ, нэхъ къалъагъун хуэдэу, бгы джабэм кӀэрытщ, хэту пӀэрэ япэ къэсынур, жиӀэу. Кхъухь пхэнж, 498. 2. (2). Зыгуэрым и гъунэ, нэз. Гъуэгу Ӏуфэм щхьэ къуацэу и закъуэу Гъэ къэскӀэ щогъагъэ зы мей, ГъуэгурыкӀуэу ныблэкӀыр ешамэ, Жыг щӀагъым щогъуэлъыр, щожей. Мей. «Шум и гъуэгу», 74. Езым [Мэмэт-щӀакъуэ] зэриӀуэтэжымкӀэ, советскэ властыр къэзыхьыжахэм хэту зауэм Ӏуту и лъэгуажьэ кӀэным шэ къытехуауэ аращ, арщхьэкӀэ и пэжыпӀэр мырат: шызакъуэгукӀэ мэз Ӏуфэм кӀуауэ, мэз джэд къом къэукӀа хьэзыру Ӏэтэу зэтелърэ удз Ӏэмбатэ цӀыкӀукӀэ щӀэхъумэжауэ ирихьэлӀащ. Лъапсэ, 46. ◊ Ӏуфэр къэжыхьын (2). ЗыщӀыпӀэ деж зыщыхущыхьын. Джэлил [адакъэр] къеплъыхмэ хэт ищӀэрэ, джэдэщым къыщӀэпщхьэну Ӏуфэр къежыхь [бажэм], мы жэщ хьэщӀэр Джэлил и анэр зыӀэщӀэкӀуэдар армырауэ уи фӀэщ хъун? Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 484. Хьэ тумэжь цӀыкӀури жыг щӀагъым щӀэту мэбанэ, йохъу-йолъыр, Ӏуфэр къежыхь, адакъэри джэдхэри зэгуигъэпу. Бабыщыкъуэ адакъэпщ, 476.